Luận án tiến sĩ: Giá trị quyền con người trong luật tục của người Thái Tây Bắc Việt Nam

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI LỪ VĂN TUYÊN GIÁ TRỊ QUYỀN CON NGƢỜI TRONG LUẬT TỤC CỦA NGƢỜI THÁI Ở TÂY BẮC VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI - 2020 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI LỪ VĂN TUYÊN GIÁ TRỊ QUYỀN CON NGƢỜI TRONG LUẬT TỤC CỦA NGƢỜI THÁI Ở TÂY BẮC VIỆT NAM Ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính Mã số: 9 38 01 02 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Người hướng dẫn khoa học: PGS. NGUYỄN THỊ VIỆT HƢƠNG HÀ NỘI - 2020 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo quy định. Tác giả luận án Lừ Văn Tuyên MỤC LỤC MỞ ĐẦU.

1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÁC VẤN ĐỀ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. Những công trình đã nghiên cứu có liên quan đến đề tài. Đánh giá chung về tình hình nghiên cứu và những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu. 26 Chƣơng 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ LỊCH SỬ VỀ GIÁ TRỊ QUYỀN CON NGƢỜI TRONG LUẬT TỤC CỦA NGƢỜI THÁI Ở TÂY BẮC VIỆT NAM.

Quan niệm về quyền con người và giá trị quyền con người. Khái niệm, đặc điểm luật tục của người Thái ở Tây Bắc Việt Nam và vị trí, vai trò của luật tục của người Thái ở Tây Bắc trong đời sống cộng đồng tộc người. Mối quan hệ giữa luật tục của người Thái ở Tây Bắc Việt Nam và giá trị quyền con người. Mối quan hệ giữa pháp luật và giá trị quyền con người trong luật tục của người Thái ở Tây Bắc Việt Nam.

Vận dụng những giá trị quyền con người trong luật tục, tập quán trong việc thực hiện các quyền con người trên thế giới và Việt Nam.62 Chƣơng 3: TÁC ĐỘNG CỦA GIÁ TRỊ QUYỀN CON NGƢỜI TRONG LUẬT TỤC CỦA NGƢỜI THÁI ĐẾN VIỆC THỰC HIỆN QUYỀN CON NGƢỜI TRONG CỘNG ĐỒNG NGƢỜI THÁI Ở TÂY BẮC VIỆT NAM HIỆN NAY. Một số giá trị quyền con người trong luật tục Thái ở Tây Bắc Việt Nam72 3. Tác động của những quy định về quyền con người trong luật tục Thái đến việc thực hiện các quyền con người trong cộng đồng người Thái ở Tây Bắc Việt Nam hiện nay.109 Chƣơng 4: KẾ THỪA VÀ PHÁT HUY CÁC GIÁ TRỊ QUYỀN CON NGƢỜI TRONG LUẬT TỤC CỦA NGƢỜI THÁI Ở TÂY BẮC VIỆT NAM TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY. Quan điểm kế thừa các giá trị quyền con người trong luật tục của người Thái ở Tây Bắc Việt Nam giai đoạn hiện nay.

Giải pháp phát huy các giá trị quyền con người trong luật tục của người Thái ở Tây Bắc Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.149 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ.151 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. Tính cấp thiết của đề tài Quyền con người là một phạm trù đa diện, kết tinh những giá trị cao đẹp trong nền văn hóa của các dân tộc. Đây không chỉ là “ngôn ngữ chung” mà còn là “sản phẩm chung” , “mục tiêu chung” và “phương diện chung” của toàn nhân loại để bảo vệ và thúc đẩy nhân phẩm và hạnh phúc của mọi con người, mọi quốc gia, dân tộc trên thế giới. Thúc đẩy và bảo vệ quyền con người, cả trong pháp luật và thực tiễn, là nghĩa vụ và cần sự đóng góp của tất cả các quốc gia, dân tộc, giai cấp, tầng lớp và cá nhân, chứ không phải chỉ riêng một quốc gia, dân tộc, giai cấp hay nhóm người nào.

Để đạt được những mục tiêu trong lĩnh vực này, nhân loại đang hướng tới xây dựng một “nền văn hóa nhân quyền” ở mọi cấp độ, trong đó việc kết hợp hài hòa những đặc thù và giá trị truyền thống tốt đẹp của các dân tộc với các tiêu chuẩn pháp lý quốc tế được thừa nhận chung về nhân phẩm và giá trị của con người cũng là một giải pháp thúc đẩy thực hiện quyền con người một cách hiệu quả. Việt Nam là một quốc gia có 54 dân tộc. Trên 10 triệu dân trong tổng số trên 80 triệu dân, có 53 dân tộc ít người, trong đó dân tộc Thái là một trong những dân tộc ít người ở Việt Nam. Theo số liệu từ cuộc Tổng điều tra dân số và nhà ở Việt Nam năm 2009, dân tộc Thái ở nước tacó 1.423 người, chiếm 1,6% dân số cả nước, chiếm 12,2% tổng dân số các dân tộc thiểu số, đứng thứ ba sau người Kinh và người Tày.

Trong xã hội xưa, đồng bào dân tộc Thái ở Tây Bắc đã có những tư tưởng tiến bộ mang giá trị nhân đạo, nhân quyền sâu sắc, những tư tưởng đó được biểu đạt bằng nhiều phương thức khác nhau trong đó, luật tục là một sản phẩm tinh túy nhất trong quá trình phát triển nhận thức của cộng đồng, và có một vị trí nhất định trong việc điều chỉnh các mối quan hệ trong đời sống của đồng bào. Luật tục của Thái với tên gọi chung là “hít khoòng”, dịch ra tiếng Việt có nghĩa là “phong tục tập quán”, “lệ tục”, hoặc “lệ”. Luật tục được các thành viên trong cộng đồng nghiêm chỉnh tuân theo một cách tự giác. 1 Từ khi Đảng, Nhà nước thực hiện công cuộc đổi mới, nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần đang dần dần tác động và thay thế nền kinh tế nông nghiệp nương rẫy tự nhiên tại vùng đồng bào dân tộc Thái.

Việc giao lưu văn hóa có ảnh hưởng nhất định đến lối sống, phong tục tập quán, tạo nên những biến đổi trong đời sống. Tuy nhiên, với những tác động đó, giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Thái vẫn luôn tồn tại, luật tục của dân tộc Thái vẫn luôn có sức sống mãnh liệt, ở một góc độ nhất định vẫn luôn điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong cộng đồng các bản - mường người Thái ở Tây Bắc Việt Nam. Trong giai đoạn hiện nay, thực thi, bảo đảm các quyền con người đang được thực hiện, trong đó việc phát huy các giá trị văn hóa truyền thống được đặc biệt chú ý trong xây dựng chính sách, pháp luật về bảo đảm quyền con người. Điều 5, Hiến pháp năm 2013 nêu rõ 1.

Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là Nhà nước thống nhất của các dân tộc cùng sinh sống trên đất nước Việt Nam; 2. Các dân tộc bình đẳng, đoàn kết, tôn trọng và giúp nhau cùng phát triển; nghiêm cấm mọi hành vi kỳ thị, chia rẽ dân tộc; 3. Ngôn ngữ quốc gia là tiếng Việt. Các dân tộc có quyền dùng tiếng nói, chữ viết, giữ gìn bản sắc dân tộc, phát huy những phong tục, tập quán, truyền thống và văn hoá tốt đẹp của mình; 4.

Nhà nước thực hiện chính sách phát triển toàn diện và tạo điều kiện để các dân tộc thiểu số phát huy nội lực, cùng phát triển với đất nước. Điều 14 Hiến pháp năm 2013 : Ở nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, các quyền con người, quyền công dân về chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội được công nhận, tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm theo Hiến pháp. Những quy định của Hiến pháp đã thể hiện quan điểm Nhà nước Việt Nam luôn tôn trọng, thực thi các quyền con người, chính sách dân tộc, bảo đảm quyền bình đẳng giữa các dân tộc, coi đó là một trong những nhân tố quyết định cho sự phát triển bền vững của đất nước. Trong bối cảnh đó, nghiên cứu sinh đã quyết định chọn đề tài giá trị quyền con người trong luật tục của người Thái ở Tây Bắc Việt Nam để triển 2 khai nghiên cứu trong quy mô luận án tiến sĩ luật học với mong muốn góp 3 phần giải mã toàn diện và có hệ thống các nội dung liên quan đến chủ đề được lựa chọn.

Từ những lý do và nhận thức trên đây, tôi chọn đề tài “giá trị quyền con người trong luật tục của người Thái ở Tây Bắc Việt Nam ” để nghiên cứu và làm Luận án Tiến sĩ Luật học. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2. Mục đích nghiên cứu Mục đích tổng quát của luận án là luận chứng khoa học cho một hệ thống giải pháp bảo đảm, thực thi quyền con người, quyền của các dân tộc thiểu số ở Việt Nam xuất phát từ hệ thống giá trị truyền thống luôn tồn tại trong lịch sử đến hiện tại. Nhiệm vụ nghiên cứu - Hệ thống hóa nhận thức lý luận về giá trị quyền con người và giá trị quyền con người trong lịch sử truyền thống.

Trên cơ sở đó, tập trung làm sáng tỏ những vấn đề lý luận, nội dung về giá trị quyền con người trong luật tục của người Thái ở Tây Bắc Việt Nam. - Tìm hiểu và đưa ra những ý kiến đánh giá về thực trạng việc thực hiện các quyền con người ở vùng đồng bào dân tộc Thái ở Tây Bắc Việt Nam. Xác định rõ những thành công, hạn chế còn tồn tại và chỉ ra những nguyên nhân của thành công, hạn chế đó. Đồng thời, xác định việc vận dụng những giá trị quyền con người trong luật tục với ý nghĩa bảo đảm thực thi quyền con người.

- Đưa ra những kiến nghị, giải pháp nhằm phát huy những giá trị quyền con người trong luật tục của người Thái ở Tây Bắc Việt Nam để bảo đảm thực hiện quyền con người trong cộng đồng người Thái ở Tây Bắc Việt Nam. Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của luận án là luật tục của người Thái ở Tây Bắc Việt Nam và giá trị quyền con người có trong luật tục của người Thái, khả năng kế thừa và phát huy những giá trị đó trong xây dựng pháp luật, thực hiện pháp luật về thực thi quyền con người đối với cộng đồng người Thái ở Tây Bắc Việt Nam; các yếu tố chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, pháp luật có ảnh hương đến vận dụng 4 giá trị quyền con người trong luật tục của người Thái trong việc bảo đảm, thực thi quyền con người đối với cộng đồng người Thái ở Tây Bắc Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu Phạm vi nghiên cứu của luật tục tiếp cận dưới góc độ khái niệm, đặc điểm luật tục của người Thái; đánh giá giá trị của luật tục người Thái trong cộng đồng; tìm hiểu những kinh nghiệm phát huy những giá trị quyền con người trong lịch sử truyền thống trên thế giới và Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu về giải pháp kế thừa, phát huy các giá trị quyền con người trong luật tục để xây dựng pháp luật, áp dụng pháp luật, thực thi các quyền con người đối với cộng đồng người Thái các tỉnh Tây Bắc Việt Nam.