Luận văn Thạc sĩ Luật: Công tác Kiểm tra, Giám sát của Đảng trong Nhà nước Pháp quyền

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT CÙ THỊ PHƯƠNG CÔNG TÁC KIỂM TRA, GIÁM SÁT CỦA ĐẢNG TRONG ĐIỀU KIỆN XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI - 2012 1 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT CÙ THỊ PHƯƠNG CÔNG TÁC KIỂM TRA, GIÁM SÁT CỦA ĐẢNG TRONG ĐIỀU KIỆN XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN Chuyên ngành : Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật Mã số : 60 38 01 LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC Người hướng dẫn khoa học: GS.TS Phạm Hồng Thái HÀ NỘI - 2012 2 MỤC LỤC Trang Trang phụ bìa Lời cam đoan Mục lục MỞ ĐẦU 1 Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỂM TRA, GIÁM SÁT CỦA 9 ĐẢNG TRONG NHÀ NƢỚC PHÁP QUYỀN 1. Khái quát về nhà nước pháp quyền 9 1. Khái quát chung về nhà nước pháp quyền 9 1. Mối quan hệ giữa Nhà nước pháp quyền và pháp chế xã hội 15 chủ nghĩa 1.

Kiểm tra, giám sát của đảng - phương thức bảo đảm pháp 19 chế và kỷ luật trong nhà nước pháp quyền 1. Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí 21 Minh và quan điểm của Đảng ta về công tác kiểm tra, giám sát và kỷ luật của Đảng 1. Đặc điểm công tác kiểm tra, giám sát của Đảng 32 1. Yêu cầu của công tác kiểm tra, giám sát của Đảng 37 1.

Phạm vi trách nhiệm công tác kiểm tra, giám sát của các tổ 40 chức đảng 1. Vai trò công tác kiểm tra, giám sát của đảng trong nhà nước 40 pháp quyền Việt Nam 1. Kiểm tra, giám sát của Đảng là phương thức bảo đảm pháp 40 chế, ngăn ngừa, phát triển và xử lý những hành vi vi phạm pháp luật trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền 4 1. Ảnh hưởng của sự nghiệp xây dựng Nhà nước pháp quyền 49 xã hội chủ nghĩa với công tác xây dựng Đảng nói chung và công tác kiểm tra, giám sát của Đảng nói riêng Chương 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG KIỂM TRA, GIÁM SÁT 52 CỦA ĐẢNG VÀ CÁC GIẢI PHÁP NHẰM TĂNG CƢỜNG CÔNG TÁC KIỂM TRA, GIÁM SÁT CỦA ĐẢNG TRONG ĐIỀU KIỆN XÂY DỰNG NHÀ NƢỚC PHÁP QUYỀN 2.

Thực trạng hoạt động kiểm tra, giám sát của đảng (số liệu 52 nhiệm kỳ Đại hội Đảng lần thứ X (2005 - 2010) 2. Về tư tưởng chỉ đạo 52 2. Công tác kiểm tra, giám sát của cấp ủy và tổ chức đảng 54 2. Kết quả công tác kiểm tra, giám sát của Ủy ban kiểm tra các 60 cấp theo quy định tại Điều 32 Điều lệ Đảng 2.

Tình hình chấp hành kỷ luật và việc thi hành kỷ luật trong Đảng 64 2. Thực trạng bộ máy của cơ quan Ủy ban kiểm tra các cấp 68 2. Các giải pháp tăng cường công tác kiểm tra, giám sát của 76 Đảng trong xây dựng nhà nước pháp quyền 2. Mục tiêu, quan điểm, định hướng và nhiệm vụ công tác kiểm 76 tra, giám sát của Đảng 2.

Một số giải pháp chủ yếu nâng cao chất lượng công tác kiểm 81 tra, giám sát trong Đảng KẾT LUẬN 110 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 114 5 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Pháp quyền là một khái niệm được hình thành và phát triển dọc theo chiều dài lịch sử của văn minh nhân loại. Các nội dung, nguyên tắc cơ bản của pháp quyền đã không ngừng được giải thích, bổ sung và hoàn thiện theo từng giai đoạn và từng thời kỳ lịch sử. Từ thời Hy Lạp cổ đại, tư tưởng pháp quyền xuất hiện nơi mà nền dân chủ sơ khai đã được hình thành.Đáng chú ý trong thời kỳ này là tư tưởng pháp quyền sơ khai của hai triết gia nổi tiếng Plato và Aristotle.

Plato khẳng định pháp luật phải là ông chủ của chính quyền để ngăn ngừa sự xuất hiện của những kẻ chuyên quyền. Tương tự, Aristotle cho rằng pháp luật cần phải được xem như là sự kiềm chế đối với các pháp quan để hạn chế sự tùy tiện trong quá trình đưa ra các phán quyết. Tư tưởng và học thuyết pháp quyền được tiếp tục bổ sung và phát triển khi giai cấp tư sản ở các quốc gia phương Tây không ngừng lớn mạnh, đấu tranh chống lại giai cấp phong kiến và giáo hội, từ đó từng bước giành ảnh hưởng trên chính trường. Trong thời kỳ này, tư tưởng pháp quyền được phát triển và hòa quện vào các học thuyết về phân quyền, chủ nghĩa lập hiến và dân chủ.

Nhiều nhà nghiên cứu lớn đã xuất hiện với vai trò hết sức quan trọng trong việc bồi đắp và phát triển các học thuyết pháp quyền. Các tên tuổi và tác phẩm trứ danh trong thời kỳ này cần phải kể đến là Locke J. với tác phẩm "Khảo luận thứ hai về chính quyền", J. Rousseau với tác phẩm "Khế ước xã hội" và Ch.

Montesquieu với tác phẩm "Tinh thần pháp luật". Đặc điểm nổi bật nhất của tư tưởng pháp quyền trong giai đoạn này là đề cao các giá trị dân chủ, tự do và quyền con người. Rousseau đã bắt đầu tác phẩm của mình với câu nói bất hủ: "Con người được sinh ra một cách tự do, nhưng khắp nơi lại bị xiềng xích". Từ đó, các nhà tư tưởng trong giai đoạn này tập trung tìm kiếm một cơ chế chế ước quyền lực nhà nước, chống lại sự lạm 6 quyền và xây dựng một mô hình chính phủ hợp lý nhằm hạn chế việc vi phạm các quyền con người.

Montesquieu với học thuyết tam quyền phân lập đã được các học giả tư sản phương Tây coi là hòn đá tảng trong việc xây dựng lý luận tổ chức quyền lực nhà nước tư sản. Một nhà nghiên cứu đã nhận xét khái quát tư tưởng pháp quyền chủ đạo trong giai đoạn này bằng một khẩu hiệu: Con người chỉ được tự do khi chính phủ không được tự do. Tư tưởng và học thuyết pháp quyền hiện đại của phương Tây được thể hiện đậm nét trong tư tưởng Hồ Chí Minh. Chủ tịch Hồ Chí Minh chưa dùng khái niệm "Nhà nước pháp quyền", nhưng tư tưởng của Người về nhà nước pháp quyền đã rất rõ; trong Yêu sách của nhân dân An Nam viết năm 1919, Người yêu cầu phải để cho nhân dân Việt Nam có các quyền tự do như tự do ngôn luận, tự do lập hội và hội họp, tự do giáo dục và đặc biệt là "thay chế độ ra các sắc lệnh bằng chế độ ra các đạo luật" [28 tr.

Trong "Việt Nam yêu cầu ca", Người đã thể hiện nội dung những yêu sách trên để phổ biến rộng rãi: "Bảy xin hiến pháp ban hành, Trăm đều phải có thần linh pháp quyền" [28 tr. Từ năm 1986, thực hiện chính sách đổi mới của Đảng, nền kinh tế tập trung quan liêu bao cấp từng bước được xóa bỏ. Yêu cầu xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa với mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh đã yêu cầu nhà nước phải được tiếp tục hoàn thiện thể chế, tổ chức để thích ứng tốt hơn với yêu cầu phát triển kinh tế xã hội của đất nước. Sau 5 năm thực hiện chính sách đổi mới, tại Hội nghị lần thứ 2 Ban Chấp hành Trung ương khóa VII ngày 29 tháng 11 năm 1991, khái niệm Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa lần đầu tiên được đề cập tới như một mục tiêu cần hướng tới của một xã hội văn minh.

Sau một thời gian dài của quá trình nhận thức, tìm tòi, thể nghiệm, đến năm 2001 sửa đổi Hiến pháp năm 1992, yêu cầu xây dựng "Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa" mới chính thức trở thành một nguyên tắc hiến định, định hướng cho quá trình xây dựng và hoàn thiện bộ máy nhà nước Việt Nam. 7 Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, trên cơ sở tổng kết sâu sắc thực tiễn và lý luận 25 năm đổi mới, Đảng đã nghiên cứu và đề ra các giải pháp nhằm tiếp tục nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng, phát huy sức mạnh toàn dân tộc, đẩy mạnh toàn diện công cuộc đổi mới, tạo nền tảng để đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại. Trong lĩnh vực hoàn thiện thể chế bộ máy, Đảng ta nhận định: "Tiếp tục đẩy mạnh việc xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, bảo đảm nhà nước ta thực sự là của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân do Đảng lãnh đạo, thực hiện tốt chức năng quản lý kinh tế, quản lý xã hội. Thực tiễn cũng chứng minh, sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng Cộng sản Việt Nam là điều kiện tiên quyết để xây dựng thành công Nhà nước pháp quyền Việt Nam giai đoạn hiện nay.

Chính vì vậy, nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của Đảng là nhiệm vụ then chốt không chỉ có ý nghĩa đối với bản thân Đảng mà còn là điều kiện quan trọng đối với sự tồn tại hoạt động của Nhà nước pháp quyền. Vấn đề là phải luôn luôn đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước để sao cho vừa bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng, vừa phát huy vai trò quản lý, điều hành của Nhà nước để tập trung mọi quyền lực vào tay nhân dân. Đảng không được buông lỏng sự lãnh đạo đối với hệ thống chính trị, trong đó đặc biệt là đối với Nhà nước. Để xây dựng Nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân, nhiệm vụ của toàn Đảng, toàn dân phải tiến hành sự nghiệp đổi mới đất nước; đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.

Tuy nhiên, trong tình hình hiện nay: Tình trạng suy thoái về chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống trong một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên và tình trạng tham nhũng, lãng phí, quan liêu, những tiêu cực và tệ nạn xã hội chưa được ngăn chặn, đẩy lùi mà còn tiếp tục diễn biến phức tạp, cùng với sự phân hóa giàu nghèo và sự yếu kém trong quản lý, 8 điều hành của nhiều cấp, nhiều ngành làm giảm lòng tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước, đe dọa sự ổn định, phát triển của đất nước [14, tr. Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến những yếu kém, khuyết điểm đó là: Nhiều cấp ủy, tổ chức đảng chưa làm tốt công tác kiểm tra, giám sát và thi hành kỷ luật đảng, chất lượng và hiệu quả kiểm tra, giám sát chưa cao; chưa coi trọng việc kiểm tra, giám sát thực hiện đường lối, chủ trương, chỉ thị, nghị quyết, thi hành Điều lệ Đảng, kiểm tra, giám sát phòng ngừa tiêu cực và phát huy nhân tố tích cực.