Luận án Chế độ tài sản của vợ chồng theo thỏa thuận - Nghiên cứu của Nguyễn Thị Lan (ĐH Luật Hà Nội)

BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI NGUYỄN THỊ LAN CHẾ ĐỘ TÀI SẢN CỦA VỢ CHỒNG THEO THOẢ THUẬN TRONG PHÁP LUẬT VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI - 2023 BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI NGUYỄN THỊ LAN CHẾ ĐỘ TÀI SẢN CỦA VỢ CHỒNG THEO THỎA THUẬN TRONG PHÁP LUẬT VIỆT NAM Chuyên ngành: Luật Dân sự và Tố tụng dân sự Mã số: 9.03 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS, TS NGUYỄN VĂN CỪ HÀ NỘI - 2023 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi. Nội dung cũng như các số liệu, dẫn chứng được trình bày trong Luận án là hoàn toàn trung thực, có nguồn gốc đầy đủ, rõ ràng và được trích dẫn, ghi rõ trong danh mục tài liệu tham khảo. Những phân tích, kết luận khoa học của Luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tôi xin chịu trách nhiệm trước pháp luật về lời cam đoan trên! Hà Nội, ngày ….

TÁC GIẢ LUẬN ÁN Nguyễn Thị Lan LỜI CẢM ƠN Trong suốt quá trình nghiên cứu, học tập và hoàn thành luận án, dưới sự dẫn dắt nhiệt tình của PGS, TS Nguyễn Văn Cừ cùng với sự giúp đỡ tận tình từ các Thầy cô, bạn bè, đồng nghiệp và các cơ quan ban ngành có liên quan đã thôi thúc tác giả hoàn thành Luận án này. Trước hết, với sự kính trọng và biết ơn sâu sắc, tác giả xin chân thành cảm ơn PGS, TS Nguyễn Văn Cừ - người hướng dẫn khoa học, người Thầy - người đã luôn tận tình chỉ bảo, giúp đỡ và động viên khích lệ tác giả trong quá trình thực hiện Luận án. Tác giả xin được gửi lời cảm ơn chân thành đến Ban giám hiệu; Khoa Pháp luật Dân sự, Phòng Đào tạo Sau Đại học, Thư viện Trường Đại học Luật Hà Nội đã luôn tạo điều kiện thuận lợi cho tác giả trong quá trình học tập, nghiên cứu tại trường. Tác giả xin trân trọng và gửi lời cảm ơn sâu sắc đến tập thể các nhà khoa học thuộc Hội đồng Khoa học các cấp đã tham gia Hội đồng thẩm định, thẩm định độc lập Luận án và đóng góp những ý kiến quý báu trong quá trình tác giả hoàn thành Luận án.

Cuối cùng, tác giả xin chân thành bày tỏ sự cảm ơn sâu sắc tới những người thân trong gia đình, công sinh thành của cha, mẹ và công lao vô cùng to lớn của gia đình nhỏ bé đã luôn chia sẻ, động viên kịp thời và giúp đỡ về mọi mặt, là nguồn độc lực to lớn khích lệ tác giả trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành Luận án. Xin trân trọng cảm ơn! Hà Nội, ngày …. năm 2023 TÁC GIẢ LUẬN ÁN Nguyễn Thị Lan DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT BLDS Bộ luật dân sự BLTTDS Bộ luật tố tụng dân sự CĐTS Chế độ tài sản GDDS Giao dịch dân sự HN&GĐ Hôn nhân và gia đình NCS Nghiên cứu sinh TAND Tòa án nhân dân TP HCM Thành phố Hồ Chí Minh VPCC Văn phòng công chứng VKSND Viện kiểm sát nhân dân DANH MỤC BẢNG BIỂU, SƠ ĐỒ Biểu đồ 3.1 : Tình trạng hôn nhân Biểu đồ 3.2 : Tỷ lệ biết về CĐTS của vợ chồng theo thoả thuận Biểu đồ 3.3 : Nguồn thông tin về CĐTS của vợ chồng theo thoả thuận Biểu đồ 3.4 : Mức độ dễ hiểu về CĐTS của vợ chồng theo thoả thuận Biểu đồ 3.5 : Lý do lựa chọn CĐTS của vợ chồng theo thoả thuận Biểu đồ 3.6 : Lý do không lựa chọn CĐTS của vợ chồng theo thoả thuận Biểu đồ 3.7 : Mức độ cần thiết của quy định về CĐTS của vợ chồng theo thoả thuận MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT.

iii DANH MỤC BẢNG BIỂU, SƠ ĐỒ. iv MỞ ĐẦU .1 PHẦN TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. Tổng quan tình hình nghiên cứu. Đánh giá kết quả nghiên cứu các vấn đề thuộc phạm vi nghiên cứu của Luận án.

Cơ sở lý luận về chế độ tài sản của vợ chồng theo thoả thuận. Thực trạng pháp luật hôn nhân và gia đình Việt Nam về Chế độ tài sản của vợ chồng theo thoả thuận. Về kiến nghị hoàn thiện pháp luật. Hệ thống các vấn đề thuộc nội dung nghiên cứu của Luận án và định hướng nghiên cứu của Luận án.

Cơ sở lý luận về chế độ tài sản của vợ chồng theo thỏa thuận. Thực trạng pháp luật Hôn nhân và gia đình Việt Nam về chế độ tài sản của vợ chồng theo thỏa thuận. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật. Giả thuyết nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu, kết quả nghiên cứu.

Giả thuyết nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu. Kết quả nghiên cứu .40 CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHẾ ĐỘ TÀI SẢN CỦA VỢ CHỒNG THEO THỎA THUẬN. Khái niệm, đặc điểm chế độ tài sản của vợ chồng theo thoả thuận.

Khái niệm chế độ tài sản của vợ chồng theo thoả thuận. Đặc điểm của chế độ tài sản của vợ chồng theo thoả thuận. Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc xây dựng chế độ tài sản của vợ chồng theo thỏa thuận. Cơ sở thực tiễn.

Phân loại chế độ tài sản của vợ chồng. Chế độ tài sản của vợ chồng theo thỏa thuận. Chế độ tài sản của vợ chồng theo luật định. Ý nghĩa của việc ghi nhận chế độ tài sản của vợ chồng theo thỏa thuận.

Sơ lược sự hình thành và phát triển chế độ tài sản của vợ chồng theo thỏa thuận trong pháp luật Việt Nam. Thời kỳ Phong kiến. Thời kỳ Pháp thuộc. Giai đoạn từ năm 1945 đến trước khi Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 có hiệu lực.

Giai đoạn từ khi Luật hôn nhân và gia đình năm 2014 có hiệu lực .82 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 .83 CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH VIỆT NAM VỀ CHẾ ĐỘ TÀI SẢN CỦA VỢ CHỒNG THEO THỎA THUẬN. Nguyên tắc áp dụng chế độ tài sản của vợ chồng theo thoả thuận. Nguyên tắc vợ chồng bình đẳng với nhau về quyền, nghĩa vụ trong việc tạo lập, chiếm hữu, sử dụng, định đoạt tài sản chung. Nguyên tắc vợ, chồng có nghĩa vụ bảo đảm điều kiện để đáp ứng nhu cầu thiết yếu của gia đình.

Nguyên tắc việc thực hiện quyền, nghĩa vụ về tài sản của vợ chồng mà xâm phạm đến quyền, lợi ích hợp pháp của vợ, chồng, gia đình và của người khác thì phải bồi thường. Thời điểm thoả thuận về chế độ tài sản của vợ chồng. Hình thức của thỏa thuận về chế độ tài sản của vợ chồng. Nội dung thỏa thuận về tài sản của vợ chồng khi vợ chồng lựa chọn chế độ tài sản theo thoả thuận.

Thời điểm có hiệu lực của chế độ tài sản của vợ chồng theo thoả thuận. Sửa đổi, bổ sung nội dung của thỏa thuận về chế độ tài sản của vợ chồng. Chủ thể có quyền sửa đổi, bổ sung nội dung thoả thuận về chế độ tài sản của vợ chồng. Hình thức sửa đổi, bổ sung nội dung của thoả thuận về chế độ tài sản của vợ chồng.

Hậu quả pháp lý của việc sửa đổi, bổ sung nội dung của thỏa thuận về chế độ tài sản của vợ chồng. Thỏa thuận về chế độ tài sản của vợ chồng bị vô hiệu. Các trường hợp thỏa thuận về chế độ tài sản của vợ chồng vô hiệu. Chủ thể có quyền yêu cầu Tòa án tuyên bố thỏa thuận về chế độ tài sản của vợ chồng bị vô hiệu.

Hậu quả pháp lý của thỏa thuận về chế độ tài sản của vợ chồng bị vô hiệu. Chấm dứt chế độ tài sản của vợ chồng theo thỏa thuận. Do một bên vợ, chồng đã chết hoặc bị Toà án tuyên bố là đã chết. Do ly hôn.

Các trường hợp khác .120 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 .124 CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG CHẾ ĐỘ TÀI SẢN CỦA VỢ CHỒNG THEO THỎA THUẬN. Thực tiễn thực hiện pháp luật về chế độ tài sản của vợ chồng theo thỏa thuận. Thực trạng nhận thức về chế độ tài sản của vợ chồng theo thoả thuận 125 3. Thực tiễn vợ chồng xác lập và thực hiện chế độ tài sản của vợ chồng theo thoả thuận.

Thực tiễn giải quyết các tranh chấp có áp dụng chế độ tài sản của vợ chồng theo thoả thuận tại Toà án. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật và các giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về chế độ tài sản của vợ chồng theo thoả thuận. Kiến nghị hoàn thiện quy định của pháp luật về chế độ tài sản của vợ chồng theo thoả thuận. Các giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về chế độ tài sản của vợ chồng theo thoả thuận .166 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 .172 KẾT LUẬN CHUNG .173 CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN .174 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .186 MẪU PHIẾU KHÁO SÁT THỰC TRẠNG ÁP DỤNG CHẾ ĐỘ TÀI SẢN CỦA VỢ CHỒNG THEO THOẢ THUẬN TẠI VIỆT NAM .191 MẪU PHIẾU PHỎNG VẤN CÁC CHUYÊN GIA VỀ .191 THỰC TRẠNG ÁP DỤNG CHẾ ĐỘ TÀI SẢN CỦA VỢ CHỒNG THEO THOẢ THUẬN TẠI VIỆT NAM .194 BÁO CÁO PHÂN TÍCH KẾT QUẢ KHẢO SÁT THỰC TRẠNG ÁP DỤNG CHẾ ĐỘ TÀI SẢN CỦA VỢ CHỒNG THEO THỎA THUẬN TẠI VIỆT NAM .207 BÁO CÁO TỔNG HỢP Ý KIẾN PHỎNG VẤN CHUYÊN GIA.214 MỘT SỐ BẢN ÁN, QUYẾT ĐỊNH VỤ VIỆC THỰC TẾ VỀ TRANH CHẤP TÀI SẢN CỦA VỢ CHỒNG.

Tính cấp thiết của đề tài Chế độ tài sản (CĐTS) của vợ chồng theo thỏa thuận đã từng tồn tại trong lịch sử lập pháp của Việt Nam thời cận đại với tên gọi “Hợp đồng hôn nhân” hay “khế ước hôn nhân”- hôn khế. Tuy nhiên, sau đó thuật ngữ này không còn xuất hiện trong các Luật HN&GĐ (Luật HN&GĐ) Việt Nam năm 1959, 1986, 2000. Mãi cho đến Luật HN&GĐ năm 2014 mới ghi nhận sự trở lại của loại CĐTS này. Việc ghi nhận loại CĐTS này trong Luật HN&GĐ năm 2014 được coi là dự liệu phù hợp với sự phát triển về kinh tế - xã hội ở Việt nam, đồng thời, tôn trọng và bảo vệ quyền con người, trong đó quyền tự định đoạt về tài sản của vợ chồng mà Hiến pháp năm 2013 đã ghi nhận, cũng như đáp ứng bối cảnh hội nhập quốc tế.