Luận án hoàn thiện pháp luật bảo hiểm xã hội ở Việt Nam

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG DAI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VAN Tan TQ eee eee wwe enews) mmmmmm~=m=mmmmmmmmm=m=m “BnINHW Nguyễn Huy Ban HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT BẢO HIỂM XÃ HỘI Ở VIỆT NAM - LÝ LUẬN VÀ THỤC TIEN 28 Chuyên ngành : LÝ LUẬN NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP QUYỀN 42 MA SỐ: 050501 LUẬN ÁN PHÓ TIẾN SĨ KHOA HỌC LUẬT HỌC 53 THU VIỆN 61 ¬ : : TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI Người hướng dân khoa học : PHÒNG ĐỌC _#4ð 2 ƒ 72 1- PGS.PTS Nguyễn Niên 2-PTS Phạm Công Trứ 79 93 123 Hà Nội 1996 129 MỤC LỤC LỜI NÓI ĐẦU Trang - Tinh cấp thiết của đề tài es) 2- Mục đích , phạm vi và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài 3- Phương pháp nghiên cứu +>‘a 4- Những đóng góp chính của luận án 5- ý nghĩa thực tiễn của luận án 6- Kết cấu của luận án Cñ-74= CHƯƠNG I MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝLUẬN VỀ SỰ ĐIỂU CHỈNH CỦA PHAP LUẬT DOI VỚI BẢO HIẾM XÃ HỘI I- Khái niệm, phạm vi, đối tượng áp dụng và những nguyên tắc cơ bản của bảo hiểm xã hội § II- Sự điều chỉnh của pháp init đối với N bảo hiểm xã hội i 28 HI-Pháp luật quốc tế về bảo hiểm xã hội 42 CHƯƠNG H _ THỰC TRANG PHAP LUAT BAO HIEM XÃ HỘI VA SU CAN THIET PHAI HOAN THIEN PHAP LUAT BAO HIEM XA HOI O VIET NAM J- Đặc điểm về sự hình thành và phát triển pháp luật bảo hiểm xã hội ở Việt Nam ° 53 Il- Thực trang pháp luật bao hiểm xã hội '› Việt Nam 6] HI-Hoàn thiện pháp luật bảo hiểm xã hội là yêu cầu khách quan của cơ chế kinh tế mới và sự phát triển của xã hội 72 CHƯƠNG I ; NHUNG GIAI PHAP NHAM HOAN THIEN PHAP LUAT VA CO CHE THUC HIEN PHAP LUAT BAO HIEM XA HOI O VIET NAM I- Những quan điểm chủ yếu về bdo hiểm xã hoi 79 II- Những giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện pháp luật và cơ chế thực hiện pháp luật bảo hiểm xã hội › 93 HII- Sự cần thiết ban hành Luat Bảo hiểm xã hội 123 Kết luận _ 129 LÒ LỚI NÓI ĐẤU b thiết của đề tái ðj rằng , sau tiền lương hoặc tiền công thị trợ cấp báo biker n viên chức nhà nước VA ngưới lan dong tát quan (arr lết than đối với đời sống của ho khi gap bói 8202 hì nghỉ việc , không có thu 0 \4J. () nước ta chính shoh m xã hội đã chính thức thực hiện han 12 nan may. 12 đất nước trước day , chính sách, pháp lu4t báo hiến hi km cơ chế tập trung , bao cấp, ngay nay trước vite chilthị lrưởng CO sự quan ly của nha tước đã v: \ cả trên binh diện lý luan , cũng nhớ thự: 3 1, cũng như 16 chức tực Wien. lu: i _—”pach định chính sách , chế do vé báo hier aoe ng trong giai đoan hiện nay phú hop vi co che inh vực rất phức tạp lien quan nhiéu dé „ Về mô hình tố chức thực yao hi ‘oil oat hội.

công tác nghiên cứu khoa học , công tác quan ly và dao tạo về bao hiểm xã hội , chúng tôi chọn dé tài " Hoàn thiện pháp luật bảo hiểm xã hội ở Việt nam - Lý luận và thực tiễn ” để nghiên cứu và viết luận án của minh với mong muốn góp phần làm sáng tỏ về lý luận và thực tiên về bao hiểm xã hội và tìm ra các giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật bảo hiểm xã hoi 6 Việt Nam. 2- Mục đích , phạm vi và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài. Đề tài nghiên cứu với phạm vi sau : - - Đánh giá đúng thực trạng việc thực hiện pháp luật bảo hiểm xã hộ: -Ở nước ta trong thời gian qua và hiện nay. - Trên cơ sở đường lối đổi mới của Dang , của Nhà nước, tinh hint thực tiên của Việt Nam và tham khảo kinh nghiệm về pháp luật bảo hiểm.

xã hội của các nước trên thế giới , tiến hành nghiên cứu góp phần xây dựng hệ thống quan điểm lý luận , phương pháp luận về bao hiểm xã hội trong điều kiện nền kinh tế thị trường ở nước ta. - Khuyến nghị những phương hướng và những giải pháp làm cơ sc để hoàn thiện pháp luật về bảo hiểm xã hội. Phạm vi nghiên cứu nhằm l một mặt , làm sáng tỏ về mặt lý luận cc chế của việc điều chỉnh pháp luật đối với bảo hiểm xã hội, mặt khác , vận dụng những vấn dé lý luận vào việc xem xét những vấn dé cụ thé của bac hiểm xã hội ở nước ta , trên cơ sở đó dé xuất những khuyến nghị về việc hoàn thiện pháp luật bảo hiểm xã hoi, Phạm vi nghiên cứu tủa đề tài được cụ thể hoá bằng việc giải quyế những nhiệm vụ cơ bản sau : : - Xem xét cơ chế chung việc điều chỉnh pháp luật đối với bao hiển xã hội. pS - Nghiên cứu những đặc điểm của quá trình hình thành và phát triển của pháp luật bảo hiểm xã hội ở nước ta và nghiên cứu , tham khảo kinh nghiệm điều chỉnh pháp luật bảo hiểm xã hội ở một số nước trên thế giới.

- Làm rõ những điểm mạnh cũng như điểm yếu của hệ thống pháp luạt bao hiểm xã hội hiện hành. - Đề xuất những nội dung cơ bản trong việc hoàn thiện pháp luật bảo hiểm xã hội, mà cu thé là trong việc xây dựng luật hao hiểm xã hội ở Việt Nam. 3- Phuong phap nghién ctru Trong quá trình nghiên cứu luôn sử dung phương pháp luận của chủ nghĩa duy vat biện chứng và duy vat lịch sử , ngoài ra còn 4p dụng các phương pháp cu thể như : phương pháp tiếp can hệ thống va phân tích hệ thống , so sánh đối chiếu , phân tích thống kê. Trong quá trình nghiên cứu có sử dụng những số liệu thống kê của Bộ Lao động -Thương binh và xã hội , Bộ Tài chính, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam và tham khảo nhiều bài viết , tác phẩm của các tác giả trong va ngoài nước, các đạo luật của nhiều nước trên thế giới.

4- Những đóng góp chính của luận án Day là công trình nghiên cứu đầu tiên ở Việt Nam chuyên sâu về pháp luật bảo hiểm xã hội. Luận án có những đóng góp chính như sau : - Lam rõ thêm một số vấn đề lý luan về pháp luật bảo hiểm xã hội như khái niệm bảo hiểm xã hội, ý nghĩa , ban chất pháp lý , phạm vi, đối tượng , các nguyên tắc của bảo hiểm xã hội cũng như mối quan hệ giưã mặt pháp lý với các mặt kinh té, chính trị, xã hội của bảo hiểm xã hội. - Xác định những đặc điểm cơ bản của các giai đoạn lịch sử hìr thành và phát triển của pháp luật bao hiểm xã hội. - Lap luận tính tất yếu của sự thay đổi cơ chế điều chỉnh pháp lu đối với bảo hiểm xã hội phù hợp với cơ chế kinh tế mới.

- Chỉ ra mối quan hệ hữu co gia chính sách kinh tế với chính sa xã hội , giưã su điều chỉnh kinh tế với sự điều chính pháp luật đối với b hiểm xã hội. | - Kiến nghị những giải pháp hoàn thiện pháp luật bảo hiểm xã h như mở rộng đối tượng áp dụng đối với mọi người lao động ; quy định t loại hình để người lao động tham gia bảo hiểm xã hội là loại hình bat bu và loại hình tự nguyện ; quỹ bảo hiểm xã hội phải hạch toán độc lập và c đối thu , chi ; thực hiện bao hiểm xã hội toàn diện ; phân biệt chức nã quản lý hành chính và hoạt động hạch toán đối với sự nghiệp bảo hiểm hội. Trong đó có kiến giải về cơ sở lý luận và ý nghĩa thực tiễn của nhữ kiến nghị. - Luận chứng về sự cần thiết xây dựng và ban hành luật bảo hiểm hội cũng như đề xuất một số nội dung chính của luật bao hiểm xã hội n đối tượng áp dụng luật bảo hiểm xã hội theo hình thức bat buộc và h thức tự nguyện , về hệ thống các chế độ trợ cấp , về các nguồn đóng : vào quỹ bảo hiểm xã hội , về tổ chức quản lý thực hiện luật bảo hiểm xã V.

5- ý nghĩa thực tiễn của luận án : Luận án có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo cho nHững cơ quan người làm công tác hoạch định chính sách , xây dựng pháp luật về bảo h' xã hội , cho những người làm công tác nghiên cứu khoa học pháp lý h khoa học xã hội. Đồng thời luận án còn có thé sử dung để biên soạn ¢ trình giảng dạy về môn luật bảo hiểm xã hội trong các trường chuyên hoặc không chuyên luật. 6 6- Kết câu của luận an. Luận án được kết cấu phù hợp với mục đích phạm vi và nhiệm vụ của việc nghiên cứu , ngoài lời nói đầu và kết luận , luận án gồm 3 chương : Chương I: Mot số vấn đề lý luận về sự điều chỉnh của pháp luật đối với bảo hiểm xã hội.

Chương II : Thực trạng pháp luậi bao hiểm xã hội và sự cần thiết phải hoàn thiện pháp luật bao hiểm xã hội ở Việt Nam'. Chương III : Những giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật và cơ chế thực hiện pháp luật bao hiểm xã hội ở Viet Nam. = CHƯƠNG I MỘT SỐ VẤN DE LÝ LUẬN VỀ SỰ DIEU CHỈNH CUA PHÁP LUẬT ĐỐI VỚI BẢO HIỂM XÃ HỘI. I - Khái niệm , phạm vi , đối tượng áp dung và những nguyên tắc cơ bản của bảo hiểm xã hội.

Con người muốn tồn tại và phát triên, trước hết phải có điều kiện bao dam về ăn , mac , ở v. Để thoả mãn nhu cầu tối thiểu này , con người phải lao động làm ra những sản phẩm cần thiết. Khi của cải xã hội càng có nhiều thì mức độ thoả mãn nhu cầu ngày càng tang. nghĩa là việc thoả mãn nhu cầu cho cuộc sống phụ thuộc vào khẩ năng lao động của con người.

Tuy nhiên, trong suốt cuộc đời không phải khi nào con người cũng có thể lao động tao ra thu nhập, trái lại có nhiều trường hợp rủi ro xây ra khiến cho con người bị giam hoặc mất khả năng lao động như ốm đau, tai nạn , già yếu , thất nghiệp. Đồng thời, cuộc sống của con người còn phụ thuộc rất nhiều vào điều kiện tự nhiên , môi trường xã hội. Những điều kiện này không phải lúc nào và ở đâu cũng thuận loi .