Chế định cấp dưỡng Luật Hôn nhân Gia đình - Ngô Thị Hường (ĐH Luật HN)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI NGÔ THỊ HƯỜNG CHẾ ĐỊNH CẤP DƯỠNG TRONG LUẬT HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH- VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THUC TIEN LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Chuyên ngành: Luật Dân sự Mã số : 62.01 ————z——— NGUOI HƯỚNG DẪN KHOA HOC: a. Dinh Ngoc Hiện PHONG GV _hgy | PGS, TS. Ha Thi Mai Hién HA NOI - 2006 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan công trình nghiên cứu này là của riêng tôi. Các số liệu nêu trong luận án là trung thực.

Các kết luận khoa học trong luận án chưa từng được công bố trong một công trình khoa học nào khác. Ngô Thị Hường MỤC LỤC Trang MỤC LỤC | DANH MỤC CÁC CHỮ VIET TAT 3 MỞ ĐẦU 4 CHUONG1: NHUNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHẾ ĐỊNH CAP DƯỠNG 10 1. Khái niệm cấp dưỡng và chế định cấp dưỡng 10 1. Khái niệm cấp dưỡng 10 1.

Khái niệm chế định cấp dưỡng 32 1. Bản chất, ý nghĩa xã hội của chế định cấp dưỡng 38 1. Ban chất của cấp dưỡng 38 "1. Ý nghĩa xã hội của chế định cấp dưỡng 43 x1.

Khái quát chế định cấp dưỡng trong pháp luật Việt Nam 48 1. Quy định về cấp dưỡng trong pháp luật trước Cách mạng 48 tháng Tám năm 1945 1. Quy định về cấp dưỡng trong pháp luật từ Cách mạng tháng 55 Tám đến năm 1975 1. Quy định về cấp dưỡng trong pháp luật từ năm 1976 đến nay 62 CHƯƠNG 2: CHẾ ĐỊNH CAP DUGNG TRONG LUẬT HON NHÂN 66 VÀ GIA ĐÌNH NĂM 2000 VÀ THỰC TIEN AP DỤNG 2.

Những quy định chung về cấp dưỡng trong Luật HN&GD 66 năm 2000 2. Quan điểm chỉ đạo xây dựng chế định cấp dưỡng 66 2. Can cứ phát sinh va chấm dứt nghia vụ cấp dưỡng 72 12. Mức cấp dưỡng, phương thức thực hiện nghĩa vu cấp dưỡng “ 85 2.

Quan hệ cấp dưỡng có yếu tố nước ngoài 99 2. Dam bảo thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng 103 2. Các trường hợp cấp dưỡng 105 2. Cấp dưỡng giữa cha mẹ và con 105 2.

Cấp dưỡng giữa anh chị em 120 2. Cấp dưỡng giữa ông bà và cháu 122 2. Cấp dưỡng giữa vợ và chồng khi ly hôn 126 CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG HOÀN THIỆN CHẾ ĐỊNH CẤP 137 DƯỠNG Ở VIỆT NAM TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY 3. Yêu cầu hoàn thiện chế định cấp dưỡng 137 »3.

Hoàn thiện chế định cấp dưỡng xuất phát từ thực trạng gia 138 đình Việt Nam trong thời kỳ đổi mới 3. Hoàn thiện chế định cấp dưỡng xuất phát từ yêu cầu nâng 142 cao chất lượng hoạt động xét xử của Toà án 3. Hoàn thiện chế định cấp dưỡng xuất phát từ yêu cầu hội 151 nhập quốc tế 3. Phương hướng hoàn thiện chế định cấp dưỡng 152 3.

Chế định cấp dưỡng phải thể hiện rõ quan điểm của Đảng và 152 Nhà nước ta là hướng tới con người và vì con người 3. Chế định cấp dưỡng phải xác định rõ vai trò của gia đình 153 trong đời sống xã hội, đảm bảo gia đình trở thành hệ thống an sinh tốt nhất cho người chưa thành niên, người tàn tật, người cao tuổi 3. Quy định về cấp dưỡng phải phù hợp với thực tế quan hệ hôn 155 nhân và gia đình, phải rõ ràng, toàn diện tạo điều kiện thuận lợi cho việc thi hành, áp dụng 3. Một sô giải pháp hoàn thiện chế định cấp dưỡng và nâng 156 cao hiệu quả áp dụng chế định cấp dưỡng 3.

Hoàn thiện chế định cấp dưỡng trong pháp luật hôn nhân và 156 gia đình 3. Nâng cao ý thức của mỗi cá nhân trong xã hội 179 3. Nâng cao hiệu quả công tác thi hành án về cấp dưỡng 180 KẾT LUẬN 186 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIÁ ĐÃ CÔNG BỐ 191 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 192 BẢNG VIẾT TẮT Bộ DLBK: Bộ dân luật Bắc kỳ năm 1931 Bộ DLTK: Bộ dân luật Trung kỳ năm 1936 Bộ DLOY: Bộ dân luật Giản yếu năm 1883 CHXHCNVN: Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam CNTTLH: công nhận thuận tinh ly hon HVLL: Hoàng Việt luật lệ Luật HN&GD: Luật Hôn nhân và gia đình Nghị định số 70/2001/ND - CP: Nghị định số 70/2001/ND - CP ngày 3 - 10 - 2001 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành Luật Hôn nhân và gia đình Nxb: Nhà xuất bản QTHL: Quốc triều hình luật TANDTC: Toa án nhân dân Tối cao TAND: Tòa án nhân dân Thông tư số 01 - TATC: Thông tư số 01 - TATC ngày 6 - 1 - 1964 hướng dẫn giải quyết việc cấp dưỡng cho con MỞ ĐẦU 1. Sự cần thiết của việc nghiên cứu đề tài Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa IX đã đặt gia đình ở một vi trí quan trọng trong sự nghiệp xây dựng văn hóa và phát triển về mọi mặt của đất nước.

Muốn giữ gìn một nền văn hóa dân tộc có ban sắc riêng thì phải bat đầu từ việc xây dung gia đình văn hóa. Một trong những nội dung của gia đình văn hóa là sự quan tâm, chăm sóc, sẻ chia, đùm bọc giữa các thành viên gia đình. Trên cơ sở đó, Hiến pháp và Bộ luật dân sự đã khẳng định quyền được hưởng sự quan tâm, chăm sóc giữa các thành viên gia đình. Chế định cấp dưỡng trong Luật Hôn nhân và gia đình (Luật HN&GD) cụ thé hoá các quy định của Hiến pháp và Bộ luật dan sự bằng cách quy định về quyền và nghĩa vụ giữa những người có quan hệ hôn nhân, quan hệ huyết thống hoặc quan hệ nuôi dưỡng trong việc cấp dưỡng cho nhau.

Chế định cấp dưỡng đảm bảo cho người chưa thành niên, người không có khả năng lao động được chăm sóc, nuôi dưỡng và góp phần đề cao trách nhiệm tương tro, dim boc lẫn nhau giữa những người có quan hệ gia đình. Với ý nghĩa đó, trong các chế độ xã hội khác nhau, vấn đề cấp dưỡng luôn là đối tượng điều chỉnh của pháp luật. Các quy định về cấp dưỡng một mặt phản ánh quan điểm của nhà nước trong việc giải quyết những vấn đề liên quan đến việc bảo vệ quyền con người, về vi trí, vai trò của gia đình trong sự nghiệp phát triển đất nước, mặt khác cũng phản ánh bản chất của mỗi chế độ xã hội trong từng giai đoạn phát triển nhất định. Ở nước ta, vấn dé cấp dưỡng được quy định ngay từ khi có các đạo luật cổ.

Qua các giai đoạn lịch sử, pháp luật về cấp dưỡng ngày càng phát triển và hoàn thiện phù hợp với sự phát triển chung của toàn xã hội. Nhờ đó, quyền và nghĩa vụ cấp dưỡng của cá nhân được bảo vệ. Tuy nhiên, các văn bản pháp luật ban hành trước Luật HN&GD năm 2000 mới chỉ quy định nghĩa vụ cấp dưỡng giữa vợ và chồng khi ly hôn. Luật HN&GD năm 2000 đã đổi mới khái niệm cấp dưỡng và mở rộng phạm vi quan hệ cấp dưỡng.

Ở Việt Nam trong những năm gần dây, các tình huống dẫn đến việc cấp dưỡng ngày càng nhiều. Hàng năm, chỉ tính riêng việc cấp dưỡng trong các vụ ly hôn mà Tòa án các cấp giải quyết thì đã có hàng chục ngàn vụ, đặc biệt là các phương thức thực hiện quyền và nghĩa vụ cấp dưỡng cũng có những diễn biến phức tạp. Thực tiễn cho thấy, bên cạnh việc hiểu và vận dụng đúng đắn các quy định về cấp dưỡng nên đã bảo vệ được quyền và lợi ích hợp pháp cho các chủ thể trong quan hệ cấp dưỡng, vẫn còn những trường hợp chưa hiểu đúng bản chất của quan hệ cấp dưỡng cũng như nội dung các quy định về cấp dưỡng nên đã có những quyết định sai lầm, ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể. Nhiều quyết định của Tòa án về vấn đề cấp dưỡng van chưa “thấu tình, dat lý”; nhiều trường hợp cha mẹ, ông bà già yếu không được con cháu chăm sóc, nuôi dưỡng hoặc cấp dưỡng; nhiều người chưa thành niên, người tàn tật, người mất năng lực hành vị dân sự.

không được nuôi dưỡng hoặc cấp dưỡng, dẫn tới tình trạng làm cho nhiều trẻ em rơi vào hoàn cảnh không có hoặc không đủ nguồn sống phải lang thang, cơ nhỡ. làm phức tạp thêm cho xã hội. Việc nghiên cứu đề tài “Chế định cấp dưỡng trong Luật Hôn nhân va gia đình - Vấn dé lý luận và thực tiễn” đáp ứng được yêu cầu về tính cấp thiết trong lý luận và thực tiễn thi hành, áp dụng pháp luật, đồng thời góp phần đánh giá hiệu quả điều chính của chế định cấp dưỡng, cũng như có những khuyến nghị hoàn thiện pháp luật để vấn dé cấp dưỡng ở nước ta trong những năm tới được thực hiện tốt hơn, có hiệu quả hơn. Tình hình nghiên cứu đề tài Chế định cấp dưỡng được nghiên cứu chưa nhiều.

Cho đến nay có một số bài đăng trên các tạp chí, các báo chuyên ngành. Tác giả Nguyễn Phương Lan có bài “Vấn dé cấp dưỡng trong Luật HN&GD năm 2000” đăng trên Tạp chí Luật học - Trường Dai học Luật Hà Nội - Số 01 năm 2001. Tác gia Hồng Hạnh với bài “Về mức cấp dưỡng khi ly hôn” đăng trên Tạp chí Dân chủ và Pháp luật - Bộ Tư pháp - Số 11 năm 2001. Tác giả Nguyễn Thanh Lành với bài “Buộc bị cáo nộp tiền cấp dưỡng một lần hay nhiều lần” đăng trên tạp chí Dân chủ và Pháp luật - số 10 năm 2002.

Trong giáo trình Luật HN&GD của Trường Đại học Luật Hà Nội, của Khoa Luật thuộc Đại học Quốc gia hoặc giáo trình Luật HN&GD dùng cho hệ đào tạo từ xa của Khoa Luật - Viện Dai học Mở và của Trung tâm đào tạo từ xa - Đại học Huế cũng đã đề cập đến vấn đề này nhưng chỉ mang tính chất đại cương. Nhìn chung, các công trình nghiên cứu trên mới chỉ dừng lại ở việc phân tích, truyền đạt những quy định của pháp luật hiện hành về cấp dưỡng hoặc đề cập đến một vài khía cạnh của vấn đề cấp dưỡng, chưa có một công trình nghiên cứu nào mang tính chuyên sâu về vấn đề này. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu đề tài Mục đích của việc nghiên cứu đề tài là: - Lam sáng tỏ cơ sở lý luận và thực tiễn của vấn dé cấp dưỡng và chế định cấp dưỡng trong hệ thống pháp luật Việt Nam; - Tìm ra những điểm hợp lý và điểm bất cập trong pháp luật hiện hành và trong quá trình thi hành, áp dụng các quy định về cấp dưỡng; - Góp phần đánh giá tác động của chế định cấp dưỡng đối với các quan hệ hôn nhân và gia đình trong thời gian qua; - Đề xuất ý kiến nhằm hoàn thiện chế định cấp dưỡng và việc thi hành, áp dụng trong thực tiễn.