Hoàn thiện pháp luật xã hội hóa dịch vụ công tư pháp Việt Nam - Trần Thu Hường

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH TRẦN THU HƢỜNG HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ XÃ HỘI HÓA DỊCH VỤ CÔNG TRONG LĨNH VỰC TƯ PHÁP Ở VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SỸ LUẬT HỌC Hà Nội - 2017 HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH TRẦN THU HƢỜNG HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ XÃ HỘI HÓA DỊCH VỤ CÔNG TRONG LĨNH VỰC TƯ PHÁP Ở VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SỸ LUẬT HỌC Chuyên ngành : Lý luận và lịch sử Nhà nước và Pháp luật Mã số : 62 38 01 01 Người hướng dẫn khoa học: TS. DƢƠNG THANH MAI PGS. NGUYỄN THỊ BÁO Hà Nội - 2017 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng.

Những kết luận khoa học của luận án chưa được ai công bố trong bất kỳ công trình nào. Tác giả Trần Thu Hƣờng MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA CẦN TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU TRONG LUẬN ÁN. Tình hình nghiên cứu trong nước có liên quan đến đề tài.

Tình hình nghiên cứu của nước ngoài có liên quan đến đề tài. Khái quát kết quả nghiên cứu liên quan đến đề tài và những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu .23 Chƣơng 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ XÃ HỘI HÓA DỊCH VỤ CÔNG TRONG LĨNH VỰC TƢ PHÁP. Khái niệm, đặc điểm, nội dung pháp luật về xã hội hóa dịch vụ công trong lĩnh vực tư pháp. Tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thiện và các yếu tố ảnh hưởng đến việc hoàn thiện pháp luật về xã hội hóa dịch vụ công trong lĩnh vực tư pháp ở Việt Nam hiện nay.

Pháp luật về xã hội hóa dịch vụ công trong lĩnh vực tư pháp ở một số nước trên thế giới và giá trị tham khảo cho Việt Nam .63 Chƣơng 3: QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH, PHÁT TRIỂN VÀ THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ XÃ HỘI HÓA DỊCH VỤ CÔNG TRONG LĨNH VỰC TƢ PHÁP Ở VIỆT NAM. Quá trình hình thành và phát triển của pháp luật về xã hội hóa dịch vụ công trong lĩnh vực tư pháp ở Việt Nam. Thực trạng pháp luật xã hội hóa dịch vụ công trong lĩnh vực tư pháp ở Việt Nam hiện nay .78 Chƣơng 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ XÃ HỘI HÓA DỊCH VỤ CÔNG TRONG LĨNH VỰC TƢ PHÁP Ở VIỆT NAM HIỆN NAY. Quan điểm hoàn thiện pháp luật về xã hội hóa dịch vụ công trong lĩnh vực tư pháp ở Việt Nam hiện nay.

Giải pháp hoàn thiện pháp luật về xã hội hóa dịch vụ công trong lĩnh vực tư pháp ở Việt Nam hiện nay. 148 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 151 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 152 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT BĐGTS : Bán đấu giá tài sản GATS : Hiệp định thương mại dịch vụ GĐTP : Giám định tư pháp QLNN : Quản lý nhà nước QPPL : Quy phạm pháp luật TGPL : Trợ giúp pháp lý THADS : Thi hành án dân sự XHCN : Xã hội chủ nghĩa XHHDVC : Xã hội hóa dịch vụ công WTO : Tổ chức thương mại thế giới 1 MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của đề tài Cung cấp dịch vụ công là một trong những chức năng cơ bản của Nhà nước nhằm đáp ứng nhu cầu cơ bản, thiết yếu chung của người dân và cộng đồng, bảo đảm ổn định và công bằng xã hội. Hiện nay, xã hội hóa việc cung cấp dịch vụ công trở thành một xu hướng phổ biến của các nhà nước trong một thế giới đang chuyển đổi nhằm đa dạng hóa, tăng nguồn cung ứng và nâng cao chất lượng dịch vụ phục vụ nhu cầu, lợi ích chung của xã hội, cộng đồng và của người dân. Yêu cầu căn bản của quá trình XHHDVC là nhà nước trực tiếp thực hiện một số loại dịch vụ công quan trọng và thông qua các cơ chế cụ thể để dần chuyển giao việc cung ứng dịch vụ công này cho các chủ thể khác, đồng thời, chịu trách nhiệm kiểm soát chặt chẽ chất lượng của việc cung ứng các dịch vụ công này. Ở Việt Nam, XHHDVC là một chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước ta, được triển khai thực hiện trên nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội và là một trong những trọng tâm trong thực hiện cải cách hành chính, đổi mới tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước.

Trong những năm đầu của thời kỳ đổi mới, XHHDVC trước hết được thực hiện trong lĩnh vực y tế, chăm sóc sức khỏe của nhân dân (Nghị quyết Hội nghị lần thứ tư Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa VII), sau đó, được mở rộng đến các vấn đề chính sách xã hội (Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VIII). Đến nay, XHHDVC đã được triển khai trong nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội, là một trong những trọng tâm trong thực hiện cải cách hành chính, đổi mới tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước. Chiến lược phát triển kinh tế xã hội 2011-2020 được Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI thông qua đã xác định quan điểm phát triển: “hoàn thiện thể chế để tháo gỡ mọi cản trở, tạo điều kiện thuận lợi để giải phóng và phát triển mạnh mẽ lực lượng sản xuất, đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ; huy động và sử dụng có hiệu quả mọi nguồn lực cho phát triển” [42, tr. Chương trình tổng thể cải cách nền hành chính nhà nước giai đoạn 2011-2020 ban hành kèm theo Nghị quyết số 30c/NQ-CP đặt ra nhiệm vụ: “Sửa đổi, bổ sung các quy định của pháp luật về xã hội hóa theo hướng quy định rõ trách nhiệm của Nhà nước trong việc chăm lo đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân; khuyến khích các thành phần kinh tế tham gia cung ứng các dịch vụ trong môi trường cạnh tranh bình đẳng, lành mạnh” [29, tr.

Trong lĩnh vực tư pháp, XHHDVC được xác định là nhiệm vụ chiến lược quan trọng trong thực hiện cải cách tư pháp, xây dựng và hoàn thiện pháp luật. Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 2/6/2006 của Bộ Chính trị về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 đã chỉ rõ: “thực hiện xã hội hóa mạnh mẽ các hoạt động bổ trợ tư pháp”. Đồng thời, Nghị quyết số 48-NQ/TW ngày 24/5/2006 của Bộ Chính trị về Chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật đến năm 2010, định hướng 2020 cũng xác định xây dựng và hoàn thiện pháp luật về bổ trợ tư pháp (luật sư, công chứng, giám định, cảnh sát tư pháp.) theo hướng đáp ứng ngày càng đầy đủ, thuận lợi các nhu cầu đa dạng về hỗ trợ pháp lý của nhân dân, doanh nghiệp; thực hiện xã hội hóa mạnh mẽ các hoạt động bổ trợ tư pháp; kết hợp quản lý nhà nước với tự quản của các tổ chức xã hội nghề nghiệp. Thực hiện định hướng chiến lược cải cách pháp luật, cải cách tư pháp, các văn bản trong các lĩnh vực tư pháp như Luật luật sư, Luật công chứng, Luật thi hành án dân sự, Luật giám định tư pháp, Luật trợ giúp pháp lý, Luật phổ biến giáo dục pháp luật, Luật đấu giá tài sản.

đang ngày càng khẳng định xu hướng XHHDVC trong lĩnh vực tư pháp như xác định luật sư là một nghề, hoạt động chuyên nghiệp; hình thành Liên đoàn luật sư là tổ chức tự quản của luật sư trong toàn quốc; hệ thống Văn phòng công chứng được thành lập bên cạnh Phòng công chứng của Nhà nước; từng bước hình thành Hội công chứng thực hiện chức năng tự quản đối với những người hành nghề công chứng ở các địa phương; huy động các nguồn lực xã hội tham gia vào hoạt động TGPL; cho phép thành lập các tổ chức GĐTP ngoài công lập đối với các lĩnh vực về tài chính, xây dựng, di vật, cổ vật; chế định thừa phát lại đã được chính thức thực hiện trong phạm vi cả nước. Các văn bản này đã tạo cơ sở pháp lý cho việc XHHDVC trong lĩnh vực tư pháp, góp phần vào việc nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động tư pháp, xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam cũng như bảo đảm và phục vụ tốt hơn nhu cầu của người dân. Tuy nhiên, pháp luật về XHHDVC cũng đang cho thấy có những bất cập, hạn chế cần được nghiên cứu, hoàn thiện so với yêu cầu XHHDVC nói chung và trong bối cảnh thực hiện cải cách pháp luật, cải cách tư pháp. Quy định về thực hiện xã hội hóa được điều chỉnh trong các văn bản ở các cấp độ hiệu lực, ngành, lĩnh vực khác nhau dẫn đến có những mâu thuẫn, khoảng trống và khó khăn nhất định trong áp dụng.

Pháp luật cũng chưa điều chỉnh đầy đủ, toàn diện các vấn đề phát sinh trong thực hiện xã hội hóa như bảo đảm tính xã hội, không vì mục đích lợi nhuận của việc cung cấp dịch vụ công, chưa có các cơ chế, chính sách khuyến khích phù hợp với đặc thù của các dịch vụ công trong lĩnh vực tư pháp… Quy định về trách nhiệm của các chủ thể trong cung cấp dịch vụ công trong điều kiện xã hội hóa còn chưa đầy đủ, cụ thể, đặc biệt là trách nhiệm của Nhà nước trong bảo đảm chất lượng dịch vụ công nên thực tế triển khai có lúng túng và chưa đạt được kết quả như mong muốn. Việc tổng kết thực tiễn thi hành và nghiên cứu lý luận về pháp luật về XHHDVC trong lĩnh vực tư pháp chưa được quan tâm thực hiện đúng mức nên dẫn đến những khó khăn, lúng túng, thiếu cơ sở khoa học cho việc hoạch định chính sách dài hạn và hoàn thiện pháp luật về XHHDVC trong lĩnh vực tư pháp. Pháp luật là nền tảng của Nhà nước pháp quyền và pháp luật trong Nhà nước phải bảo đảm quyền tự do, dân chủ, bảo đảm công bằng và công lý trong xã hội. Yêu cầu cơ bản của việc xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam là hoàn thiện hệ thống pháp luật.

Trong quá trình XHHDVC trong lĩnh vực tư pháp hiện nay, pháp luật phải tạo hành lang pháp lý ổn định, khả thi cho sự tham gia bình đẳng của các chủ thể trong xã hội trong cung cấp dịch vụ công có chất lượng, bảo đảm cho người dân ngày càng dễ dàng hơn trong tiếp cận và thụ hưởng dịch vụ công, cũng như góp phần hoàn thành các nhiệm vụ cải cách tư pháp, thực hiện và bảo vệ pháp luật.