Luận án Tiến sĩ: Vai trò cơ quan thanh tra nhà nước kiểm soát quyền hành pháp ở Việt Nam - Nguyễn Văn Tuấn

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH NGUYỄN VĂN TUẤN VAI TRß CñA C¸C C¥ QUAN THANH TRA NHµ N­íC Trong kiÓm so¸t viÖc thùc hiÖn quyÒn hµnh ph¸p ë VIÖT NAM Chuyên ngành : Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật Mã số : 62 38 01 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Ngư ờ i hư ớ ng dẫ n khoa họ c: GS. ĐINH VĂN MẬU HÀ NỘI - 2015 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan dưới đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong Luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo quy định. Tác giả Nguyễn Văn Tuấn MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU.

1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA CẦN TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU. Tình hình nghiên cứu trong nước về các cơ quan thanh tra nhà nước. Tình hình nghiên cứu về các cơ quan thanh tra nhà nước ở nước ngoài. Những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu về vai trò của các cơ quan thanh tra nhà nước trong kiểm soát việc thực hiện quyền hành pháp 35 Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA CÁC CƠ QUAN THANH TRA NHÀ NƯỚC TRONG KIỂM SOÁT VIỆC THỰC HIỆN QUYỀN HÀNH PHÁP.

Quyền hành pháp và kiểm soát quyền hành pháp. Một số vấn đề lý luận về vai trò của các cơ quan thanh tra nhà nước trong kiểm soát việc thực hiện quyền hành pháp. Nội dung vai trò của các cơ quan thanh tra nhà nước trong kiểm soát việc thực hiện quyền hành pháp. Các yếu tố ảnh hưởng đến việc thực hiện vai trò của các cơ quan thanh tra nhà nước trong kiểm soát việc thực hiện quyền hành pháp.

69 Ch ng 3: QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH, PHÁT TRI N C A CÁC C QUAN THANH TRA VÀ TH C TR NG VAI TRÒ C A CÁC C QUAN THANH TRA TRONG KI M SOÁT VI C TH C HI N QUY N HÀNH PHÁP VI T NAM. Khái quát quá trình hình thành và phát triển của các cơ quan thanh tra nhà nước. Việc thực hiện vai trò của các cơ quan thanh tra nhà nước trong kiểm soát việc thực hiện quyền hành pháp. Đánh giá về việc thực hiện vai trò của các cơ quan thanh tra nhà nước trong kiểm soát việc thực hiện quyền hành pháp.

103 Chương 4: YÊU CẦU KHÁCH QUAN NHẰM PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA CÁC CƠ QUAN THANH TRA NHÀ NƯỚC TRONG KIỂM SOÁT VIỆC THỰC HIỆN QUYỀN HÀNH PHÁP, QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA CÁC CƠ QUAN THANH TRA NHÀ NƯỚC TRONG KIỂM SOÁT VIỆC THỰC HIỆN QUYỀN HÀNH PHÁP. Yêu cầu khách quan nhằm phát huy vai trò của các cơ quan thanh tra nhà nước trong kiểm soát việc thực hiện quyền hành pháp. Quan điểm phát huy vai trò của các cơ quan thanh tra nhà nước trong kiểm soát việc thực hiện quyền hành pháp. Giải pháp phát huy vai trò của các cơ quan thanh tra nhà nước trong kiểm soát việc thực hiện quyền hành pháp .150 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN.

172 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO DANH MỤC CÁC BẢNG TRONG LUẬN ÁN Trang Bảng 3. Số liệu kết quả thanh tra hành chính của các cơ quan thanh tra nhà nước giai đoạn 2006 - 2014. Tổng hợp số liệu về tỷ lệ giải quyết khiếu nại giai đoạn 2007 - 2014. Phân tích kết quả giải quyết khiếu nại.

Kết quả phòng, chống tham nhũng của các cơ quan thanh tra .97 nhà nước giai đoạn 2008 - 2013 .97 DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ TRONG LUẬN ÁN Trang Biểu đồ 3. Số tiền phát hiện sai phạm/số tiền kiến nghị thu hồi/ số tiền thu hồi thực tế. Các sai phạm liên quan đến đất đai được phát hiện qua hoạt động thanh tra của các cơ quan thanh tra nhà nước. Tỷ lệ phát hiện sai phạm về tiền qua hoạt động thanh tra năm 2012 giữa Thanh tra Chính phủ và thanh tra các bộ, ngành, địa phương.

Tỷ lệ phát hiện sai phạm liên quan đến tiền giữa các cơ quan thanh tra nhà nước năm 2009. Số vụ việc được chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra và số cá nhân có liên quan. Tỷ lệ giải quyết khiếu nại hàng năm giai đoạn 2007 - 2014. Kiến nghị thu hồi tiền qua công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo giai đoạn 2007 - 2014.

Kiến nghị thu hồi đất qua công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo giai đoạn 2007 - 2014. Tiền trả lại cho tập thể, cá nhân qua công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo giai đoạn 2007 - 2014. Đất trả lại cho cá nhân qua công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo giai đoạn 2007 - 2014. Số người bị kiến nghị xử lý hành chính qua công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo giai đoạn 2007 - 2014.

Số vụ việc chuyển cơ quan điều tra và người có liên quan qua công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo giai đoạn 2007 - 2014. Tỷ lệ giải quyết khiếu nại đúng, sai giai đoạn 2007 - 2014. Kết quả phân tích các vụ việc khiếu nại (tỷ lệ đúng sai) hàng năm giai đoạn 2007 - 2014. Kết quả phân tích các vụ việc tố cáo (tỷ lệ đúng sai) hàng năm giai đoạn 2007 - 2014.

Số liệu tiền phát hiện liên quan đến tham nhũng của các cơ quan thanh tra nhà nước trong giai đoạn 2008 - 2013. Tỷ lệ thu hồi tiền từ các vụ việc tham nhũng giai đoạn 2008 - 2013 của các cơ quan thanh tra. Số liệu các vụ việc tham nhũng được phát hiện bởi cơ quan thanh tra nhà nước giai đoạn 2008 - 2013. Tỷ lệ chuyển hồ sơ vụ việc tham nhũng sang cơ quan điều tra trên tổng số vụ việc phát hiện tham nhũng (2009 - 2013).

Tính cấp thiết của đề tài Kiểm soát quyền lực nhà nước trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam là một trong những vấn đề lớn đang nhận được sự quan tâm của các học giả, nhà nghiên cứu pháp lý. Mục đích của kiểm soát quyền lực nhà nước nhằm đảm bảo việc sử dụng quyền lực nhà nước đúng mục đích, có hiệu quả, quyền lực nhà nước phục vụ lợi ích nhân dân, đồng thời bảo đảm cho hoạt động của bộ máy nhà nước vận hành nhịp nhàng, thông suốt, chống lộng quyền, lạm quyền. Trong kiểm soát quyền lực nhà nước thì kiểm soát việc thực hiện quyền hành pháp là quan trọng nhất. Bởi vì, hành pháp nắm giữ, quản lý các nguồn lực của quốc gia, chịu trách nhiệm tổ chức thi hành pháp luật, đưa pháp luật vào cuộc sống.

Hoạt động của hệ thống hành pháp có ảnh hưởng lớn tới xã hội, tác động trực tiếp tới quyền và nghĩa vụ của công dân. Do vậy, kiểm soát việc thực hiện quyền hành pháp cần phải được đặc biệt quan tâm, đảm bảo cho quyền lực nhà nước không bị lạm dụng, xâm hại đến lợi ích của nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, cơ quan, tổ chức. Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội đã được bổ sung, phát triển năm 2011 xác định: Nhà nước ta là Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân. Tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân mà nền tảng là liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức, do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo.

Quyền lực nhà nước là thống nhất; có sự phân công, phối hợp và kiểm soát giữa các cơ quan trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp. Nhà nước ban hành pháp luật; tổ chức, quản lý xã hội bằng pháp luật và không ngừng tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa. Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2011 - 2020 và Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá X tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng khẳng định: tiếp tục xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, thực hiện nguyên tắc quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp và kiểm soát giữa các cơ quan trong việc thực hiện các 2 quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp. Hoàn thiện cơ chế để tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động của các cơ quan lập pháp, hành pháp, tư pháp.

Cụ thể hóa quan điểm trên, tại Điều 2 Hiến pháp năm 2013 xác định: Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân. Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam do nhân dân làm chủ; tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân mà nền tảng là liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức. Quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp, kiểm soát giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp [85]. Mặc dù các Văn kiện của Đảng và Hiến pháp đã xác định nguyên tắc trong tổ chức quyền lực nhà nước - Quyền lực Nhà nước là thống nhất; có sự phân công, phối hợp và kiểm soát giữa các cơ quan trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp.

Tuy nhiên, vấn đề kiểm soát giữa các cơ quan trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp cần tiếp tục được nghiên cứu làm rõ, nhất là kiểm soát việc thực hiện quyền hành pháp. Thanh tra nhà nước được ra đời từ năm 1945, các cơ quan thanh tra nhà nước thể hiện vai trò quan trọng trong bộ máy nhà nước, là công cụ sắc bén giúp thủ trưởng cơ quan hành chính nhà nước kiểm soát việc thực hiện quyền hành pháp của các cơ quan hành chính nhà nước cấp dưới. Ra đời từ khi mới thành lập nước để đáp ứng yêu cầu chấn chỉnh công tác thực thi nhiệm vụ của cán bộ, công chức. Các cơ quan thanh tra có thẩm quyền tiếp nhận đơn thư, giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm của công chức trong bộ máy nhà nước.

Từ đó, vai trò của của các cơ quan thanh tra trong bộ máy nhà nước ngày càng được khẳng định.