Luận án trách nhiệm bồi thường công chứng viên - Pháp luật Việt Nam

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI Nguyễn Hồ Phương Vinh TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI CỦA CÔNG CHỨNG VIÊN TRONG HOẠT ĐỘNG CÔNG CHỨNG THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM TỪ THỰC TIỄN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT KINH TẾ HÀ NỘI, năm 2020 1 luan an VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI Nguyễn Hồ Phương Vinh TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI CỦA CÔNG CHỨNG VIÊN TRONG HOẠT ĐỘNG CÔNG CHỨNG THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM TỪ THỰC TIỄN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH Ngành: Luật kinh tế Mã số: 8 38 01 07 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS.TS Nguyễn Như Phát HÀ NỘI, năm 2020 2 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Nguyễn Như Phát. Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả Nguyễn Hồ Phương Vinh 3 luan an MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 8 CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI CỦA CÔNG CHỨNG VIÊN TRONG HOẠT ĐỘNG CÔNG CHỨNG THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM.1 Khái niệm, đặc điểm và bản chất pháp lý, trách nhiệm bồi thường thiệt hại của công chứng viên trong hoạt động công chứng theo pháp luật Việt Nam.

Khái niệm trách nhiệm bồi thường thiệt hại của công chứng viên trong hoạt động công chứng. Đặc điểm của trách nhiệm bồi thường thiệt hại của công chứng viên trong hoạt động công chứng. Bản chất pháp lý của trách nhiệm bồi thường thiệt hại của công chứng viên trong hoạt động công chứng. Chủ thể trong quan hệ bồi thường thiệt hại của công chứng viên trong hoạt động công chứng.

Chủ thể gây thiệt hại. Chủ thể bị thiệt hại. Điều kiện phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại của công chứng viên trong hoạt động công chứng theo pháp luật Việt Nam. Điều kiện phát sinh trách nhiệm thường thiệt hại ngoài hợp đồng.

Có thiệt hại xảy ra. Có hành vi trái pháp luật. Có mối quan hệ nhân quả giữa hành vi trái pháp luật và thiệt hại xảy ra. Có lỗi của bên gây thiệt hại.

Điều kiện phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại theo hợp đồng .1 Có hành vi vi phạm hợp đồng. Có thiệt hại xảy ra. Có mối quan hệ nhân quả giữa hành vi vi phạm hợp đồng và thiệt hại xảy ra. Có lỗi của bên gây thiệt hại.

Các biện pháp bảo đảm trách nhiệm nghề nghiệp của công chứng viên. Vấn đề trách nhiệm hoàn trả của công chứng viên. 46 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1. 49 4 luan an CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI CỦA CÔNG CHỨNG VIÊN TRONG HOẠT ĐỘNG CÔNG CHỨNG TỪ THỰC TIỄN TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ.

Về vấn đề bồi thường thiệt hại của các loại công chứng viên. Đối với công chứng viên là công chức. Đối với công chứng viên là viên chức. Đối với công chứng viên là chủ doanh nghiệp tư nhân, thành viên công ty hợp danh.

Đối với công chứng viên là lao động làm việc theo chế độ hợp đồng. Những vấn đề đặt ra và kiến nghị. Về căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại. Xác định thiệt hại phải bồi thường theo hợp đồng hoặc ngoài hợp đồng.

Xác định hành vi trái pháp luật, hành vi vi phạm hợp đồng của công chứng viên. Xem xét mối quan hệ nhân quả giữa hành vi trái pháp luật, hành vi vi phạm hợp đồng và thiệt hại. Những vấn đề đặt ra và kiến nghị. Về thủ tục bồi thường, hoàn trả của công chứng viên và kiến nghị.

Thủ tục bồi thường, hoàn trả. Về bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp của công chứng viên và kiến nghị. Về bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp của công chứng viên. Về hợp đồng cung cấp dịch vụ công chứng và kiến nghị.

Về hợp đồng cung cấp dịch vụ công chứng. Vấn đề đặt ra và kiến nghị. 83 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2. 88 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.

91 5 luan an PHỤ LỤC. 98 6 luan an DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Từ viết tắt Từ đầy đủ BLDS Bộ luật dân sự BLLĐ Bộ Luật Lao động BLTTDS Bộ luật tố tụng dân sự BTTH Bồi thường thiệt hại CCV Công chứng viên DNTN Doanh nghiệp tư nhân LCC LCC Nxb Nhà xuất bản PCC PCC TCHNCC Tổ chức hành nghề công chứng VPCC VPCC XHCN Xã hội chủ nghĩa 7 luan an MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Khắc phục những bất cập của Luật Công chứng (LCC) năm 2006, ngày 20/6/2014 tại kỳ họp thứ 7 Quốc hội khoá XIII đã thông qua LCC năm 2014 có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2015, trong đó quy định chi tiết và cụ thể hơn về bồi thường, bồi hoàn trong hoạt động công chứng, cụ thể là “ Tổ chức hành nghề công chứng phải bồi thường thiệt hại cho người yêu cầu công chứng và cá nhân, tổ chức khác do lỗi mà công chứng viên, nhân viên hoặc người phiên dịch là cộng tác viên của tổ chức mình gây ra trong quá trình công chứng. Công chứng viên, nhân viên hoặc người phiên dịch gây thiệt hại phải hoàn trả một khoản tiền cho tổ chức hành nghề công chứng đã chi trả khoản tiền bồi thường cho người bị thiệt hại theo quy định của pháp luật; trường hợp không chi trả thì tổ chức hành nghề công chứng có quyền yêu cầu toà án giải quyết” (Điều 38).

Tuy luật Công chứng năm 2014 đã bổ sung những thiếu sót về bồi thường thiệt hại nhưng vấn đề “trách nhiệm bồi thường thiệt hại của công chứng viên trong hoạt động công chứng theo pháp luật Việt Nam” vẫn còn nhiều tồn tại, nhiều vấn đề đặt ra cần phải giải quyết như sau: Thứ nhất, Điều 3 LCC năm 2014 quy định “công chứng viên cung cấp dịch vụ công do Nhà nước uỷ nhiệm”, vậy có tồn tại một hợp đồng giữa người cung cấp dịch vụ và người hưởng dịch vụ hay không? Khi công chứng viên gây thiệt hại thì phải bồi thường theo chế định nào? Bồi thường thiệt hại theo hợp đồng hay ngoài hợp đồng? Thứ hai, khi nào công chứng viên phải bồi thường thiệt hại do mình gây ra trong hoạt động công chứng? Điều kiện phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại của công chứng viên trong hoạt động công chứng bao gồm những điều kiện nào? Thực tiễn áp dụng pháp luật của cơ quan tiến hành tố tụng, cơ quan điều tra đối với việc xác định trách nhiệm bồi thường thiệt hại của công chứng viên trong hoạt động công chứng như thế nào? Thứ ba, hiện nay tồn tại song song hai loại hình tổ chức hành nghề công chứng là PCC (do Nhà nước thành lập) và VPCC (do các cá nhân các công 8 luan an chứng viên thành lập). Nên khi hành nghề công chứng, các công chứng viên hành nghề với nhiều tư cách, vai trò khác nhau và được điều chỉnh bởi nhiều nguồn luật khác nhau, như: Luật cán bộ, công chức, Luật viên chức, Luật trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, Luật doanh nghiệp Bộ luật lao động (BLLĐ). Do đó, khi gây thiệt hại họ cũng được điều chỉnh bởi các quy định về bồi thường thiệt hại trong các luật tương ứng khác nhau. Mặc dù trong hoạt động công chứng, công chứng viên hành nghề với nhiều danh nghĩa khác nhau (công chức, viên chức, chủ Doanh nghiệp tư nhân (DNTN), thành viên công ty hợp danh, làm việc theo chế độ hợp đồng) gây thiệt hại nhưng chủ thể phải bồi thường là tổ chức hành nghề công chứng, song không phải tổ chức hành nghề công chứng bồi thường thì công chứng viên gây thiệt hại hết trách nhiệm mà giữa tổ chức hành nghề công chứng và công chứng viên gây thiệt hại còn tồn tại mối quan hệ “hoàn trả”.

Tuy nhiên trong mối quan hệ “hoàn trả” này đối với mỗi loại công chứng viên còn tồn tại nhiều quy định khác nhau của pháp luật, thậm chí không có quy định, hạn chế này gây ra sự mất bình đẳng giữa các công chứng viên của PCC và VPCC, thậm chí là giữa các công chứng viên trong cùng một tổ chức hành nghề công chứng với nhau. Thứ tư, LCC quy định BHTNNN của công chứng viên là loại hình bảo hiểm bắt buộc như một cơ chế bảo đảm thực hiện việc bồi thường, tuy nhiên đây lại là bảo hiểm mang tính cá nhân, trong khi trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động công chứng là trách nhiệm của tổ chức hành nghề công chứng. Trong trường hợp có BHTNNN công chứng thì số tiền bồi thường vượt quá số tiền được bảo hiểm, hoặc khi công chứng viên không còn làm việc cho tổ chức hành nghề công chứng nữa thì trách nhiệm bồi thường, hoàn trả như thế nào? Đặc biệt hiện nay tình hình công chứng viên phải bồi thường thiệt hại xảy ra ngày càng nhiều với những bất cập mà theo phản ánh của nhiều cá nhân, tổ chức, báo chí: “Bất cập án tuyên công chứng viên bồi thường [28]”; “Với công chứng viên, lẽ nào một là tiền, hai là tù” [37]… Dẫu với tư cách nào thì công chứng viên cũng thường bị công an, viện kiểm sát, tòa án cho là đã vi phạm các điều luật của Luật Công chứng. Cụ thể là điều luật về việc công chứng viên soạn thảo hợp đồng và công chứng ngoài trụ sở.

Hay phổ biến hơn là các điều luật về 9 luan an việc kiểm tra giấy tờ trong hồ sơ; về việc đề nghị người yêu cầu công chứng làm rõ hoặc tiến hành xác minh, yêu cầu giám định theo đề nghị của người yêu cầu công chứng … Theo đó, có trường hợp thì tòa xử buộc bị cáo và tổ chức hành nghề công chứng của công chứng viên ấy liên đới bồi thường thiệt hại cho người bị hại. Có trường hợp thì tòa chỉ buộc bị cáo bồi thường nhưng lại kèm theo câu thòng là nếu bị cáo không có tiền đền thì tổ chức hành nghề công chứng ấy phải đền thay. Riêng trong trường hợp công chứng viên bị xử tội (đã có hai tội được áp dụng là tội lợi dụng chức vụ trong khi thi hành công vụ và tội thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng) thì tòa không yêu cầu công chứng viên phải chịu trách nhiệm dân sự. Điều đáng nói là chỉ có các công chứng viên là bị cáo mới được các tòa xác định rõ hành vi vi phạm chiếu theo chức trách của công chứng viên.