Luận án Tiến sĩ Luật học: Kiểm tra và xử lý văn bản quy phạm pháp luật ở Việt Nam hiện nay

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI ĐOÀN THỊ TÓ UYÊN Chuyên ngành: Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật Mã số: 62 38 01 01 LUẬN ÁN TIEN SĨ LUẬT HOC Người hướng dẫn khoa học: GS. Lê Minh Tâm HÀ NỘI - 2012 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan day là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các sô liệu nêu trên trong luận án là trung thực. Những kết luận khoa hoc của luận án chưa từng được ai công bồ trong bất kỳ công trình nào khác.

Tác giả Đoàn Thị Tố Uyên MỤC LỤC MỞ ĐẦU Chương 1: Tổng quan về tình hình nghiên cứu 1. Các công trình nghiên cứu về hoàn th iện hệ thống pháp luật 1. Các công trình nghiên cứu về văn bản quy phạm pháp luật, kiểm tra 10 và xử lý văn bản quy phạm pháp luật Chương 2: Cơ sở lí luận về kiểm tra và xử lí văn bản quy phạm pháp 19 luật 2. Văn bản quy phạm pháp luật 19 2.

Kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật 33 2. Xử lý văn bản quy phạm pháp luật 56 Chương 3: Thực trạng kiểm tra và xử lí văn bản quy phạm pháp luật 78 ở Việt Nam hiện nay 3. Thực trạng kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật 78 3. Thực trạng hoạt động xử lí văn bản quy phạm pháp luật có dấu hiệu 113 bat hợp pháp, bat hợp lý Chương 4: Giải pháp nâng cao hiệu quả kiểm tra và xử lí văn bản 129 quy phạm pháp luật ở Việt Nam hiện nay 4.

Hoàn thiện pháp luật về kiểm tra và xử lí văn bản quy phạm pháp 129 luật 4. Xây dựng, kiện toàn tô chức bộ máy của các cơ quan chức năng, tăng 153 cường đội ngũ công chức thực hiện kiểm tra, xử lí văn bản quy phạm pháp luật 4. Xây dựng và thực hiện cơ chế phối hợp giữa các chủ thé có thẩm 160 quyền và các phương tiện thông tin đại chúng trong quá trình kiểm tra và xử lí văn bản quy phạm pháp luật 4. Bảo đảm các điêu kiện vật chât cho hoạt động kiêm tra và xử lí văn 163 bản quy phạm pháp luật 4.

Liên kết chặt chẽ kiểm tra, xử lý văn bản quy phạm pháp luật với xây 167 dựng, rà soát, hệ thống hóa và theo dõi thi hành văn bản quy phạm pháp luật KET LUẬN 172 CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIÁ ĐÃ CÔNG BÓ LIÊN QUAN 175 DEN DE TÀI LUẬN AN DANH MUC TAI LIEU THAM KHAO 176 PHU LUC 185 DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT HĐND Hội đồng nhân dân QPPL Quy phạm pháp luật UBND Ủy ban nhân dân XHCN Xã hội chủ nghĩa DANH MUC CAC BIEU DO So hiệu Tên biéu đồ Trang biêu đồ 2. Phương thức kiểm tra văn bản QPPL ở Bộ, ngành, địa 95 phương Pride Nội dung hoạt động kiểm tra văn bản QPPL 99 2nd Độ tudi của người kiểm tra văn bản QPPL 110 2. Ý kiến của người được hỏi về kinh phí dành cho hoạt động 112 kiểm tra văn bản QPPL 2.5 Ý kiến người được hỏi về đăng tin các văn bản xử lý trên 122 các phương tiện thông tin đại chúng 2.6 Ý kiến người được hỏi về các biện pháp xử lý văn bản 123 QPPL MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa (XHCN) của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân là một chủ trương lớn đã được ghi nhận trong các nghị quyết của Đảng và được Nhà nước thé chế hóa trong Hiến pháp năm 1992 (sửa đổi năm 2001).

Một trong những tiêu chí quan trọng dé xây dựng Nhà nước pháp quyền là phải có hệ thống pháp luật hoàn thiện. Chính vì vậy, ngày 24-05-2005 Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 48-NQ/TW về Chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010, định hướng đến năm 2020, trong đó đề ra mục tiêu: Xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật đồng bộ, thống nhất, khả thi, công khai, minh bạch, trọng tâm là hoàn thiện thé chế kinh tế thi trường định hướng xã hội chủ nghĩa, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân; đôi mới căn bản cơ chế xây dựng và thực hiện pháp luật; phát huy vai trò và hiệu lực của pháp luật dé góp phần quản ly xã hội, giữ vững ổn định chính tri, phát triển kinh tế, hội nhập quốc tẾ. Mong muốn có một hệ thống pháp luật hoàn thiện, trong thời gian qua, Nhà nước đã không ngừng đề ra giải pháp để nâng cao chất lượng hoạt động xây dựng, ban hành và hoàn thiện hệ thống pháp luật. Từ khâu phân tích chính sách phản ánh nhu cầu điều chỉnh đối với các quan hệ xã hội để đưa vào chương trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật (QPPL) cho đến soạn thảo, thâm định, thâm tra, thông qua, ban hành văn bản.

Nếu chỉ quan tâm nâng cao chất lượng từng bước trong quy trình xây dựng và ban hành trên đây, thì hệ thống pháp luật vẫn tiềm ẩn sự không hoàn thiện bởi các quan hệ xã hội là đối tượng điều chỉnh của pháp luật luôn vận động không ngừng. Vì vậy, quá trình hoàn thiện hệ thống pháp luật rất cần được thực hiện một cách đồng bộ cùng quá trình xây dựng, ban hành. Có rất nhiều hoạt động của Nhà nước được triển khai thực hiện sau khi văn bản QPPL được ban hành có chung mục đích đảm bảo sự hoàn thiện của hệ thống pháp luật như rà soát, hệ thong hóa, theo dõi, đánh giá thi hành và nhất là hoạt động kiểm tra, xử lý văn ban QPPL. Thực tiễn thời gian qua cho thấy, hoạt động kiểm tra và xử lý văn bản QPPL đã phát huy khá tốt vai trò, ý nghĩa của mình trong việc "làm sạch" hệ thống văn bản QPPL, tạo lập được lòng tin của người dân đối với Nhà nước.

Thông qua hoạt động kiểm tra, xử lý rất nhiều văn bản QPPL có nội dung mâu thuẫn, chồng chéo, không phù hợp với nội dung văn bản QPPL của cấp trên; ban hành trái thâm quyền, vi phạm về thủ tục xây dựng và ban hành văn bản, thiếu tính khả thi. đã được phát hiện và xử lý. Có thé khang định, kiểm tra và xử lý văn bản QPPL là hoạt động không thể thiếu trong quy trình hoàn thiện hệ thống pháp luật đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước một cách có hiệu quả. Kiểm tra văn bản QPPL là nhiệm vụ mới được chuyên giao từ Viện kiểm sát nhân dân sang hệ thống cơ quan hành pháp theo quy định tại Nghị quyết số 51/2001/QH10 ngày 25-12-2001 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Theo đó, Viện kiểm sát nhân dân không còn thực hiện chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong việc ban hành văn bản QPPL mà chuyền giao cho các cơ quan hành chính nhà nước (Bộ Tư pháp giúp Chính phủ thực hiện nhiệm vụ này). Vì lẽ đó, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 135/2003/NĐ-CP của Chính phủ ngày 14/11/2003 về kiểm tra và xử lý văn bản QPPL. Năm 2008 với sự ra đời của Luật Ban hành văn bản QPPL thay thế cho Luật ban hành văn bản QPPL năm 1996 (sửa đổi, bổ sung năm 2002) đã có nhiều quy định thay đổi thâm quyền ban hành văn bản QPPL của một số chủ thé. Sự thay đôi này có ảnh hưởng lớn đến thâm quyền kiểm tra và xử lý văn bản QPPL của các cơ quan hành pháp.

Vì lý do đó, ngày 12/4/2010 Chính phủ ban hành Nghị định 40/2010/NĐ-CP quy định về kiểm tra và xử lý văn bản QPPL. Hiện nay, Luật Ban hành văn bản QPPL năm 2008, Nghị định số 40/2010/NĐ-CP là cơ sở pháp lý chủ yếu và trực tiếp để cơ quan chức năng thực hiện hoạt động kiểm tra va xử lý văn bản QPPL nham phát hiện khiếm khuyết của văn bản dé đình chi thi hành, hủy bỏ, bãi bỏ, sửa đồi, bổ sung.đảm bảo tính hợp hiến, hợp pháp, hop ly và thống nhất của hệ thống pháp luật. Tuy đã được Luật Ban hành văn bản QPPL năm 2008 và Nghị định 40/2010/NĐ-CP quy định nhưng những vẫn đề mang tính nền tảng cho hoạt động kiểm tra, xử lý văn bản QPPL như khái niệm văn bản QPPL; thâm quyền kiểm tra và xử lý văn bản QPPL; trách nhiệm của chủ thé ban hành văn bản bất hợp pháp, bất hợp lý; sự khác nhau giữa các biện pháp xử lý văn bản QPPL. vẫn là những van dé còn nhiều tranh cãi trong quá trình triển khai trên thực tế.

Chính vì vậy, việc áp dụng quy định của pháp luật trong hoạt động kiểm tra, xử lý văn bản QPPL trên thực tế còn gặp những khó khăn nhất định. Thực tế thời gian qua cho thấy, hoạt động kiểm tra và xử lý văn bản QPPL có dấu hiệu bất hợp pháp, bất hợp lý vẫn chưa được các cấp, các ngành chú trọng đúng mức. Hoạt động được tiến hành nhưng chưa đem lại hiệu quả cao, nhất là ở cấp chính quyền địa phương; sự phối hợp giữa các cơ quan nhà nước trong hoạt động kiểm tra, xử lý chưa đồng bộ; việc xử lý văn bản QPPL có dấu hiệu bất hợp pháp, bất hợp lý chưa nghiêm, còn mang tính hình thức, thậm chí không xử lý; đội ngũ công chức thực hiện hoạt động kiểm tra còn thiếu về số lượng và yêu về chuyên môn nghiệp vụ; điều kiện vật chât cho công tác này còn chưa đảm bảo. Từ thực tế trên đây đòi hỏi cần nghiên cứu một cách toàn diện, sâu sắc, đầy đủ về hoạt động kiểm tra và xử ly văn bản QPPL nhăm nâng cao chất lượng văn ban QPPL đáp ứng yêu cầu xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật mà Đảng đã đề ra.

Với những lý do đó tôi lựa chọn ”Miểm tra va xử lý văn bản quy phạm pháp luật ở Việt Nam hiện nay” làm đề tài luận án tiễn sĩ. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án Đối tượng nghiên cứu của luận án là hoạt động kiểm tra và xử lý văn bản QPPL ở Việt Nam hiện nay. Kiểm tra và xử lý văn bản QPPL là đề tài nghiên cứu có nội dung rất rộng, khá phức tạp nhưng trong giới hạn của luận án tiến sĩ, đề tài tập trung nghiên cứu với phạm vi sau đây: - Nghiên cứu hoạt động kiểm tra và xử lý văn bản QPPL trong phạm vi không gian ở Việt Nam, thời gian từ năm 2002 đến nay (khi chuyền giao kiểm tra từ Viện kiểm sát nhân dân sang Chính phủ đảm nhận chức năng kiểm tra văn bản QPPL.