Luận án tiến sĩ nguyên tắc giám sát của cơ quan tổ chức đại biểu dân cử đối với

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT TRẦN ĐỨC HIẾU NGUYÊN TẮC GIÁM SÁT CỦA CƠ QUAN, TỔ CHỨC, ĐẠI BIỂU DÂN CỬ ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG CỦA CƠ QUAN TIẾN HÀNH TỐ TỤNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI - 2020 ĐẠI ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT TRẦN ĐỨC HIẾU NGUYÊN TẮC GIÁM SÁT CỦA CƠ QUAN, TỔ CHỨC, ĐẠI BIỂU DÂN CỬ ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG CỦA CƠ QUAN TIẾN HÀNH TỐ TỤNG Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự Mã số: 9380101.03 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Ngọc Chí HÀ NỘI - 2020 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi, có sự hỗ trợ của các bạn bè, đồng nghiệp. Các số liệu sử dụng trong luận án là trung thực. Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào. TÁC GIẢ LUẬN ÁN i MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.

ii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT. vii MỞ ĐẦU. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN.1 Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam .1 Nhóm các tài liệu nghiên cứu về nguyên tắc giám sát của cơ quan, tổ chức, đại biểu dân cử đối với hoạt động của cơ quan tiến hành tố tụng hình sự .2 Nhóm các tài liệu nghiên cứu về quyền tƣ pháp và kiểm soát quyền tƣ pháp .3 Nhóm các tài liệu nghiên cứu về quyền lực nhà nƣớc, kiểm soát quyền lực nhà nƣớc .4 Nhóm các tài liệu nghiên cứu về mô hình tố tụng hình sự.5 Nhóm các tài liệu nghiên cứu về thực tiễn thực hiện nguyên tắc giám sát của cơ quan, tổ chức, đại biểu dân cử đối với cơ quan tiến hành tố tụng .2 Tình hình nghiên cứu nƣớc ngoài .1 Nhóm các tài liệu nghiên cứu về nguyên tắc giám sát của cơ quan, tổ chức, đại biểu dân cử đối với hoạt động của cơ quan tiến hành tố tụng .2 Nhóm các tài liệu nghiên cứu về quyền tƣ pháp và kiểm soát quyền tƣ pháp .3 Đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu và những vấn đề đặt ra cần nghiên cứu .1 Đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu .2 Những vấn đề đặt ra cần nghiên cứu. Các câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết khoa học .1 Các câu hỏi nghiên cứu .2 Giả thuyết nghiên cứu .33 KẾT LUẬN CHƢƠNG 1 .35 ii CHƢƠNG 2.

NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NGUYÊN TẮC GIÁM SÁT CỦA CƠ QUAN, TỔ CHỨC, ĐẠI BIỂU DÂN CỬ ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG CỦA CƠ QUAN TIẾN HÀNH TỐ TỤNG TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ .1 Khái niệm, đặc điểm nguyên tắc giám sát của cơ quan, tổ chức, đại biểu dân cử đối với hoạt động của cơ quan tiến hành tố tụng trong tố tụng hình sự.1 Nguyên tắc giám sát của cơ quan, tổ chức, đại biểu dân cử đối với hoạt động của cơ quan tiến hành tố tụng trong tố tụng hình sự là phƣơng châm, định hƣớng cho hoạt động tố tụng giải quyết vụ án hình sự .2 Những đặc điểm của nguyên tắc giám sát của cơ quan, tổ chức, đại biểu dân cử đối với hoạt động của cơ quan tiến hành tố tụng trong tố tụng hình sự .3 Khái niệm giám sát của cơ quan, tổ chức, đại biểu dân cử đối với hoạt động của cơ quan tiến hành tố tụng trong tố tụng hình sự .2 Cơ sở và ý nghĩa của việc quy định nguyên tắc giám sát của cơ quan, tổ chức, đại biểu dân cử đối với hoạt động của cơ quan tiến hành tố tụng trong tố tụng hình sự .1 Cơ sở việc quy định nguyên tắc giám sát của cơ quan, tổ chức, đại biểu dân cử đối với hoạt động của cơ quan tiến hành tố tụng trong tố tụng hình sự .2 Ý nghĩa việc quy định nguyên tắc giám sát của cơ quan, tổ chức, đại biểu dân cử đối với hoạt động của cơ quan tiến hành tố tụng trong tố tụng hình sự .3 Các yếu tố ảnh hƣởng đến hiệu quả thực hiện nguyên tắc giám sát của cơ quan, tổ chức, đại biểu dân cử đối với hoạt động của cơ quan tiến hành tố tụng trong tố tụng hình sự .1 Mô hình tổ chức quyền lực của bộ máy nhà nƣớc .2 Cơ chế giám sát hoạt động tố tụng .3 Sự hoàn thiện của hệ thống pháp luật .4 Mô hình tố tụng .5 Mức độ minh bạch và đảm bảo quyền tiếp cận thông tin trong tố tụng hình sự.4 Mối quan hệ giữa nguyên tắc giám sát của cơ quan, tổ chức, đại biểu dân cử đối với hoạt động của cơ quan tiến hành tố tụng với các nguyên tắc cơ bản của tố tụng hình sự .1 Quan hệ với nguyên tắc bảo đảm pháp chế trong TTHS .2 Quan hệ với nguyên tắc bảo đảm quyền khiếu nại, tố cáo trong tố tụng hình sự.3 Quan hệ với nguyên tắc suy đoán vô tội .4 Mối quan hệ với nguyên tắc tranh tụng. Nguyên tắc giám sát của cơ quan, tổ chức, đại biểu dân cử đối với hoạt động của cơ quan tiến hành tố tụng của một số nƣớc trên thế giới .1 Hợp chủng quốc Hoa Kỳ .2 Vƣơng quốc Anh .4 Cộng hòa nhân dân Trung Hoa (Trung Quốc) .5 Liên bang Nga .98 KẾT LUẬN CHƢƠNG 2. PHÁP LUẬT VỀ NGUYÊN TẮC GIÁM SÁT CỦA CƠ QUAN, TỔ CHỨC, ĐẠI BIỂU DÂN CỬ ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG CỦA CƠ QUAN TIẾN HÀNH TỐ TỤNG VÀ THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT TỐ TỤNG HÌNH SỰ Ở VIỆT NAM .1 Pháp luật về nguyên tắc giám sát của cơ quan, tổ chức, đại biểu dân cử đối với hoạt động của cơ quan tiến hành tố tụng hình sự từ năm 1946 đến năm 2018 .2 Thực trạng hoạt động giám sát của cơ quan, tổ chức, đại biểu dân cử đối với hoạt động của cơ quan tiến hành tố tụng từ năm 2003 đến năm 2018 .1 Hoạt động giám sát thông qua việc xem xét báo cáo của Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, Viện trƣởng Viện Kiểm sát nhân dân tối cao .2 Hoạt động giám sát việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật của các cơ quan tƣ pháp .3 Hoạt động giám sát thông qua chất vấn và trả lời chất vấn .4 Hoạt động giám sát thi hành pháp luật theo chuyên đề trong lĩnh vực tố tụng hình sự .5 Hoạt động giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo.3 Đánh giá pháp luật về nguyên tắc giám sát của cơ quan, tổ chức, đại biểu dân cử đối với hoạt động của cơ quan tiến hành tố tụng và thực trạng hoạt động giám sát trong tố tụng hình sự ở Việt Nam.1 Đánh giá pháp luật về nguyên tắc giám sát của cơ quan, tổ chức, đại biểu dân cử đối với hoạt động của cơ quan tiến hành tố tụng trong tố tụng hình sự Việt Nam .2 Đánh giá thực trạng hoạt động giám sát của cơ quan, tổ chức, đại biểu dân cử đối với hoạt động của cơ quan tiến hành tố tụng trong tố tụng hình sự Việt Nam .142 KẾT LUẬN CHƢƠNG 3. CÁC GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM THỰC HIỆN NGUYÊN TẮC GIÁM SÁT CỦA CƠ QUAN, TỔ CHỨC, ĐẠI BIỂU DÂN CỬ ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG CỦA CƠ QUAN TIẾN HÀNH TỐ TỤNG TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM .1 Yêu cầu của việc nâng cao hiệu quả thực hiện nguyên tắc giám sát của cơ quan, tổ chức, đại biểu dân cử đối với hoạt động của cơ quan tiến hành tố tụng trong tố tụng hình sự Việt Nam .1 Yêu cầu xây dựng nhà nƣớc pháp quyền .2 Yêu cầu bảo vệ quyền con ngƣời trong nhà nƣớc pháp quyền .3 Yêu cầu tiếp tục đẩy mạnh thực hiện các nhiệm vụ của cải cách tƣ pháp .2 Các giải pháp đảm bảo thực hiện nguyên tắc giám sát của cơ quan, tổ chức, đại biểu dân cử đối với hoạt động của cơ quan tiến hành tố tụng trong tố tụng hình sự .1 Nâng cao chất lƣợng thảo luận, xem xét báo cáo tại kỳ họp Quốc hội và ra nghị quyết về lĩnh vực tƣ pháp .2 Tăng cƣờng giám sát việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực tƣ pháp .3 Nâng cao hiệu quả hoạt động chất vấn và trả lời chất vấn đối với ngƣời đứng đầu của cơ quan tƣ pháp .4 Nâng cao chất lƣợng hoạt động giám sát chuyên đề và việc ra nghị quyết sau giám sát chuyên đề trong lĩnh vực tƣ pháp .5 Hoàn thiện cơ chế và quy trình thực hiện việc bỏ phiếu tín nhiệm đối với ngƣời đứng đầu cơ quan tƣ pháp.6 Tăng cƣờng vai trò của Ủy ban Thƣờng vụ Quốc hội trong việc tổ chức giám sát và phân công, chỉ đạo giám sát trong lĩnh vực tƣ pháp .7 Hoàn thiện cơ chế giám sát đối với hoạt động của cơ quan tiến hành tố tụng trong tố tụng hình sự .8 Tăng cƣờng liêm chính tƣ pháp.9 Nâng cao hiệu quả giải quyết khiếu nại, tố cáo trong tố tụng hình sự .168 KẾT LUẬN CHƢƠNG 4 .171 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ.

173 TÀI LIỆU THAM KHẢO .182 vi DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ BLTTHS : ộ luật tố tụng hình sự CQĐT : Cơ quan Điều tra HĐND : Hội đồng nhân dân MTTQVN : Mặt trận Tổ quốc Việt Nam TAND : Tòa án nhân dân TANDTC : Tòa án nhân dân tối cao TNHS : Trách nhiệm hình sự TTHS : Tố tụng hình sự THTT : Tiến hành tố tụng UBTP : Ủy ban Tƣ pháp UBTVQH : Ủy ban thƣờng vụ Quốc hội VKSND : Viện Kiểm sát nhân dân VKSNDTC : Viện Kiểm sát nhân dân tối cao vii MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài “Nguyên tắc của tố tụng hình sự là những tƣ tƣởng và quan điểm chủ đạo phản ánh yêu cầu phát triển khách quan của đời sống xã hội, đƣợc thể chế hóa bằng pháp luật” [Khoa Luật - ĐHQGHN, 2016, tr. Nguyên tắc giám sát của cơ quan, tổ chức, đại biểu dân cử đối với hoạt động của cơ quan tiến hành tố tụng là nguyên tắc cơ bản của tố tụng hình sự, đƣợc quy định lần đầu tiên thành một nguyên tắc độc lập tại Điều 32 BLTTHS năm 2003 và tiếp tục đƣợc sửa đổi, bổ sung tại Điều 33 BLTTHS năm 2015. Đây là một trong những nguyên tắc cơ bản của TTHS đƣợc quy định làm cơ sở cho hoạt động giám sát trong TTHS, có tác dụng chỉ đạo hoạt động áp dụng và thi hành pháp luật TTHS, là định hƣớng cho hoạt động xây dựng và áp dụng pháp luật TTHS, chi phối toàn bộ quá trình TTHS.

Nguyên tắc này thể hiện tính công khai, dân chủ, minh bạch trong hoạt động của cơ quan THTT, phát huy quyền làm chủ của nhân dân đối với hoạt động tƣ pháp.