Luận án TS An ninh con người trong luật quốc tế hiện đại - Chu Mạnh Hùng

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRUONG ĐẠI HỌC LUAT HA NOI CHU MANH HUNG VAN DE AN NINH CON NGUOI TRONG PHAP LUAT QUOC TE HIEN DAI Chuyên ngành: Luật Quốc tế Mã số : 62 38 01 08 LUẬN ÁN TIEN SĨ LUẬT HOC Người hướng dan khoa học: PGS. Nguyễn Bá Diễn PGS. Đoàn Năng HÀ NỘI - 2012 LỜI CAM ĐOAN lôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu néu trong luận án là trung thực.

Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được ai công bồ trong bat kỳ công trình nào khác. TÁC GIÁ LUẬN ÁN Chu Mạnh Hùng MUC LUC Trang MO DAU Chương 1: CAC VAN DE LY LUẬN VE AN NINH CON NGƯỜI LD. Khái niệm an ninh con người 1. Mối quan hệ giữa quyền con người và an ninh con người 28 1.

Mối quan hệ giữa an ninh con người và an ninh quốc gia 32 1. Vai trò của an ninh con người 40 1. Các nguy cơ đe dọa an ninh con người 43 Chương 2: PHAP LUẬT QUOC TE VE AN NINH CON NGƯỜI 58 2. Sự hình thành và phát triển của chế định an ninh con người 58 trong luật quốc tế Dads Quy định của pháp luật quốc tế về an ninh con người 66 Dads Các thiết chế quốc tế bảo đảm an ninh con người 88 2.

Các giải pháp tăng cường an ninh con người 108 Chương 3: CHÍNH SÁCH, PHÁP LUAT VÀ GIẢI PHAP TANG CƯỜNG 114 BẢO ĐẢM AN NINH CON NGƯỜI Ở VIỆT NAM 3. Chính sách của Đảng và Nhà nước Việt Nam về an ninh con người 114 3. Pháp luật Việt Nam về an ninh con người 133 5 Bx Các giải pháp góp phần tăng cường an ninh bảo đảm an ninh con 157 người ở Việt Nam KẾT LUẬN 180 CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIÁ ĐÃ CÔNG BÓ LIÊN QUAN ĐÉN ĐÈ 183 TÀI LUẬN ÁN DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 184 DANH MỤC CÁC TỪ VIET TAT ASEAN (The Association of Southeast Hiệp hội các quốc gia Đông Nam A Asian Nations) AU (Africa Union) Liên minh châu Phi ECOSOC (Economic and Social Council) Hội đồng kinh tế - xã hội Liên hợp quốc EU (European Union) Liên minh châu Âu HRC (Human Rights Council) Hội đồng Nhân quyền ICCPR (International Covenant on Civil Công ước quôc tê về các quyên dân and Political Rights) sự, chính tri ICESCR (International Covenant on Công ước Quốc tế về các quyền kinh Economic, Social and Cultural Rights) tế, xã hội và văn hoá ICJ (International Court of Justice) Toà án công lý quốc tế ILO (International Labour Organization) Tổ chức Lao động Quốc tế NGOs (Non - Governmental Organization) Tổ chức phi chính phủ UDHR (Universal Declaration of Human Tuyên ngôn toàn thê giới vê quyên Rights) Con người UNDP (United Nations Development Programme) Chương trình Phát triển Liên hợp quốc UNESCO (The United Nations Educational, Tô chức Giáo dục, Khoa học và Văn Scientific and Cultural Organization) hoá Liên hợp quốc UNICEF (United Nations Children’s Fund) Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc UPR (Universal Periodic Review) Cơ chế Đánh giá định kỳ toàn thé WHO (World Health Organization) Tổ chức Y tế Thế giới MỞ DAU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong lịch sử phát triển của nhân loại cũng như của mỗi quốc gia, con người luôn là trung tâm và là mục tiêu phấn đấu của cộng đồng quốc tế.

Có thê nói, những thành tựu pháp luật quốc tế và pháp luật của các quốc gia đều hướng tới bảo vệ, phục vụ con người trên nền tảng an ninh con người phải được bảo đảm nhằm mục đích xây dựng cuộc sống tự do, bình đăng và hạnh phúc cho mỗi con người trong tiến trình phát triển. Đối với Việt Nam, Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI đã mở ra một thời kỳ mới, có tính bước ngoặt cả về lý luận và thực tiễn đối với sự nghiệp xây dựng đất nước. Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bố sung và phát triển năm 201 1); Chiến lược ôn định và phát triển kinh tế - xã hội đến năm 2020; Báo cáo chính trị tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI là những dấu mốc lớn mang tính bước ngoặt trong nhận thức lý luận của Đảng ta về con người, quyền con người cũng như an ninh con người. Mặt khác, Hiến pháp 1992 sửa đổi năm 2001 cũng khang định chúng ta xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và vì dân với mục tiêu vì con người.

Như vậy, quan điểm nhất quán của Đảng Cộng sản Việt Nam và Nhà nước Việt Nam coi con người là mục tiêu cũng như động lực của quá trình phát triển xã hội. Với nhận thức như vậy nên an ninh con người phải là vẫn đề cốt lõi trong nhận thức và hành động thực tiễn. Bởi vậy, Đảng va Nhà nước Việt Nam xác định con người ở vi trí trung tâm của các chính sách kinh tế - xã hội, là nhân tô quan trọng dé phát triển bền vững, thực hiện thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Quan điểm lấy con người làm trung tâm trong chủ trương, đường lối cũng như pháp luật được coi là nền tảng tư tưởng để Việt Nam tiếp tục con đường xây dựng chủ nghĩa xã hội đồng thời hội nhập sâu rộng cùng cộng đồng quốc tế.

Quá trình toàn cầu hóa và sự tham gia hội nhập của Việt Nam đã tạo nhiều cơ hội để phát triển nhưng bên cạnh đó chúng ta cũng đứng trước không ít những nguy cơ, thách thức đòi hỏi Việt Nam phải kiên trì quan điểm, nhận thức và có được những giải pháp mang tính chủ động, tích cực. Những vấn đề như việc làm của người dân, sự lan tràn của dịch bệnh, ô nhiễm môi trường, sự gia tăng của tội phạm, hậu quả của thiên tai. đang từng ngày, từng giờ trực tiếp tác động tới cuộc sống và sự an lành của người dân. Những van dé đó có thé là mặt trái của quá trình toàn cầu hóa, có thể là những mâu thuẫn bên trong mỗi quốc gia hoặc do thảm họa tự nhiên gây ra.

Đó là những nguy cơ không chỉ đe dọa tới sự tồn vong, tiến trình phát triển của quốc gia mà hiện hữu hơn còn đe dọa đến cuộc sống thường ngày của người dân. Nhận thức rõ về nó và chủ động ứng phó là trách nhiệm mỗi quốc gia phải làm. Việt Nam phát triển đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa và xây dựng Nhà nước pháp quyền của dân, do dân và vì dân và như vậy mục đích cuối cùng cũng là chăm lo cho cuộc sông tôt lành của người dân. Hơn nữa, hiện nay Việt Nam là thành viên tích cực của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) và đang nỗ lực cùng tất cả các thành viên khác để hình thành Cộng đồng ASEAN dựa trên ba trụ cột trong đó có Cộng đồng Văn hóa - Xã hội ASEAN mà mục tiêu chính của cộng đồng này là lấy con người làm trung tâm, có trách nhiệm xã hội nhằm xây dựng tình đoàn kết, thống nhất bền lâu giữa các quốc gia và dan tộc ASEAN.

Những van dé trong nước và quốc tế, những yếu tố chủ quan và khách quan liên quan đến mỗi quốc gia và mỗi người dân đặt ra yêu cầu phải nghiên cứu một cách toàn diện, sâu rộng vấn đề an ninh con người. Tuy nhiên, qua khảo sát các công trình nghiên cứu khoa học ở Việt Nam, đặc biệt dưới góc độ luật pháp quốc tế van dé này chưa được chú ý đúng mức, còn nhiều ý kiến khác nhau. Xuất phát từ những đòi hỏi cả ở phương diện lý luận và thực tiễn, tôi lựa chọn đề tài: "Van dé an ninh con người trong pháp luật quốc tế hiện dai" làm luận án tiễn sĩ luật học. Tình hình nghiên cứu đề tài Trong quá trình triển khai đề tài, tôi đã có dịp tham khảo nhiều công trình, bài viết khoa học về an ninh con người do các nhà khoa học ở Việt Nam và trên thế giới nghiên cứu.

Tại Việt Nam, các công trình khoa học tiếp cận vấn đề này theo những phương diện khác nhau, có thê nêu ra một sô công trình như: Năm 2004, Học viện Quan hệ Quốc tế có đề tài nghiên cứu khoa học "Các van dé an ninh phi truyền thong ở Đông Nam A: Tác động đối với ASEAN và Việt Nam" do PGS.TS Nguyễn Phương Bình làm chủ nhiệm đề tài. Đề tài đề cập đến những cách tiếp cận khác nhau về an ninh phi truyền thống; những thách thức của an ninh phi truyền thống ở khu vực Đông Nam Á cũng như quan điểm và sự hợp tác của ASEAN và Việt Nam về an ninh phi truyền thống. Nội dung nổi bật được thé hiện trong đề tài là vấn đề an ninh con người với ý nghĩa là một biểu hiện của an ninh phi truyền thong. Tuy nhiên, van đề an ninh con người mà đề tài xem xét cũng mới chỉ dừng lại ở việc thê hiện các quan điêm khác nhau về an ninh con người.

Năm 2006, Nhà xuất bản Khoa học xã hội đã phát hành cuốn sách: "Chénh lệch phát triển và an ninh kinh tế ở ASEAN" do PGS.TS Nguyễn Xuân Thang chủ biên. Nội dung cuốn sách đề cập đến cách tiếp cận về an ninh trong xu thế toàn cầu hóa, từ an ninh truyền thông sang an ninh phi truyền thống mà trọng tâm là an ninh con người dựa trên nên tảng của an ninh kinh tê. Năm 2007, Học viện Quan hệ Quốc tế cũng thông qua đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ: "Các thách thức an ninh phi truyền thong ở Đông Nam A và tác động đến Việt Nam" với chuyên đề nghiên cứu là "An ninh con người" do TS. Ta Minh Tuan thực hiện.

Chuyên đề đã giới thiệu được tổng quan về an ninh con người như khái niệm, đặc điểm, các yếu tố cầu thành của an ninh con người cũng như hệ thong cơ quan bảo vệ an ninh con người. Tuy nhiên, chuyên đề này xem xét van dé an ninh con người dưới góc độ quan hệ quôc tê. Tháng 07 năm 2008, Bộ môn Quan hệ Quốc tế thuộc Đại học Khoa học xã hội và nhân văn Thành phố Hồ Chí Minh cũng đã tổ chức hội thảo "An ninh con người ở Đông Nam A". Hội thao đã tập trung rất nhiều bài viết của các nhà khoa học thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau nhưng đều có mối quan tâm chung là an ninh con người xét ở cả bình diện rộng cũng như hẹp, thế giới cũng như Việt Nam nhưng khía cạnh luật pháp quốc tế chưa được quan tâm nhiều trong nội dung Hội thảo và các bài việt.