Luận án tiến sĩ: Kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường theo pháp luật cạnh tranh Việt Nam - Trần Thùy Linh (2020)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI TRẦN THÙY LINH KIỂM SOÁT HÀNH VI LẠM DỤNG VỊ TRÍ THỐNG LĨNH THỊ TRƯỜNG THEO PHÁP LUẬT CẠNH TRANH Ở VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI - 2020 luan an BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI TRẦN THÙY LINH KIỂM SOÁT HÀNH VI LẠM DỤNG VỊ TRÍ THỐNG LĨNH THỊ TRƯỜNG THEO PHÁP LUẬT CẠNH TRANH Ở VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Chuyên ngành đào tạo: Luật Kinh tế Mã số 9 38 01 07 Người hướng dẫn khoa học: 1. Bùi Nguyên Khánh 2. Vũ Đặng Hải Yến HÀ NỘI - 2020 luan an i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của riêng tôi. Số liệu sử dụng phân tích trong luận án có nguồn gốc rõ ràng.

Các kết quả nghiên cứu trong luận án do tôi tự tìm hiểu, phân tích một cách trung thực, khách quan và phù hợp với thực tiễn của Việt Nam. Các kết quả này chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào. Tác giả luận án Trần Thùy Linh luan an ii LỜI CẢM ƠN Tác giả xin bày tỏ sự kính trọng và lòng biết ơn sâu sắc đối với PGS. Bùi Nguyên Khánh – người hướng dẫn khoa học 1 và TS.

Vũ Đặng Hải Yến – người hướng dẫn khoa học 2, đã tận tình hướng dẫn tác gỉả hoàn thành bản luận án này. Tác giả cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành đến gia đình, các thầy, cô, anh, chị, em, bạn bè đồng nghiệp đã luôn động viên, khích lệ và đóng góp những ý kiến quý báu để tác giả có thể hoàn thành được luận án của mình. luan an iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC.

iii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN. vi DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU, HÌNH TRONG LUẬN ÁN. vii MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Những điểm mới của luận án. Kết cấu của Luận án. 5 PHẦN TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU.

Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến kiểm soát hành vi lạm dụng của doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường. Những nghiên cứu về lý luận kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường. Những nghiên cứu về thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng pháp luật về kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường. Những nghiên cứu về xu hướng pháp luật và những giải pháp hoàn thiện pháp luật về kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường.

Đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu. Những vấn đề luận án tiếp tục nghiên cứu. Cơ sở lý thuyết và câu hỏi nghiên cứu. Câu hỏi và giả thiết nghiên cứu đặt ra khi nghiên cứu luận án.

22 KẾT LUẬN PHẦN TỔNG QUAN. 24 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÁP LUẬT KIỂM SOÁT HÀNH VI LẠM DỤNG VỊ TRÍ THỐNG LĨNH THỊ TRƯỜNG. Kiếm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường. Khái niệm, đặc điểm hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường.

Khái niệm, đặc điểm và mục đích của kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường. Các công cụ kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường. 39 luan an iv 1. Pháp luật về kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường.

Khái niệm pháp luật về kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường. Mục tiêu kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường của pháp luật cạnh tranh. Các cách tiếp cận về kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường. Cấu trúc pháp luật về kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường.

Mô hình kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh trường theo pháp luật cạnh tranh các nước. Kinh nghiệm của EU. Kinh nghiệm của Hoa Kỳ. Kinh nghiệm của Nhật Bản.

63 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1. 67 THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ KIỂM SOÁT HÀNH VI LẠM DỤNG VỊ TRÍ THỐNG LĨNH THỊ TRƯỜNG VÀ THỰC TIỄN THI HÀNH TẠI VIỆT NAM. Thực trạng pháp luật Việt Nam về kiểm soát hành vi lạm dụng trí thống lĩnh thị trường. Quy định về nhận diện doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường.

Quy định về xác định hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường. Quy định về thẩm quyền, trình tự, thủ tục xử lý hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường. Hậu quả pháp lý của hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường. Thực trạng lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường và thực tiễn thi hành pháp luật về kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường.

Thực trạng lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường để hạn chế cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường ở Việt Nam. Thực tiễn thi hành pháp luật về kiểm soát hành vi lạm dụng của doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường ở Việt Nam. Nguyên nhân của những bất cập, hạn chế trong việc thi hành pháp luật về kiểm soát hành vi lạm dụng của doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường. 128 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2.

133 PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT CẠNH TRANH VỀ KIỂM SOÁT HÀNH VI LẠM DỤNG VỊ TRÍ THỐNG LĨNH THỊ TRƯỜNG Ở VIỆT NAM. Phương hướng hoàn thiện. Đáp ứng các yêu cầu trong xu thế hội nhập kinh tế, thích ứng với môi trường kinh doanh toàn cầu và phù hợp với các cam kết quốc tế. Duy trì và bảo vệ môi trường cạnh tranh bình đẳng, hiệu quả nhưng không cản trở mục tiêu đổi mới và tăng trưởng của mỗi doanh nghiệp.

Thể hiện rõ hơn yêu cầu về kết hợp chặt chẽ giữa tư duy kinh tế và tư duy pháp lý. Xác định rõ mối liên hệ giữa Luật cạnh tranh và các Luật chuyên ngành, đảm bảo chính sách điều tiết ngành trong những lĩnh vực nhất định. Giải pháp hoàn thiện quy định của pháp luật về kiểm soát hành vi lạm dụng của doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường của Việt Nam. Hiện đại hóa phương pháp tiếp cận trong việc xây dựng các quy định về kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường.

Hoàn thiện quy định về xác định thị trường liên quan. Hoàn thiện quy định về xác định vị trí thống lĩnh thị trường. Hoàn thiện quy định về xác định hành vi lạm dụng. Hoàn thiện quy định về các biện pháp xử lý hành vi lạm dụng.

Hoàn thiện quy định về cơ chế thực thi. 165 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 166 luan an vi DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN CQCT Cơ quan Cạnh tranh CQLCT Cục Quản lý Cạnh tranh DNNN Doanh nghiệp nhà nước European Court of Justice ECJ Tòa án công lý liên minh Châu Âu European Union EU Liên minh Châu Âu Free Trade Agreement FTA Hiệp định thương mại tự do HCCT Hạn chế cạnh tranh International Competition Network ICN Mạng lưới Cạnh tranh quốc tế NĐ – CP Nghị định - Chính phủ VTTLTT Vị trí thống lĩnh thị trường Organization for Economic Cooperation and Development OECD Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế United Nations Conference on Trade and Development UNCTAD Diễn đàn Thương mại và Phát triển Liên Hợp Quốc Small but Significant and Non-Transitory Increase in Price SSNIP Phép thử độc quyền giả định Treaty on the Functioning of the European Union TEFU Công ước về chức năng của liên minh Châu Âu luan an vii DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU, HÌNH TRONG LUẬN ÁN Bảng 2.1: Số vụ việc lạm dụng VTTLTT điều tra, xử lý giai đoạn 2006-2017 .2: Số vụ việc HCCT giai đoạn 2006 – 2016 .1: Số vụ việc HCCT giai đoạn 2006 - 2016 .2: Phân loại vụ việc điều tra tiền tố tụng giai đoạn 2006 - 2014 .126 luan an 1 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Từ sự tích tụ kinh tế trong quá trình cạnh tranh, từ những điều kiện tự nhiên của thị trường như yêu cầu về quy mô hiệu quả tối thiểu, sự tồn tại của các rào cản gia nhập thị trường, sự dị biệt của sản phẩm, sự bảo hộ của quyền lực nhà nước.

đã làm hình thành các doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường. Những doanh nghiệp này nắm giữ quyền lực thị trường và thường có khuynh hướng khai thác quyền lực đó bằng cách tác động mạnh mẽ đến các yếu tố của thị trường (về giá cả, sản lượng, chất lượng…) để tận thu lợi ích từ khách hàng, người tiêu dùng và triệt tiêu khả năng cạnh tranh của đối thủ nhằm duy trì vị thế của mình. Hậu quả là, làm giảm động lực phát triển của nền kinh tế (các doanh nghiệp thống lĩnh vẫn có thể thu được lợi nhuận tối đa mà không cần cải tiến kỹ thuật, áp dụng công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm…), xâm hại đến lợi ích của người tiêu dùng (quyền lựa chọn của người tiêu dùng bị hạn chế, do đó phải mua hàng chất lượng kém hơn với giá đắt hơn do doanh nghiệp thống lĩnh áp đặt….), làm méo mó, giảm tính cạnh tranh của thị trường (các doanh nghiệp đối thủ bị chèn ép phải rút khỏi thị trường hoặc không thể gia nhập thị trường). Về mặt lý thuyết, cơ chế tự điều chỉnh của thị trường có khả năng làm cho vị thế thống lĩnh thị trường của doanh nghiệp suy yếu dần và cuối cùng bị triệt tiêu.

Nhưng chính những hành vi lạm dụng của doanh nghiệp thống lĩnh thị trường dường như làm vô hiệu hóa cơ chế tự điều chỉnh của thị trường bằng việc tạo ra những rào cản mở rộng kinh doanh hay rào cản gia nhập thị trường của đối thủ cạnh tranh, khiến cho doanh nghiệp thống lĩnh né tránh được sức ép cạnh tranh từ các đối thủ có thể làm lung lay vị thế thống lĩnh của nó hoặc lạm dụng quyền lực mạnh trên thị trường của mình để bóc lột khách hàng, gây thiệt hại cho khách hàng. Khi đó, sự can thiệp của Nhà nước đối với thị trường ở mức độ nhất định là cần thiết để đảm bảo sự cạnh tranh lành mạnh và bình đẳng giữa các chủ thể kinh doanh, là cơ sở quan trọng cho sự vận hành năng động, hiệu quả của nền kinh thị trường.