Hoàn thiện pháp luật về giáo dục đại học Việt Nam - Luận án TS Lê Thị Kim Dung

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT _______________ LÊ THỊ KIM DUNG HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ GIÁO DỤC ĐẠI HỌC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Người hướng dẫn khoa học: GS.TS Phạm Hồng Thái HÀ NỘI – 2012 1 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT _______________ LÊ THỊ KIM DUNG HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ GIÁO DỤC ĐẠI HỌC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY Chuyên ngành: Lý luận và Lịch sử Nhà nước và pháp luật Mã số :62380 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Người hướng dẫn khoa học: GS.TS Phạm Hồng Thái HÀ NỘI – 2012 2 MỤC LỤC MỞ ĐẦU 1 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ 18 GIÁO DỤC ĐẠI HỌC 1. Pháp luật về giáo dục đại học 18 1. Khái niệm pháp luật về giáo dục đại học 18 1. Đặc điểm của pháp luật về giáo dục đại học 24 1.

Nội dung của pháp luật về giáo dục đại học 35 1. Hình thức của pháp luật về giáo dục đại học 40 1. Vai trò của pháp luật về giáo dục đại học 42 1. Khái niệm, yêu cầu, điều kiện và các tiêu chí xác định mức độ 46 hoàn thiện pháp luật về giáo dục đại học 1.

Khái niệm, yêu cầu và điều kiện hoàn thiện pháp luật về giáo dục 46 đại học 1. Tiêu chí xác định mức độ hoàn thiện nội dung của pháp luật về 51 giáo dục đại học 1. Tiêu chí xác định mức độ hoàn thiện hình thức của pháp luật về 55 giáo dục đại học 1. Pháp luật về giáo dục đại học của một số nƣớc trên thế giới 59 1.

Luật giáo dục đại học của một số nƣớc trên thế giới 59 1. Đánh giá pháp luật về giáo dục đại học của một số nƣớc trên thế 67 giới Kết luận chƣơng 1 71 CHƢƠNG 2 THỰC TRẠNG GIÁO DỤC ĐẠI HỌC VÀ PHÁP LUẬT VỀ GIÁO 75 DỤC ĐẠI HỌC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 2. Giáo dục đại học và sự phát triển của giáo dục đại học Việt Nam 75 2. Giáo dục đại học 75 4 2.

Sự phát triển của giáo dục đại học Việt Nam 76 2. Quá trình hình thành và phát triển pháp luật về giáo dục đại học 94 2. Pháp luật về giáo dục đại học ở Việt Nam từ năm 1945 đến năm 94 1975 2. Pháp luật về giáo dục đại học ở Việt Nam từ năm 1975 đến năm 98 1998 2.

Pháp luật về giáo dục đại học Việt Nam từ năm 1998 đến nay 101 2. Đánh giá pháp luật về giáo dục đại học hiện nay 104 2. Hình thức của pháp luật về giáo dục đại học 104 2. Nội dung của pháp luật về giáo dục đại học 111 2.

Nguyên nhân của hạn chế, bất cập 119 Kết luận chƣơng 2 121 CHƢƠNG 3 PHƢƠNG HƢỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT 123 VỀ GIÁO DỤC ĐẠI HỌC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 3. Sự cần thiết hoàn thiện pháp luật về giáo dục đại học ở Việt Nam 123 hiện nay 3. Đáp ứng yêu cầu khách quan của việc tăng cƣờng quản lý nhà nƣớc 124 bằng pháp luật 3. Đáp ứng yêu cầu cải cách nền hành chính nhà nƣớc và xây dựng 124 Nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa 3.

Đáp ứng yêu cầu đổi mới cơ bản và toàn diện giáo dục đại học Việt 126 Nam 3. Đáp ứng yêu cầu hội nhập của pháp luật giáo dục đại học Việt Nam 130 với khu vực và thế giới 3. Phƣơng hƣớng hoàn thiện pháp luật về giáo dục đại học ở Việt 131 Nam hiện nay 3. Thể chế hoá các quan điểm, đƣờng lối chính sách của Đảng và Nhà 133 nƣớc về phát triển giáo dục đại học 3.

Cụ thể hoá và phát triển các quy định về giáo dục đại học trong 134 5 Luật giáo dục hiện hành 3. Pháp luật về giáo dục đại học phù hợp với hệ thống pháp luật hiện 136 hành 3. Pháp luật về giáo dục đại học đáp ứng nhu cầu thực tiễn tổ chức và 139 hoạt động giáo dục đại học trong thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế 3. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về giáo dục đại học ở Việt Nam 141 hiện nay 3.

Hoàn thiện hình thức pháp luật về giáo dục đại học 141 3. Hoàn thiện nội dung pháp luật về giáo dục đại học 144 3. Xây dựng Luật giáo dục đại học 159 Kết luận chƣơng 3 165 KẾT LUẬN 167 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN CỦA TÁC 171 GIẢ TÀI LIỆU THAM KHẢO 172 PHỤ LỤC 185 6 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Qua mấy nghìn năm dựng nƣớc và giữ nƣớc, cùng với truyền thống lao động và đấu tranh, truyền thống hiếu học và tôn sƣ trọng đạo đã trở thành bản sắc dân tộc và giá trị bền vững của con ngƣời Việt Nam.

Đảng, Nhà nƣớc và nhân dân ta không ngừng phấn đấu để giữ vững và phát huy truyền thống tốt đẹp đó. Trong những năm qua, nền giáo dục quốc dân đã đƣợc xây dựng thành một hệ thống ngày càng hoàn chỉnh từ giáo dục mầm non đến giáo dục đại học, góp phần chủ yếu vào nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dƣỡng nhân tài phục vụ công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Sau hai lăm năm đổi mới của đất nƣớc, sự nghiệp giáo dục đã có những bƣớc phát triển, đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu học tập của nhân dân, nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dƣỡng nhân tài. Quy mô giáo dục tiếp tục tăng ở hầu hết các cấp học và trình độ đào tạo; mạng lƣới trƣờng lớp đƣợc củng cố và phát triển rộng khắp trong cả nƣớc, kể cả ở vùng sâu, vùng xa, miền núi, hải đảo và vùng đồng bào dân tộc thiểu số, góp phần thực hiện công bằng trong giáo dục; đào tạo nguồn nhân lực tại chỗ, phục vụ yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của các địa phƣơng và cả nƣớc.

Trình độ dân trí đƣợc nâng lên rõ rệt. Chất lƣợng và hiệu quả giáo dục có những chuyển biến tích cực trên một số mặt. Giáo dục đại học nƣớc ta đã từng bƣớc phát triển rõ rệt về quy mô, đa dạng về loại hình nhà trƣờng và hình thức đào tạo; giáo dục đại học đã cung cấp nguồn lao động chủ yếu có trình độ cao đẳng, đại học, thạc sĩ và tiến sĩ phục vụ sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội, quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nƣớc, bảo đảm an ninh quốc phòng và hội nhập kinh tế quốc tế. Theo đánh giá của một số chuyên gia trong nƣớc và quốc tế, trình độ hiểu biết, năng lực tiếp cận với tri thức của học sinh, sinh viên nƣớc ta nhìn chung là tốt so với mặt bằng chung của khu vực và nhất là so với điều kiện đầu tƣ cho giáo dục.

Trong giáo dục đã xuất hiện một số nhân tố mới, ở nhiều nơi đã xuất hiện phong trào học tập sôi nổi. Các hình thức học tập, các loại hình nhà trƣờng, lớp đa dạng hơn. Nguồn lực ngoài ngân sách đã đƣợc huy động để phát triển sự nghiệp giáo dục. Nhà nƣớc 1 tăng ngân sách cho giáo dục, ngành giáo dục đã biết kết hợp nhiều nguồn vốn, trong đó có sự đóng góp của nhân dân để tăng cƣờng cơ sở vật chất, thiết bị, kỹ thuật cho các nhà trƣờng tạo điều kiện nâng cao chất lƣợng dạy và học.

Chủ trƣơng xã hội hoá bắt đầu phát huy tác dụng, góp phần quan trọng làm cho giáo dục thực sự trở thành sự nghiệp của toàn Đảng, toàn dân. Phong trào toàn dân chăm lo sự nghiệp giáo dục ngày càng mở rộng với nhiều việc làm thiết thực. Đáp ứng nhu cầu phát triển và đổi mới của đất nƣớc, thực hiện chủ trƣơng xây dựng nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa, việc nghiên cứu quán triệt quan điểm, đƣờng lối chủ trƣơng của Đảng và nhà nƣớc để từng bƣớc hoàn thiện pháp luật về giáo dục đại học ở Việt Nam hiện nay là một yêu cầu cấp bách nhằm tạo hành lang pháp lý cho hoạt động giáo dục, đáp ứng một cách năng động và hiệu quả nhu cầu phát triển của đất nƣớc. Bên cạnh những thành tựu đã đạt đƣợc, giáo dục nƣớc ta, trong đó có giáo dục đại học đang đứng trƣớc thách thức rất to lớn: phƣơng pháp quản lý nhà nƣớc đối với cơ sở giáo dục đại học chậm đƣợc thay đổi, không bảo đảm yêu cầu nâng cao chất lƣợng đào tạo của toàn hệ thống; chƣa phát huy mạnh mẽ đƣợc sự sáng tạo của đội ngũ nhà giáo, các nhà quản lý và ngƣời học.

Chất lƣợng nguồn nhân lực đang là một khâu yếu kém, kéo dài của toàn bộ hệ thống. Những biểu hiện tiêu cực, thiếu kỷ cƣơng trong giáo dục đây đó vẫn còn tồn tại. Việc thực hiện công bằng xã hội trong giáo dục còn chƣa thật tốt. Đội ngũ giảng viên còn thiếu và hạn chế về trình độ.

Công tác quản lý giáo dục đại học còn có những biểu hiện tuỳ tiện không tuân theo pháp luật và chƣa đáp ứng đƣợc yêu cầu ổn định, phát triển sự nghiệp giáo dục và đào tạo. Những ảnh hƣởng tiêu cực chƣa đƣợc ngăn chặn kịp thời đã ảnh hƣởng không tốt tới học đƣờng. Những chính sách về đầu tƣ, huy động nguồn lực, tạo động lực cho nhà giáo và ngƣời học còn chƣa đầy đủ và thiếu cụ thể. Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật có giá trị pháp lý cao điều chỉnh các hoạt động về giáo dục đại học trong giai đoạn đổi mới còn chƣa hoàn chỉnh đang là một trong những nguyên nhân làm cho công tác quản lý giáo dục đại học hiện nay có những bất cập.

Các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành về giáo dục đại học còn rất phân tán, hiệu lực pháp lý 2 không cao. Nhiều vấn đề quan trọng của giáo dục đại học nhƣ: tổ chức, hoạt động đào tạo, nghiên cứu khoa học, hợp tác quốc tế, kiểm định chất lƣợng giáo dục, tài chính, tài sản; thanh tra, kiểm tra; quản lý nhà nƣớc về giáo dục đại học lại đƣợc quy định tại các văn bản dƣới Luật thuộc thẩm quyền ban hành của Chính phủ, Thủ tƣớng Chính phủ và cấp Bộ, liên Bộ.