Hoạt động bào chữa của luật sư trong các vụ án hình sự về tham nhũng ở Việt Nam - Luận án TS

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN THỊ HUYỀN TRANG HO T ỘN O CH A CỦA LUẬT SƢ TRON CÁC VỤ ÁN HÌNH SỰ VỀ THAM NHŨN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC H NỘI - 2023 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN THỊ HUYỀN TRANG HO T ỘN O CH A CỦA LUẬT SƢ TRON CÁC VỤ ÁN HÌNH SỰ VỀ THAM NHŨN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY Ng nh: Luật H nh sự và Tố tụng hình sự Mã số: 9 38 01 04 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HÌNH SỰ VÀ TỐ TỤNG HÌNH SỰ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Phạm Minh Tuyên 2. inh Thị Mai H NỘI - 2023 LỜI CAM OAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nêu trong luận án là trung thực.

Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. TÁC IẢ LUẬN ÁN Nguyễn Thị Huyền Trang MỤC LỤC MỞ ẦU………………………………………………………………………………. TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU…………………. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài…………………………………………….

Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam……………………………………………. Đánh giá t nh h nh nghiên cứu và những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu trong luận án……………………………………………………………………. Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu…………………………………. NH N VẤN Ề LÝ LUẬN VỀ HO T ỘN O CH A CỦA LUẬT SƢ TRON CÁC VỤ ÁN H NH SỰ VỀ THAM NHŨN …………….

Khái niệm, đặc điểm, vai trò v ý nghĩa của hoạt động b o chữa của luật sư trong các vụ án h nh sự về tham nhũng……………………………………………………30 2. H nh thức, nội dung của hoạt động b o chữa của luật sư trong các vụ án h nh sự về tham nhũng……………………………………………………………………………69 2. Thể chế hoá bằng pháp luật các vấn đề về hoạt động bào chữa của luật sư trong các vụ án hình sự về tham nhũng……………………………………………………. Hiệu quả của hoạt động b o chữa của luật sư trong các vụ án h nh sự về tham nhũng v các yếu tố bảo đảm……………………………………………………….

QUY ỊNH CỦA PHÁP LUẬT VIỆT NAM CÓ LIÊN QUAN ẾN HO T ỘN O CH A CỦA LUẬT SƢ V THỰC TIỄN THỰC HIỆN TRON CÁC VỤ ÁN H NH SỰ VỀ THAM NHŨN …………………………. Quy định của pháp luật hiện h nh có liên quan đến hoạt động b o chữa của luật sư trong các vụ án h nh sự……………………………………………………………. Thực trạng thực hiện các quy định của pháp luật có liên quan đến hoạt động b o chữa của luật sư trong các vụ án h nh sự về tham nhũng…………………………. Những hó h n, hạn chế trong hoạt động b o chữa của luật sư trong các vụ án h nh sự về tham nhũng v nguyên nhân……………………………………………129 CHƢƠN 4.

YÊU CẦU V IẢI PHÁP NÂN CAO HIỆU QUẢ HO T ỘN O CH A CỦA LUẬT SƢ TRON CÁC VỤ ÁN H NH SỰ VỀ THAM NHŨN …………………………………………………………………. Yêu cầu nâng cao hiệu quả hoạt động b o chữa của luật sư trong các vụ án h nh sự về tham nhũng……………………………………………………………………. Các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động b o chữa của luật sư trong các vụ án h nh sự về tham nhũng…………………………………………………………….159 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ……………….187 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO……………………………………….202 DANH MỤC CÁC CH VIẾT TẮT BLHS : Bộ luật hình sự BLTTHS : Bộ luật Tố tụng h nh sự CQĐT : C quan điều tra CQTHTT : C quan tiến hành tố tụng ĐTV : Điều tra viên HĐBC : Hoạt động b o chữa HĐXX : Hội đ ng x t x HSVA : H s vụ án KSV : Kiểm sát viên LSBC : Luật sư b o chữa NBBT : Người bị buộc tội NBC : Người bào chữa NTHTT : Người tiến hành tố tụng QBC : Quyền bào chữa TAND : Tòa án nhân dân TANDTC : Toà án nhân dân tối cao TGPL : Trợ giúp pháp lý TNHS : Trách nhiệm hình sự TTHS : Tố tụng hình sự VAHS : Vụ án h nh sự VKSND : Viện kiểm sát nhân dân VKSNDTC : Viện iểm sát nhân dân tối cao XHCN : Xã hội chủ nghĩa DANH MỤC CÁC ẢN IỂU ảng 3. Số vụ án hình sự về tham nhũng và số bị can đã khởi tố có luật sƣ tham gia bào chữa trong giai đoạn từ năm 2015 đến năm 2022………………………106 ảng 3.

Số vụ án hình sự về tham nhũng và số bị can đã truy tố có luật sƣ tham gia bào chữa trong giai đoạn từ năm 2015 đến năm 2022……………………. Số vụ án hình sự về tham nhũng và số bị cáo đã xét xử có luật sƣ tham gia bào chữa trong giai đoạn từ năm 2015 đến năm 2022……………………. Tính cấp thiết của đề tài Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân và tổ chức luôn được xem là nhiệm vụ trọng tâm h ng đầu trong hoạt động tư pháp của các CQTHTT v cũng l sứ mệnh của cộng đ ng Luật sư Việt Nam trong giai đoạn hiện nay. Trong pháp luật TTHS của nước ta, HĐBC không chỉ là công cụ hữu hiệu đảm bảo tính dân chủ, khách quan trong hoạt động TTHS, mà còn nhằm phát huy tính hiệu quả của quá trình giải quyết VAHS, đi đôi với việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân và tổ chức theo nguyên tắc “chống oan sai, nhưng không bỏ lọt tội phạm”.

Tuy nhiên, lý luận về HĐBC của luật sư trong các VAHS nói chung và về tham nhũng nói riêng đang còn s hai v chưa ho n chỉnh, dẫn đến việc nhận thức về vai trò và vị trí của HĐBC của luật sư trong TTHS còn chưa tư ng xứng với giá trị của hoạt động này trong khoa học v đời sống xã hội ở nước ta hiện nay. Gắn liền với công cuộc xây dựng và phát triển nh nước pháp quyền XHCN là công cuộc cải cách tư pháp. Hướng tới mục tiêu trên to n Đảng, toàn dân và toàn quân ta đang đẩy mạnh v t ng cường phòng, chống với các loại tội phạm, trong đó có tội phạm về tham nhũng. Nhằm tạo c sở pháp lý cho phòng, chống tội phạm tham nhũng, Nh nước đã ban h nh các v n bản quy phạm pháp luật thể chế hóa chính sách hình sự “trừng trị kẻ chủ mưu cầm đầu, khoan hồng với người giúp sức và phụ thuộc, kết hợp chặt chẽ giữa áp dụng các biện pháp cưỡng chế, ngăn chặn của Nhà nước với cảm hóa, giáo dục, thuyết phục người lầm lỗi”, theo đó để chính sách hình sự nói trên đi vào cuộc sống cần có HĐBC của luật sư, bởi vì sự tham gia của LSBC vào trong TTHS cho phép thực hiện có hiệu quả việc: “Khi xét xử, các Toà án phải đảm bảo cho mọi công dân đều bình đẳng trước pháp luật, thực sự dân chủ, khách quan; việc phán quyết của Tòa án phải căn cứ chủ yếu vào kết quả tranh tụng tại phiên tòa, trên cơ sở xem xét đầy đủ, toàn diện các chứng cứ, ý kiến của kiểm sát viên, người bào chữa.

để ra bản án, quyết định đúng pháp luật, có sức thuyết phục và trong thời hạn pháp luật quy định” theo đúng tinh thần của các Nghị quyết 08-NQ/TW ngày 02/01/2002, Nghị quyết 49-NQ/TW ngày 02/6/2005 và Nghị quyết 27-NQ/TW ngày 09/11/2022. HĐBC của luật sư l chế định được quy định cụ thể trong các bản Hiến pháp từ 1 Hiến pháp n m 1946 [61], Hiến pháp 1959, Hiến pháp 1980, Hiến pháp 1992 và Hiến pháp 1992, Hiến pháp 2013 s a đổi bổ sung. Ngo i ra, nh nước Việt Nam còn ban h nh các v n bản quy phạm pháp luật chuyên ng nh như Pháp lệnh Luật sư n m 1987, 2001, Luật Luật sư 2006 (s a đổi n m 2012). Trải qua các giai đoạn lịch s hình thành và phát triển của chế định HĐBC của luật sư trong pháp luật của nước ta đã ho n thiện h n về việc đảm bảo các quyền bào chữa của cá nhân và tổ chức thông qua LSBC trong quá trình tiến hành các hoạt động TTHS.

Mặc dù vậy, các quy định của pháp luật liên quan đến HĐBC của luật sư đang còn nhiều bất cập, LSBC còn gặp nhiều khó h n, hạn chế v vướng mắc trong việc thực hiện các quyền của mình trong TTHS, dẫn tới việc hiệu quả của HĐBC của luật sư trong TTHS còn chưa đáp ứng được yêu cầu của cải cách tư pháp đặt ra trong giai đoạn mới. Tại đây, xuất hiện nhu cầu nghiên cứu HĐBC của luật sư trong các VAHS về tham nhũng trên c sở các quy định của BLTTHS v các v n bản pháp luật quy định về HĐBC hiện hành nói chung, mà phải nghiên cứu cả HĐBC của luật sư đối với các loại tội phạm tham nhũng nói riêng, từ đó đề ra các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả HĐBC của luật sư, đ ng thời khắc phục những hó h n, hạn chế, v vướng mắc trong việc thực hiện các quyền hạn của LSBC trong TTHS. Các nội dung về chức n ng v HĐBC của luật sư đã được nhiều nhà luật học quan tâm và nghiên cứu ở những khía cạnh hác nhau liên quan đến quyền bào chữa, việc bảo đảm thực hiện quyền bào chữa, người bào chữa, vai trò của người bào chữa, chức n ng b o chữa và HĐBC trong TTHS… Tuy nhiên, ở cấp độ Luận án Tiến sĩ, ở trong v ngo i nước vẫn chưa có công trình nào nghiên cứu một cách sâu rộng, toàn diện và cụ thể về HĐBC của luật sư trong các VAHS về tham nhũng. V vậy, việc nghiên cứu đề tài “Hoạt động bào chữa của luật sư trong các vụ án hình sự về tham nhũng ở Việt Nam hiện nay” là cấp thiết và nghiên cứu sinh đã lựa chọn đề t i n y để nghiên cứu dưới góc độ là một luận án Tiến sĩ Luật học.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án 2. Mục đích nghiên cứu Trên c sở kết quả nghiên cứu các vấn đề lý luận, pháp luật và thực tiễn HĐBC của luật sư trong các VAHS về tham nhũng ở Việt Nam, luận án hướng tới xây dựng khung lý thuyết về HĐBC của luật sư trong các VAHS, đề xuất đưa ra các giải pháp 2 nhằm mục đích góp phần s a đổi, bổ sung và hoàn thiện lý luận và pháp luật liên quan đến HĐBC của luật sư trong các VAHS nói chung, đ ng thời kiến nghị các giải pháp khác nhằm nâng cao hiệu quả HĐBC của luật sư trong các VAHS về tham nhũng ở Việt Nam nói riêng, phù hợp với chủ trư ng cải cách tư pháp của Đảng và nh nước đề ra.