Luận án tiến sĩ: Phiên tòa hình sự sơ thẩm theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam - Thực tiễn huyện Phú Riềng, Bình Phước

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI KHOA LUẬT HỌC Nguyễn Thị Hảo PHIÊN TÒA HÌNH SỰ SƠ THẨM THEO PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM TỪ THỰC TIỄN HUYỆN PHÚ RIỀNG, TỈNH BÌNH PHƯỚC LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HÌNH SỰ VÀ TỐ TỤNG HÌNH SỰ Hà Nội - 2020 luan an HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI KHOA LUẬT HỌC Nguyễn Thị Hảo PHIÊN TÒA HÌNH SỰ SƠ THẨM THEO PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM TỪ THỰC TIỄN HUYỆN PHÚ RIỀNG, TỈNH BÌNH PHƯỚC Chuyên ngành: Luật Hình sự và Tố tụng hình sự Mã số: 8.04 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. ĐẶNG QUANG PHƯƠNG Hà Nội - 2020 luan an LỜI CAM ĐOAN Luận văn này là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi, được thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của TS.Đặng Quang Phương. Các số liệu, những kết luận nghiên cứu được trình bày trong luận văn này hoàn toàn trung thực. Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về lời cam đoan này.

Học viên Nguyễn Thị Hảo luan an MỤC LỤC MỞ ĐẦU .1 CHƯƠNG 1: CÁC VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHIÊN TÒA HÌNH SỰ SƠ THẨM. Khái niệm, đặc điểm, nguyên tắc của phiên tòa hình sự sơ thẩm. Đặc điểm của phiên tòa hình sự sơ thẩm. Nguyên tắc phiên tòa hình sự sơ thẩm.

Vai trò , ý nghĩa phiên tòa hình sự sơ thẩm. Vai trò của phiên tòa hình sự sơ thẩm. Ý nghĩa của phiên tòa hình sự sơ thẩm. Các yếu tố tác động đến chất lượng phiên tòa hình sự sơ thẩm.18 CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VỀ PHIÊN TÒA HÌNH SỰ SƠ THẨM VÀ THỰC TIỄN THI HÀNH TẠI HUYỆN PHÚ RIỀNG, TỈNH BÌNH PHƯỚC.

Quy định của Bộ luật tố tụng hình sự về phiên tòa hình sự sơ thẩm. Quy định chung về phiên tòa. Quy định về thủ tục tố tụng tại phiên tòa. Thực tiễn thi hành quy định của Bộ luật tố tụng hình sự về phiên tòa hình sự sơ thẩm tại huyện Phú Riềng, tỉnh Bình Phước.

Khái quát những kết quả đạt được. Những vi phạm, sai lầm và nguyên nhân .39 Chương 3: CÁC YÊU CẦU VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG PHIÊN TÒA HÌNH SỰ SƠ THẨM. Các Yêu cầu nâng cao chất lượng phiên tòa hình sự sơ thẩm. Yêu cầu của cải cách tư pháp, bảo đảm pháp chế xã hội chủ nghĩa.

Yêu cầu bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người. Yêu cầu của phòng, chống tội phạm. Các giải pháp nâng cao chất lượng phiên tòa hình sự sơ thẩm. Tiếp tục hoàn thiện các quy định của Bộ luật tố tụng hình sự về phiên tòa hình sự sơ thẩm.

Tăng cường hướng dẫn tổ chức phiên toà hình sự sơ thẩm, tổng kết thực tiễn phiên toà. Tổ chức các phiên toà mẫu rút kinh nghiệm, phiên tòa rút gọn. Nâng cao năng lực của người tiến hành tố tụng. Đổi mới hình thức tổ chức phiên toà .77 luan an DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN BLHS : Bộ luật Hình sự TTHS : Tố tụng hình sự BLTTHS : Bộ luật Tố tụng Hình sự CP : Chính phủ CT : Chỉ thị ĐTV : Điều tra viên HĐXX : Hội đồng xét xử HP : Hình phạt KL : Kết luận KSĐT : Kiểm sát điều tra KSV : Kiểm sát viên KSXX : Kiểm sát xét xử NN : Nhà Nước PL : Pháp luật TANDTC : Tòa án nhân dân tối cao TAND : Tòa án nhân dân TP : Thẩm phán VAHS : Vụ án hình sự VKSND : Viện kiểm sát nhân dân XHCN : Xã hội chủ nghĩa XXST : Xét xử sơ thẩm PTHSST : Phiên tòa hình sự sơ thẩm luan an MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của đề tài Trong tổng thể hoạt động tố tụng, Tòa án giữ vai trò quan trọng là trung tâm của hoạt động xét xử. Hoạt động xét xử của Tòa đóng vai trò thực hiện chức năng tư pháp, đảm bảo thực hiện những yêu cầu của cơ quan xét xử, tài phán một cách khách quan, công bằng. Hội đồng xét xử thực hiện chức năng của mình bằng việc đưa ra những phán quyết khách quan, đúng người, đúng tội, đúng pháp luật dựa trên kết quả của phiên tòa, xác định được tầm quan trọng của phiên tòa đối với việc đưa ra các phán quyết của Tòa án nhằm xác định bị cáo có tội hay không có tội cũng như áp dụng loại và mức hình phạt cụ thể trong trường hợp bị cáo phạm tội. Trên tinh thần cải cách tư pháp của Nghị quyết số 08/2002/NQ-TW ngày 02- 01-2002 và Nghị quyết số 49/NQ-TW ngày 02-6-2005 của Bộ chính trị “ Về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020” của Đảng.

Với phương châm xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Cũng với tinh thần đó, Nghị quyết số 49/NQ- TW của Bộ chính trị cũng xác định: “… nâng cao chất lượng xét xử tại các phiên tòa hình sự sơ thẩm coi đây là một khâu đột phá của hoạt động tư pháp đồng thời là một phần rất quan trọng và cấp thiết trong công cuộc cải cách tư pháp. Thực hiện định hướng do Đảng đề ra, trong những năm gần đây chất lượng xét xử tại các phiên tòa hình sự sơ thẩm ( HSST) của Tòa án nói chung và Tòa án nhân dân huyện Phú Riềng nói riêng đã có nhiều chuyển biến tích cực, tuy nhiên vẫn còn một số hạn chế ảnh hưởng đến chất lượng giải quyết án. Mặc dù hiến pháp năm 2013 và Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 có quy định về phiên tòa hình sự sơ thẩm.

Tuy nhiên một số quyết định của Bộ luật tố tụng hình sự 2015 về phiên tòa hình sự sơ thẩm qua thực tiễn còn nhiều vướng mắc, chất lượng chưa cao. Chính vì vậy, cần tập trung nghiên cứu một cách nghiêm túc các quy định của Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 về phiên tòa hình sự sơ thẩm để thấy được những hạn chế, bất cập, từ đó đưa ra những giải pháp nhằm hoàn thiện quy định pháp luật tố tụng hình sự (TTHS) về phiên tòa hình sự sơ thẩm là một việc làm rất cần thiết, có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn. Với lý những lý do trên, tác giả lựa chọn đề tài: “Phiên tòa hình sự sơ 1 luan an thẩm theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam từ thực tiễn huyện Phú Riềng, tỉnh Bình Phước” làm đề tài luận văn thạc sĩ. Tình hình nghiên cứu đề tài Phiên tòa hình sự sơ thẩm là một trong những nội dung quan trọng của pháp luật tố tụng hình sự, chính vì vậy đề tài nhận được nhiều sự quan tâm, nghiên cứu của các tác giả như: Đầu tiên và quan trọng có thể kể đến các giáo trình: Giáo trình luật hình sự Việt Nam phần các tội phạm - quyển 1 của Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh (2017), Nxb Hồng Đức, Hội Luật gia Việt Nam.

Giáo trình luật hình sự Việt Nam - Tập 2 của Trường Đại học Luật Hà Nội (2007), Nxb Công an nhân dân, Hà Nội. Bình luận khoa học Bộ luật Hình sự - Tập 2 của tác giả Đinh Văn Quế (2003), NXB Thành phố Hồ Chí Minh. Bình luận khoa học BLHS năm 1999 (sửa đổi, bổ sung năm 2009) - Phần các tội phạm của tác giả Nguyễn Ngọc Hòa (2013), Nxb Tư pháp Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, Nxb Chính trị quốc gia – Sự thật, Hà Nội ( 2016) Thủ tục xét xử sơ thẩm trong tố tụng hình sự Việt Nam – thực trạng và phương hướng hoàn thiện (2011) của tác giả Đinh văn Quế tại trang thông tin khoa học của Trường Đại học kiểm sát Hà Nội Một số vấn đề hoàn thiện quy định của Bộ luật tố tụng hình sự về thủ tục xét xử của tác giả Trần Văn Độ tại trang thông tin khoa học của Trường Đại học kiểm sát Hà Nội Tranh tụng tại phiên tòa hình sự sơ thẩm theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam từ thực tiễn xét xử của các Tòa án quân sự quận 2 của tác giả Lê Trung Dũng (2018), Luận văn thạc sỹ Luật học, Học viện Khoa học xã hội, Hà Nội. Các công trình nghiên cứu trên đều là những công trình có giá trị về mặt lý luận khoa học và thực tiễn nhất định.Nội dung các công trình trên mới chỉ hướng đến việc phân tích, nghiên cứu những vấn đề lý luận chung về phiên tòa nói chung, phiên tòa hình sự sơ thẩm nói riêng.

Phiên tòa hình sự sơ thẩm chưa được nghiên 2 luan an cứu riêng lẻ, đặc biệt là nghiên cứu phiên tòa hình sự gắn với thực tiễn một địa bàn nhất định. Vì vậy, theo đánh giá của học viên, mặc dù có rất nhiều công trình nghiên cứu, nhiều đề tài khác nhau đề cập đến vấn đề về việc xét xử cụ thể là thông qua phiên tòa nói chung, phiên tòa hình sự nói riêng.Tuy nhiên, chưa có công trình, đề tài nghiên cứu nào xem xét vấn đề xét xử thông qua phiên tòa hình sự sơ thẩm ở góc độ hoàn chỉnh, toàn diện gắn với địa bàn cụ thể như huyện Phú Riềng, tỉnh Bình Phước. Các công trình trên là nguồn tài liệu quan trọng để tác giả tham khảo và hoàn thiện đề tài nghiên cứu của mình 3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 3.

Mục đích của việc nghiên cứu đề tài Đề tài nghiên cứu, phân tích làm rõ hơn những vấn đề lý luận về xét xử mà cụ thể là thông qua các phiên tòa HSST. Đánh giá thực trạng các quy định của pháp luật về các phiên tòa hình sự sơ thẩm và thực tiễn áp dụng các quy định này tại Tòa án nhân dân huyện Phú Riềng, tỉnh Bình Phước. Từ đó đưa ra một số giải pháp để nâng cao chất lượng phiên tòa hình sự sơ thẩm. Nhiệm vụ của việc nghiên cứu đề tài Để đạt được mục đích trên, tác giả đã kế thừa có chọn lọc một số kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học có liên quan và đặt ra nhiệm vụ nghiên cứu: - Làm rõ thêm khái niệm về phiên tòa HSST; đặc điểm và ý nghĩa của phiên tòa; các yếu tố tác động đến chất lượng xét xử tại phiên tòa HSST; xét xử tại phiên tòa HSST theo pháp luật TTHS một số nước trên thế giới; - Phân tích các quy định của BLTTHS năm 2015 về tranh tụng trên cơ sở so sánh với quy định của BLTTHS năm 2003 và xác định những bất cập trong các quy định này.