Luận án tạm đình chỉ và đình chỉ điều tra vụ án hình sự theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI LƯ KẾ TRƯỜNG TẠM ĐÌNH CHỈ VÀ ĐÌNH CHỈ ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ THEO PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HÌNH SỰ VÀ TỐ TỤNG HÌNH SỰ Hà Nội, năm 2020 luan an VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI LƯ KẾ TRƯỜNG TẠM ĐÌNH CHỈ VÀ ĐÌNH CHỈ ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ THEO PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM Ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự Mã số 0380104 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS.TS HOÀNG THỊ MINH SƠN Hà Nội, năm 2020 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn là công trình nghiên cứu khoa học, độc lập của tôi; các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và có nguồn gốc xác định rõ ràng. Hà Nội, Ngày …. Năm 2020 TÁC GIẢ LUẬN VĂN luan an MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 1 Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TẠM ĐÌNH CHỈ VÀ ĐÌNH CHỈ ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ.

Khái niệm, đặc điểm tạm đình chỉ và đình chỉ điều tra. Cơ sở lý luận về thời hạn điều tra, gia hạn điều tra. Phân biệt tạm đình chỉ, đình chỉ điều tra với một số chế định khác. Ý nghĩa của tạm đình chỉ và đình chỉ điều tra vụ án hình sự.

17 Chương 2: QUY ĐỊNH VỀ TẠM ĐÌNH CHỈ VÀ ĐÌNH CHỈ ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ TRONG PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM HIỆN HÀNH VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG. Quy định về tạm đình chỉ và đình chỉ điều tra trong vụ án hình sự theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam hiện hành. Thực tiễn áp dụng pháp luật tố tụng hình sự về tạm đình chỉ và đình chỉ điều tra vụ án hình sự. 41 Chương 3: YÊU CẦU, QUAN ĐIỂM VÀ CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ TẠM ĐÌNH CHỈ VÀ ĐÌNH CHỈ ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ.

Yêu cầu nâng cao hiệu quả tạm đình chỉ và đình chỉ điều tra. Quan điểm nâng cao hiệu quả tạm đình chỉ và đình chỉ điều tra. Giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao chất lượng tạm đình chỉ và đình chỉ điều tra. 76 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.

78 luan an DANH MỤC TỪ NGỮ VIẾT TẮT BLHS Bộ luật hình sự BLTTHS Bộ luật Tố tụng hình sự CQĐT Cơ quan điều tra TNHS Trách nhiệm hình sự luan an DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Bảng thống kê số vụ, số bị can CQĐT các cấp đã thụ lý điều tra và tạm đình chỉ điều tra (2013- 06 tháng đầu năm 2019) [38,39,40,41,42,43]. Bảng thống kê số vụ, số bị can CQĐT các cấp đã kết thúc điều tra và đình chỉ điều tra (2013- 06 tháng đầu năm 2019) [38,39,40,41,42,43]. Bảng thống kê số vụ và số bị can Viện kiểm sát tạm đình chỉ và đình chỉ vụ án (2013 – 06 tháng đầu năm 2019) [38,39,40,41,42,43].

So sánh số vụ án tạm đình chỉ và đình chỉ điều tra của Cơ quan điều tra so với số vụ án tạm đình chỉ và đình chỉ điều tra vụ án của Viện kiểm sát cùng cấp (2013 – 06 tháng đầu năm 2019) [38,39,40,41,42,43]. 53 luan an MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Bộ luật tố tụng hình sự 2015 đã được Quốc Hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XIII, kỳ họp thứ 10 thông qua ngày 27/11/2015 và có hiệu lực chính thức kể từ ngày 01/7/2016 với nhiều điểm mới, sửa đổi, bổ sung một cách căn bản và toàn diện so với Bộ luật tố tụng hình sự Việt Nam 2003. Trong đó, một trong những điểm mới quan trọng là Bộ luật tố tụng hình sự 2015 đã quy định đầy đủ, cụ thể hơn về trình tự, thủ tục hoạt động tố tụng trong mỗi giai đoạn nhằm khắc phục những bất cập và hạn chế trong Bộ luật tố tụng hình sự 2003.

Thực tiễn hiện nay, vấn đề chất lượng công tác tư pháp nói chung và chất lượng của các hoạt động điều tra của cơ quan điều tra nói riêng chưa thực sự đạt hiệu quả cao, còn nhiều trường hợp làm oan người vô tội hay bỏ lọt tội phạm; vi phạm các quyền tự do, dân chủ của công dân. Nhiệm vụ quan trọng của cơ quan điều tra là khi phát hiện có dấu hiệu tội phạm phải khởi tố vụ án hình sự để tiến hành điều tra vụ án. Trong giai đoạn điều tra, cơ quan điều tra phải tiến hành các hoạt động điều tra nhằm xác định tội phạm và người thực hiện tội phạm. Đối với trường hợp hết thời hạn điều tra mà chưa xác định được bị can hay đã xác định được bị can nhưng không biết bị can đang ở đâu hoặc có căn cứ cho rằng bị can đó bị bệnh tâm thần hoặc bệnh hiểm nghèo khác thì cơ quan điều tra phải thực hiện tạm ngừng các hoạt động điều tra.

Trường hợp trong quá trình điều tra của cơ quan điều tra mà phát hiện có quyết định khởi tố không có căn cứ xác thực, khởi tố sai hoặc bị can có những căn cứ miễn trách nhiệm hình sự thì phải đình chỉ điều tra. Nếu cơ quan điều tra vẫn tiếp tục thực hiện các hoạt động điều tra trong các trường hợp trên sẽ dễ dẫn đến tình trạng oan sai ảnh hưởng đến các quyền và lợi ích hợp pháp của bị can. Do vậy, tạm đình chỉ điều tra và đình chỉ điều tra là những quyết định quan trọng trong giai đoạn điều tra bởi đây là những quyết định tố tụng dẫn đến việc tạm ngưng hoặc dừng hẳn tố tụng đối với vụ án, đối với bị can đang giải quyết. Vì lẽ đó, nó sẽ tác động rất lớn đối với các quyết định và hoạt động tố tụng khác từ đó sẽ ảnh hưởng không nhỏ tới quyền và lợi ích của bị can, bị hại và những 1 luan an người tham gia tố tụng khác nếu bị lạm dụng hoặc áp dụng không có căn cứ và trái pháp luật.

Thực tiễn thời gian qua vẫn còn không ít trường hợp cơ quan điều tra tạm đình chỉ điều tra, đình chỉ điều tra không đúng căn cứ do pháp luật quy định hoặc có căn cứ nhưng cơ quan điều tra không ra Quyết định tạm đình chỉ điều tra, Quyết định đình chỉ điều tra vi phạm quyền và lợi ích hợp pháp của bị can dẫn đến kéo dài thời gian tố tụng, gây tốn kém nhân lực, vật lực trong giải quyết các vụ án hình sự hoặc vẫn còn hiện tượng áp dụng căn cứ pháp luật chưa chính xác gây bức xúc trong nhân dân, ảnh hưởng đến uy tín của các cơ quan tố tụng, cá biệt có những trường hợp lợi dụng các chế định tạm đình chỉ điều tra và đình chỉ điều tra để tiếp tay cho bị can trốn tránh trách nhiệm hình sự, tránh việc bồi thường oan sai. Trong khoa học luật hình sự và tố tụng hình sự Việt Nam, chế định tạm đình chỉ và định chỉ điều tra vẫn chưa được quan tâm, nghiên cứu một cách đầy đủ, sâu sắc, toàn diện và có tính hệ thống. Bên cạnh đó, khi đánh giá từ góc độ thực tiễn thì hoạt động tạm đình chỉ, đình chỉ điều tra vụ án còn có một số điểm chưa thực sự chuyển biến. Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 mới được ban hành có liệu lực thay thế Bộ luật trước đây có những thay đổi liên quan đến chế định tạm đình chỉ điều tra và đình chỉ điều tra, trong đó có tác động tới hoạt động này của cơ quan tố tụng trong thực tiễn.

Do vậy, việc nghiên cứu đề tài “Tạm đình chỉ và đình chỉ điều tra vụ án hình sự theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam” mang tính cấp thiết, có ý nghĩa cả về mặt lý luận và thực tiễn. Tình hình nghiên cứu của đề tài Trong thời gian qua, ở nhiều mức độ khác nhau, chế định đình chỉ và tạm đình chỉ điều tra vụ án hình sự đã đề cập trong các cuốn giáo trình, bình luận, một số luận văn thạc sĩ và một số bài viết trên tạp chí nghiên cứu về đình chỉ, tạm đình chỉ vụ án như: Luận văn thạc sỹ Luật học: Đình chỉ điều tra vụ án hình sự theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam từ thực tiễn tỉnh Quảng Bình (2017) của Lê Thế Thanh. Luận văn đã phân tích một cách có hệ thống về những vấn đề lý luận và thực tiễn của chế 2 luan an định đình chỉ điều tra vụ án bao gồm: Mục đích, ý nghĩa, căn cứ và hậu quả pháp lý của đình chỉ điều tra thông qua các hoạt động của Cơ quan điều tra và kiểm sát đình chỉ điều tra của Viện kiểm sát nhân dân. Luận văn cũng đã phân tích các trường hợp đình chỉ điều tra theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự 2003, đồng thời đánh giá tổng thể những tồn tại xung quanh việc quy định của chế định đình chỉ điều tra cả về lý luận và lập pháp hình sự.

Bên cạnh đó còn đề cập tới một số bất cập và đề ra các giải pháp để nâng cao hiệu quả công tác đình chỉ điều tra vụ án hình sự. Luận văn thạc sỹ luật học: Vấn đề đình chỉ, tạm đình chỉ vụ án trong luật tố tụng hình sự Việt Nam (2016) của Nguyễn Sao Mai. Luận văn đã tổng hợp các quan điểm khoa học về chế định đình chỉ, tạm đình chỉ vụ án hình sự để xây dựng khái niệm khoa học riêng về vấn đề đình chỉ, tạm đình chỉ vụ án. Bên cạnh đó tác giả còn phân tích sự hình thành và phát triển của các quy định về đình chỉ, tạm đình chỉ vụ án trong pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam qua các thời kì.

Luận văn cũng chỉ ra những hạn chế và đề ra một số giải pháp để hoàn thiện chế định đình chỉ và tạm đình chỉ trong pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam. Một số công trình nghiên cứu chuyên sâu khác nhưng chỉ tập trung viết về một phần nội dung của chế định như bài viết: “Bàn về quyết định tạm đình chỉ, đình chỉ điều tra vụ án và bị can theo quy định của Bộ luật tố tụng hình sự” của tác giả Mai Văn Minh (Tạp chí kiểm sát – Viện kiểm sát nhân dân tối cao số 01/2006 ); “Đình chỉ điều tra và đình chỉ vụ án đối với trường hợp không có sự việc phạm tội và hành vi không cầu thành tội phạm” của tác giả Mai Văn Lưu (Tạp chí kiểm sát – Viện kiểm sát nhân dân tối cao số 05/2008 );.