Luận án tiến sĩ: Qui định chung về thừa kế trong BLDS - Nguyễn Minh Tuấn

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI NGUYEN MINH TUẦN CO SO LY LUAN VA THUC TIEN CUA NHUNG QUI ĐỊNH CHUNG VE THỪA KE TRONG BO LUAT DAN SU Chuyén nganh: Luat Dan su Mã số: 62 38 30 01 LUẬN ÁN TIEN SĨ LUAT HOC NGUOI HUONG DAN KHOA HOC: PGS. HA THI MAI HIEN HA NOI, 2007 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan! đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các nội dung được trình bay trong luận án là trung thục. Những kết luận khoa học trong bản luận án chưa từng được công Đố trong bất kỳ công trình nào khác. TÁC GIẢ LUẬN ÁN Nguyễn Minh Tuấn CAC CHU VIET TAT TRONG LUAN AN BLDS Bộ luật Dân sự 2005 LDS Luật dân sự DLBK Dân luật Bắc Kỳ CNXH Chủ nghĩa xã hội DLVNCH Dân luật Việt Nam cộng hoà GCNQSDĐ Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất HVTKHL Hoàng Việt Trung Kỳ Hộ luật LGL Luật Gia Long LHN & GD Luật Hôn nhân & gia đình TAND Toà án nhân dân TANDTC Toa án Nhân dân Tối cao UBND Uy ban nhân dân VKSNDTC Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao XHCN Xã hội chủ nghĩa Trang CHƯƠNG 1 NHỮNG VAN DE LÝ LUẬN CUA NHỮNG QUI ĐỊNH CHUNG VE THỪA KE 12 1.

Khái niệm quyền thừa kế va những qui định chung về thừa kế 12 1. Khái niệm thừa kế và quyền thừa kế 29 1. Khái niệm các qui định chung về thừa kế 1. Quá trình phát triển kinh tế-xã hội và nhu cầu, mục tiêu điều 4] chỉnh pháp luật các quan hệ thừa kế 1.

Những qui định chung về thừa kế trong pháp luật dân sự Việt 50 Nam qua các thời kỳ phát triển 1. Những qui định chung về thừa kế trong pháp luật dân sự Việt 50 Nam từ thế kỷ XV đến năm 1945 1. Sự phát triển những qui định chung về thừa kế trong pháp luật 61 dân sự Việt Nam từ năm 1945 đến nay 1. Kinh nghiệm xây dựng những qui định chung về thừa kế của các 73 nước CHƯƠNG 2 NOI DUNG VÀ THUC TIEN ÁP DỤNG NHỮNG QUI ĐỊNH CHUNG VE THỪA KE 2.

Quyền thừa kế của cá nhân 86 2. Thời điểm, địa điểm mở thừa kế 95 2. Di sản và phân loại di sản 101 2. Người thừa kế và người quản lý di sản 125 2.

Những người có quyền thừa kế của nhau nhưng được coi là chết 147 cùng thời điểm 2. Thời hiệu khởi kiện giải quyết tranh chấp về thừa kế 150 CHƯƠNG 3 PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN NHỮNG QUI ĐỊNH CHUNG VE THỪA KE TRONG GIAI DOAN HIỆN NAY 3. Nhu cầu, phương hướng hoàn thiện những qui định chung về thừa kế 156 3. Giải pháp hoàn thiện những qui định chung về thừa kế 168 MỞ ĐẦU 1.

SỰ CAN THIẾT CUA VIỆC NGHIÊN CỨU DE TÀI Bộ luật Dân sự điều chỉnh các quan hệ tài sản của cá nhân và tổ chức trong hầu hết các lĩnh vực của đời sống xã hội. BLDS xây dựng hành lang pháp lý cho các giao lưu dân sự ổn định, tạo điều kiện cho cá nhân, tổ chức thực hiện các quyền dân sự, góp phần ổn định và phát triển đời sống vật chất, văn hoá, tinh thần của nhân dân trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước. Bộ luật Dân sự nói chung và chế định thừa kế nói riêng điều chỉnh quan hệ tài sản ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình phát triển kinh tế-xã hội của nước ta trong sự hội nhập với nền kinh tế thế giới, vì vậy BLDS phải có tính ổn định và tương thích với luật dân sự của các nước. Tuy nhiên, BLDS được xây dựng trong thời kỳ bắt đầu của cơ chế thị trường, cho nên không thể dự liệu hết sự phát triển của các giao lưu dân sự.

Vì thế nhu cầu hoàn thiện BLDS là tất yếu. Trong BLDS, phần thừa kế đóng vai trò quan trọng điều chỉnh việc chuyển dịch di sản của người chết cho những người khác còn sống theo di chúc hoặc theo qui định của pháp luật. Việc điều chỉnh quan hệ thừa kế cần phù hợp với sự phát triển cơ chế thị trường nhưng phải đảm bảo lợi ích của người thừa kế va lợi ích chung của gia đình, đảm bao sự đoàn kết trong gia đình và dòng tộc. Qua mười năm áp dụng BLDS, về cơ bản các tranh chấp thừa kế đã được giải quyết thoả đáng, hợp tình, hợp lý.

Tuy nhiên, do một số qui định của phần thừa kế trong BLDS chưa phù hợp với sự phát triển của kinh tế-xã hội và do thiếu các qui định cụ thể, cho nên còn nhiều vụ việc giải quyết không triệt để, làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền lợi của người thừa kế. Bởi vậy, cần nghiên cứu chế định thừa kế nhằm hoàn thiện các qui định còn bất cập và bổ sung qui định mới để tăng cường hiệu quả điều chỉnh của qui định về thừa kế. Hàng năm, Tòa án các cấp xét xử hàng nghìn vụ án về thừa kế, trong đó có những vụ án qua nhiều cấp xét xử hoặc cùng một cấp, nhưng xét xử lại qua nhiều lần, mỗi lần có quyết định khác nhau, thậm chí trái ngược nhau, do nhiều nguyên nhân, trong đó nguyên nhân cơ bản là một số qui định về thừa kế không rõ ràng, cụ thể, còn những qui định của phần thừa kế chưa tương thích với qui định khác trong BLDSL Ngoài ra, việc áp dụng một số qui định chung trong phần thừa kế giữa các Toà án chưa thống nhất, do thiếu văn bản hướng dẫn và do trình độ của Thẩm phán còn hạn chế dẫn đến việc áp dụng một số qui định không chính xác trong việc giải quyết các tranh chấp về thừa kế. Trong cơ chế thị trường, quyền tài sản của cá nhân là một quyền kinh tế quan trọng có ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước.

Tuy nhiên, hiện nay quan niệm về tài sản còn ảnh hưởng bởi tư tưởng bao cấp, cho nên hạn chế quyền định đoạt của cá nhân, vì vậy phát triển, mở rộng khái niệm về di sản sẽ góp phần hoàn thiện khái niệm tài sản là đối tượng nghiên cứu quan trọng của khoa học pháp lý dân sự. Vì những lý do trên, việc nghiên cứu đề tài "Cơ sở lý luận và thực tiễn của những qui định chung về thừa kế trong Bộ luật Dân sự” sẽ lý giải các vấn đề chung về thừa kế một cách khoa học. Ngoài ra, luận án phân tích, bình luận khoa học nội dung các qui định chung về thừa kế trong Bộ luật Dân sự và đưa ra giải pháp hoàn thiện các qui định chung về thừa kế. MỤC DICH, DOI TUONG VA PHAM VI NGHIÊN CUU CUA DE TAI Nghiên cứu co sở khoa hoc của các qui định chung về thừa kế nhằm mục đích xây dựng và hoàn thiện nội dung khoa học của các qui định đó.

Phân tích nội dung của một số qui định quan trọng trong phần qui định chung, góp phần làm rõ các vấn đề lý luận và pháp lý của các qui định, tìm ra những bất cập, hạn chế của các qui định chung, đề xuất hướng hoàn thiện phần qui định chung trong BLDS. Để thực hiện mục tiêu đó, luận án nghiên cứu các vấn đề sau: - Những vấn đề lý luận của các qui định chung về thừa kế và vai trò của chế định thừa kế trong giao lưu dân sự. - Các yếu tố chính tri, kinh tế, văn hoá, xã hội tác động, ảnh hưởng đến việc xây dựng các qui định chung về thừa kế. - Kinh nghiệm xây dựng một số qui định chung về thừa kế của Việt Nam và các nước trên thế giới.

- Nội dung các qui định chung về thừa kế trong BLDS. - Thực tiễn áp dụng các qui định chung giải quyết tranh chấp thừa kế. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIEN CUA VIỆC NGHIÊN CỨU ĐÈ TÀI Kết quả nghiên cứu đóng góp vào việc bổ sung và hoàn thiện những vấn đề lý luận của các qui định chung về thừa kế, tạo cơ sở cho việc sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện Phần thứ tư của Bộ Luat Dân sự. Qua việc hoàn thiện và xây dựng các khái niệm khoa học và phân tích nội dung các qui định chung về thừa kế, giúp cho việc nghiên cứu, giảng dạy pháp luật về thừa kế của Nhà nước ta tốt hơn.

Ngoài ra, luận án làm tài liệu tham khảo cho cơ quan xây dựng và áp dụng pháp luật. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐÈ TÀI Hiện nay, các đề tài nghiên cứu về thừa kế tương đối nhiều và ở các cấp độ khác nhau như các khoá luận cử nhân, luận văn cao học và các luận án tiến si. Ngoài ra, còn một số bài viết trong các tap chí Luật hoc của Trường Dai học Luật Hà Nội, Tạp chí Dân chu và Pháp luật của Bộ Tư Pháp, Tap chí Toa án Nhân dân. + Các luận án tiến sĩ: - Phùng Trung Tap: “ “Thừa kế theo pháp luật của công dân Việt Nam từ năm 1945 đến nay”.

Luận án nghiên cứu quá trình hình thành và phát triển của thừa kế theo pháp luật ở Việt Nam từ năm 1945 đến nay. Nội dung chủ yếu của luận án làm rõ các điều kiện chính tri, kinh tế, văn hoá, xã hội ảnh hưởng đến việc điều chỉnh pháp luật về diện và hàng thừa kế trong pháp luật dân sự Việt Nam. - Pham Văn Tuyết: “Thừa kế theo di chúc trong Bộ luật Dan sự Việt Nam”. Đề tài nghiên cứu những vấn đề như: Khái niệm về di chúc, quyền của người lập di chúc, các điều kiện có hiệu lực của di chúc.

+ Luận văn cao học: - Nguyễn Thị Vĩnh: “ Thừa kế theo pháp luật trong BLDS Việt Nam”. Nội dung chủ yếu gồm các vấn đề sau: Khái niệm thừa kế theo pháp luật, diện và hàng thừa kế, thừa kế thế vị, các trường hợp thừa kế theo pháp luật. - Nguyễn Thị Hồng Bắc: “ Một số vấn đề thừa kế theo pháp luật trong BLDS Việt Nam”. Đề tài nghiên cứu có tính sơ lược về lịch sử của thừa kế theo pháp luật ở Việt Nam, một số nguyên tắc chủ yếu của thừa kế, các trường hợp thừa kế theo pháp luật, căn cứ phân chia hàng thừa kế.

+ Các công trình nghiên cứu khác: - Viện Khoa học Pháp lý: “Bình luận khoa học một số vấn đề cơ bản của BLDS”. Các tập bình luận phân tích nội dung cơ bản của các qui định trong BLDS 1995 nói chung và các qui định về thừa kế nói riêng. - Viện Nghiên cứu về Nhà nước và pháp luật: “Những vấn đề cơ bản về BLDS Việt Nam”. Đây là số tạp chí chuyên đề về BLDS (số 5/1995).