Áp dụng pháp luật về phòng chống oan sai và bỏ lọt tội phạm trong giải quyết án hình sự

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH LÊ VĂN ĐÔNG ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ PHÒNG, CHỐNG OAN, SAI VÀ BỎ LỌT TỘI PHẠM TRONG GIẢI QUYẾT CÁC VỤ ÁN HÌNH SỰ CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN CẤP TỈNH Ở VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ LỊCH SỬ NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT HÀ NỘI - 2023 HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH LÊ VĂN ĐÔNG ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ PHÒNG, CHỐNG OAN, SAI VÀ BỎ LỌT TỘI PHẠM TRO NG GIẢI QUYẾT CÁC VỤ ÁN HÌNH SỰ CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN CẤP TỈNH Ở VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ LỊCH SỬ NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT Mã số: 938 01 06 Người hướng dẫn khoa học: PGS. TRƯƠNG HỒ HẢI HÀ NỘI - 2023 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo quy định. Tác giả luận án Lê Văn Đông MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU.

1 Chương 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ PHÒNG, CHỐNG OAN, SAI VÀ BỎ LỌT TỘI PHẠM TRONG GIẢI QUYẾT CÁC VỤ ÁN HÌNH SỰ CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến áp dụng pháp luật về phòng, chống oan sai và bỏ lọt tội phạm trong giải quyết các vụ án hình sự của Viện kiểm sát nhân dân. Đánh giá và những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu trong luận án. Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu.

35 Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ PHÒNG, CHỐNG OAN, SAI VÀ BỎ LỌT TỘI PHẠM TRONG GIẢI QUYẾT CÁC VỤ ÁN HÌNH SỰ CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN. Khái niệm, đặc điểm áp dụng pháp luật về phòng, chống oan, sai và bỏ lọt tội phạm trong giải quyết các vụ án hình sự của Viện kiểm sát nhân dân. Các giai đoạn, tiêu chí đánh giá hoạt động áp dụng pháp luật về phòng, chống oan, sai và bỏ lọt tội phạm trong giải quyết các vụ án hình sự của Viện kiểm sát nhân dân. Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động áp dụng pháp luật về phòng, chống oan, sai và bỏ lọt tội phạm trong giải quyết các vụ án hình sự của Viện kiểm sát nhân dân.

Áp dụng pháp luật về phòng, chống oan, sai và bỏ lọt tội phạm trong giải quyết các vụ án hình sự của Viện kiểm sát nhân dân ở một số nước trên thế giới và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam. 77 Chương 3: THỰC TRẠNG ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ PHÒNG, CHỐNG OAN, SAI VÀ BỎ LỌT TỘI PHẠM TRONG GIẢI QUYẾT CÁC VỤ ÁN HÌNH SỰ CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN CẤP TỈNH Ở VIỆT NAM. Khái quát viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh và áp dụng pháp luật về phòng, chống oan, sai và bỏ lọt tội phạm trong giải quyết các vụ án hình sự ở Việt Nam. Đánh giá hoạt động áp dụng pháp pháp luật về phòng, chống oan sai và bỏ lọt tội phạm trong giải quyết các vụ án hình sự của viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh ở Việt Nam.

122 Chương 4: QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ PHÒNG, CHỐNG OAN, SAI VÀ BỎ LỌT TỘI PHẠM TRONG GIẢI QUYẾT CÁC VỤ ÁN HÌNH SỰ CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN CẤP TỈNH Ở VIỆT NAM. Quan điểm nâng cao chất lượng áp dụng pháp pháp luật về phòng, chống oan, sai và bỏ lọt tội phạm trong giải quyết các vụ án hình sự của Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh ở Việt Nam hiện nay. Giải pháp nâng cao chất lượng áp dụng pháp luật về phòng, chống oan, sai và bỏ lọt tội phạm trong giải quyết các vụ án hình sự của Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh ở Việt Nam hiện nay. 190 CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN.

193 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 203 DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT ADPL : Áp dụng pháp luật BLHS : Bộ luật Hình sự BLTTHS : Bộ luật Tố tụng hình sự CCTP : Cải cách tư pháp HTPL : Hệ thống pháp luật HĐXX : Hội đồng xét xử HĐTP : Hoạt động tư pháp KSND : Kiểm sát nhân dân KSXXST : Kiểm sát xét xử sơ thẩm KSXX : Kiểm sát xét xử KSĐT : Kiểm sát điều tra KT-XH : Kinh tế - xã hội QCN : Quyền con người QCD : Quyền công dân QCT : Quyền công tố VKS : Viện kiểm sát VKSND : Viện Kiểm sát nhân dân VKSNDTC : Viện Kiểm sát nhân dân TTHS : Tố tụng hình sự TTTT : Thủ tục tố tụng TAND : Tòa án nhân dân TGTT : Tham gia tố tụng XHCN : Xã hội chủ nghĩa DANH MỤC BẢNG Trang Bảng 3.1: Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh thực hành quyền công tố, kiểm sát điều tra vụ án hình sự .2: Tiếp nhận và giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm của Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh .3: Thực hiện kiến nghị khởi tố của Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh.4: Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp trong giai đoạn truy tố .5: Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử. Tính cấp thiết của đề tài luận án Bảo vệ quyền con người, quyền công dân, quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể trong xã hội, đồng thời bảo vệ trật tự và tính nghiêm minh của pháp luật là một trong những nhiệm vụ quan trọng của nhà nước pháp quyền. Cho nên, trong quá trình xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền, Việt Nam đã xác định mục tiêu "không để lọt tội phạm nhưng cũng không để xảy ra oan sai" [10, tr.

Để thực hiện được nhiệm vụ này, đòi hỏi các cơ quan nhà nước phải áp dụng đúng đắn, đầy đủ, kịp thời các quy định pháp luật trong một sự kiện pháp lý để qua đó làm phát sinh, thay đổi, đình chỉ hoặc chấm dứt những quan hệ pháp luật cụ thể, trong các cơ quan này Viện kiểm sát nhân dân (VKSND) đóng vai trò quan trọng trong quá trình giải quyết vụ án hình sự. Trong mô hình nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa (XHCN), VKSND là một thiết chế đặc thù, "thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp", có nhiệm vụ "bảo vệ pháp luật, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ XHCN, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, góp phần bảo đảm pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất" (Khoản 1, 3, Điều 107, Hiến pháp năm 2013) [39], qua đó bảo đảm pháp chế XHCN được thực hiện thống nhất, thông suốt và nghiêm minh. Trải qua hơn bảy thập kỷ xây dựng và phát triển Nhà nước XHCN Việt Nam, VKSND từng bước được hình thành, phát triển và hoàn thiện, chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp tiếp tục được hoàn thiện. Thông qua việc định rõ chức năng, nhiệm vụ, VKSND đã góp phần vào "Việc thực hiện các thủ tục tố tụng ngày càng tốt hơn, hạn chế được tình trạng điều tra, truy tố, xét xử oan, sai hay bỏ lọt tội phạm" [11, tr.

Viện kiểm sát nhân dân ADPL về phòng, chống oan sai và bỏ lọt tội phạm trong giải quyết các vụ án hình sự là nhiệm vụ thường xuyên và rất quan trọng nhằm đảm bảo cho các các vụ án hình sự được xử lý đúng theo trình tự, thủ tục luật định, những sai sót, vướng mắc phải kịp thời được giải quyết, từ đó các vụ 2 án kịp thời được xử lý đúng người, đúng tội, không bỏ lọt tội phạm, cũng không làm oan,sai. Cả phương diện lý luận và thực tiễn cho thấy, trách nhiệm của VKSND trong phòng, chống oan sai và bỏ lọt tội phạm trong giải quyết các vụ án hình sự rất rõ ràng và to lớn. Thông qua chức năng, nghiệp vụ của mình, VKSND áp dụng các quy định pháp luật về phòng, chống oan sai và bỏ lọt tội phạm để thực hiện các chức năng, nhiệm vụ chuyên trách của mình để giải quyết các vụ án hình sự, như: thực hiện thẩm quyền thực hành quyền công tố; kiểm sát hoạt động tư pháp và giải quyết khiếu kiện, khiếu nại đối với các đơn thư, kiến nghị của các chủ thể có liên quan đối với các cá nhân, tổ chức có thẩm quyền thực hiện các nhiệm vụ trong tiến trình giải quyết vụ án hình sự. Những năm qua, nhất là từ khi Quốc hội ban hành Nghị quyết số 37/2012/QH13, Nghị quyết số 63/2013/QH13 về công tác tư pháp và công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm, Nghị quyết số 96/2015/QH13 về tăng cường các biện pháp phòng, chống oan sai và bảo đảm bồi thường cho người bị thiệt hại trong tố tụng hình sự, hàng năm, ngành kiểm sát nhân dân luôn xác định "chống bỏ lọt tội phạm và người phạm tội, không làm oan người vô tội" là một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu.

Trên cơ sở đó, Viện trưởng VKSND tối cao đã ban hành Chỉ thị số 04/CT-VKSTC ngày 10/7/2015 với những biện pháp cụ thể nhằm tăng cường phòng chống oan, sai và nâng cao trách nhiệm trong giải quyết bồi thường thiệt hại cho người bị oan trong hoạt động tố tụng hình sự. Tuy nhiên, trước tình hình diễn biến tội phạm ngày càng phức tạp, bên cạnh những kết quả đã đạt được, trong thực tiễn vẫn còn xảy ra một số trường hợp oan, sai, bỏ lọt tội phạm gây bức xúc trong dư luận như Vụ án Huỳnh Văn Nén, vụ án Nguyễn Thanh Chấn, vụ án Hàn Đức Long, v. Tại Nghị quyết số 96/2015/QH13 ngày 26/6/2015, Quốc hội khóa XIII đã nhận định: "So với yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm, bảo vệ quyền con người, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân thì việc phòng, chống oan, sai còn hạn chế, bất cập". Nguyên nhân chính của thực tế này là do trong một số vụ án hình sự chất lượng công tác thực hành quyền công tố, kiểm sát khởi tố, điều tra, truy tố và xét xử 3 của một số VKSND cấp tỉnh còn hạn chế, có lúc, có việc chưa thường xuyên, chặt chẽ; v.

những hạn chế này xuất phát từ những hạn chế, yếu kém trong hoạt động APDPL về phòng, chống oan sai và bỏ lọt tội phạm của VKSND cấp tỉnh trong quá trình giải quyết các vụ án hình sự.