Luận án tiến sĩ: Vai trò của các Thiền sư thời Lý - Trần

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN --------------------------------- TĂNG XUÂN DẪN (Thích Quảng Tiếp) VAI TRÕ CỦA CÁC THIỀN SƯ TRONG VĂN HÓA ĐẠI VIỆT THỜI LÝ - TRẦN VÀ Ý NGHĨA ĐỐI VỚI VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC HÀ NỘI - 2015 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN --------------------------------- TĂNG XUÂN DẪN (Thích Quảng Tiếp) VAI TRÕ CỦA CÁC THIỀN SƯ TRONG VĂN HÓA ĐẠI VIỆT THỜI LÝ - TRẦN VÀ Ý NGHĨA ĐỐI VỚI VIỆT NAM HIỆN NAY Chuyên ngành : CNDVBC & CNDVLS Mã số : 62 22 80 05 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC Người hướng dẫn khoa học: PGS. Nguyễn Anh Tuấn HÀ NỘI - 2015 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng. Các kết luận khoa học của luận án chưa từng được công bố trên bất kỳ công trình nào khác.

Tác giả luận án Tăng Xuân Dẫn (Thích Quảng Tiếp) 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. Nguồn tài liệu phục vụ nghiên cứu. Tài liệu gốc và tài liệu nghiên cứu về lịch sử, văn hóa, xã hội thời Lý - Trần.

Tài liệu nghiên cứu lịch sử Phật giáo Việt Nam và các Thiền sư thời Lý - Trần. Các vấn đề và thuật ngữ dùng trong nghiên cứu của luận án. Các vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu. Một số thuật ngữ và khái niệm dùng trong luận án .24 Chương 2: KHÁI QUÁT VỀ VĂN HÓA ĐẠI VIỆT VÀ PHẬT GIÁO THỜI LÝ - TRẦN.

Khái quát về văn hóa Đại Việt thời Lý - Trần. Điều kiện kinh tế - xã hội cho sự hình thành văn hóa Đại Việt thời Lý - Trần. Đặc trưng của văn hóa Đại Việt thời Lý - Trần. Phật giáo Đại Việt thời Lý - Trần.

Sự phát triển của Phật giáo thời Lý - Trần. Đặc điểm cơ bản và một số Thiền sư tiêu biểu của Phật giáo thời Lý - Trần42 Tiểu kết chương 2 .54 Chương 3: VAI TRÕ CỦA CÁC THIỀN SƯ TRONG XÂY DỰNG, PHÁT TRIỂN VĂN HÓA ĐẠI VIỆT THỜI LÝ - TRẦN. Vai trò của các Thiền sư thời Lý - Trần trong lĩnh vực chính trị - xã hội. Hộ quốc trên tinh thần từ bi hỉ xả của Phật giáo, hợp lòng dân.

Góp phần hình thành ý thức hệ dân tộc, chính sách ngoại giao mềm dẻo, ổn định xã hội. Vai trò của các Thiền sư thời Lý - Trần trong phát triển tư tưởng tôn giáo và xây dựng đạo đức xã hội. Phát triển tư tưởng yêu nước, đoàn kết, hoà đồng cùng các tôn giáo. Nêu gương sáng, phát triển nền đạo đức dân tộc nhân bản .75 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Vai trò của các Thiền thời Lý - Trần trong lĩnh vực văn học và nghệ thuật 81 3. Thiền sư thời Lý - Trần: lực lượng chủ lực trong sáng tác văn học. Thiền sư thời Lý - Trần bảo lưu, tổ chức, thực hiện các lễ hội và hoạt động nghệ thuật .90 Tiểu kết chương 3 .102 Chương 4: Ý NGHĨA TỪ VAI TRÕ CỦA CÁC THIỀN SƯ THỜI LÝ - TRẦN ĐỐI VỚI VIỆT NAM HIỆN NAY. Ý nghĩa từ vai trò “Hộ quốc an dân” của các Thiền sư thời Lý - Trần đối với lĩnh vực chính trị - xã hội Việt Nam hiện nay.

Phật giáo Việt Nam phát huy tinh thần "hộ quốc an dân" trong thời đại hiện nay. Hoạt động đồng hành cùng dân tộc, góp phần ổn định xã hội của Giáo hội Phật giáo. Phật giáo góp phần xây dựng nền đạo đức hướng thiện trong xã hội Việt Nam hiện nay. Ý nghĩa từ vai trò của các Thiền sư thời Lý - Trần đối với phát triển văn học và nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc Phật giáo Việt Nam hiện nay.

Văn học Phật giáo ở Việt Nam kế thừa và tiếp thu tinh thần nhập thế của các Thiền sư Phật giáo thời Lý - Trần. Kiến trúc, điêu khắc Phật giáo thời Lý - Trần khẳng định giá trị vô giá đối với nghệ thuật tạo hình Việt Nam hiện nay .136 Tiểu kết chương 4. 151 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 153 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

154 PHỤ LỤC 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Phật giáo thời Lý - Trần đánh dấu mốc son chói ngời trong lịch sử dân tộc, mở ra thời kỳ hưng thịnh của Phật giáo Việt Nam. Phật giáo thời Lý - Trần với tinh thần tùy tục, tùy duyên, hòa quang đồng trần, cư trần lạc đạo, nhập thế hành đạo nên đã sản sinh ra những Thiền sư luôn luôn hướng về cuộc sống, hòa nhập với thời cuộc. Các Thiền sư luôn tận tụy hy sinh cho đất nước, cho dân tộc, luôn quan tâm tới vận mệnh của quốc gia, dân tộc, ra sức đóng góp tài đức xây dựng và phát triển đất nước.

Nhà nước phong kiến Đại Việt đã sớm nhận thấy vai trò quan trọng của các Thiền sư đối với sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước trên mọi lĩnh vực: kinh tế, chính trị, xã hội và đặc biệt là văn hóa. Dưới thời Lý - Trần, Phật giáo có điều kiện phát triển mạnh mẽ. Một mặt, vì đương thời, các Thiền sư đều là những người vừa giỏi Phật học lại vừa biết Nho học, họ đã trở thành những trí thức hữu ích cần thiết cho vương triều. Mặt khác, ở những thế kỷ đầu độc lập, nhà nước phong kiến trung ương tập quyền mới thành lập chưa lựa chọn được ngay hệ tư tưởng của mình, nên Phật giáo lúc bấy giờ dễ dàng được thu nhận để làm công cụ định hướng tinh thần cho vương triều và dân tộc.

Với sự cố vấn của các Thiền sư, nhà nước phong kiến Đại Việt thời Lý - Trần đã sớm tìm ra phương sách quản lý đất nước, cai trị muôn dân, lập pháp và hành pháp xuất phát từ chữ “nhân”, theo quan điểm “từ bi, hỷ xả”, “cứu nhân, độ thế” của nhà Phật. Sự gặp gỡ rất gần gũi giữa những tư tưởng cao đẹp của đạo Phật với tư tưởng “thương dân như con”, “lấy dân làm gốc” của các vua Lý - Trần không chỉ góp phần to lớn tạo nên sức mạnh "cả nước đồng lòng" trong chiến thắng quân Tống (1075 - 1077) và ba lần chiến thắng quân Nguyên Mông (1258; 1285; 1288), mà còn xây dựng được một nền văn hóa Đại Việt khở sắc rực rỡ trên mọi mặt: giáo dục và đạo đức, tôn giáo và tư tưởng, văn học và nghệ thuật biểu diễn, tạo hình… Trong cuố n Tiể u sử danh tăng Viê ̣t Nam thế kỷ XX, tập 2, cư sỹ Võ Đin ̀ h Cường - Trưởng ban văn hóa T rung ương Giáo hô ̣i Phâ ̣t giáo Viê ̣t Nam viế t lời giới thiệu: “Phâ ̣t giáo Viê ̣t Nam cùng với vâ ̣n mê ̣nh đấ t nước đã trải qua bao hưng suy 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thăng trầ m của lich ̣ sử. Nế u như nước nhà thời nào cũng có anh hùng thì Phâ ̣t giáo giai đoa ̣n nào cũng có danh tăng dựng đa ̣o giúp nước. Đó là những tấ m gương sán g góp phần tạo nên lịch sử.

Công lao các bâ ̣c cao Tăng tiề n bố i , các vị sứ giả Như Lai, những danh Tăng hô ̣ quố c kiên trì giữ đa ̣o , tịnh tiến tu hành. là những nhân cách, chí hướng, tư tưởng có giá tri ̣cho chúng ta ho ̣c hỏ i noi gương” [xem 3, tr. Thâ ̣t vâ ̣y , trong mỗi giai đoa ̣n lich ̣ sử đất nước Phâ ̣t giáo luôn đồng hành cùng dân tô ̣c , vai trò của các danh tăng rấ t to lớn trên mo ̣i liñ h vực của đời số ng kinh tế , văn hóa , xã hội. Có thể thấy , so với các thời đại khác, vai trò của các danh tăng thời Lý - Trầ n là quan tro ̣ng hơn cả và đươ ̣c thể hiê ̣n rấ t rõ trong viê ̣c cố vấ n về chính trị, quân sự, chính sách đối nội , đố i ngoa ̣i… Họ tham gia vào các công viê ̣c triều chính giúp các vua thời Lý - Trần và đã đa ̣t đươ ̣c nhiề u thành tựu rực rỡ.

Không chỉ trong thời Lý - Trần, mà trong mọi thời đại, với sự phát triển của Phật giáo, các Thiền sư đều có những đóng góp đáng kể cho sự nghiệp xây dựng văn hóa, kinh tế, xã hội, phát triển đất nước. Các Thiền sư với vị thế là những nhà tu hành, chức sắc tôn giáo, đã luôn là những người chăm lo cho nhân dân trong cả việc “đạo” và việc “đời”. Vừa hướng đạo nhưng đồng thời cũng giáo dục truyền thống yêu nước, truyền thống văn hóa và đạo đức, lối sống cho quần chúng nhân dân. Nhận thức được tầm quan trọng của hàng ngũ chức sắc, các nhà tu hành tôn giáo nói chung, Phật giáo nói riêng, Pháp lệnh tín ngưỡng, tôn giáo nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, chương I điều 2 đã ghi rõ: “Chức sắc, nhà tu hành và công dân có tín ngưỡng, tôn giáo được hưởng mọi quyền công dân và có trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ công dân.

Chức sắc, nhà tu hành có trách nhiệm thường xuyên giáo dục cho tín đồ lòng yêu nước, thực hiện quyền nghĩa vụ công dân và ý thức chấp hành pháp luật” [15; tr. Như vậy, Đảng và Nhà nước ta đã sớm nhận thấy vai trò to lớn của các nhà tu hành đối với sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước; họ chính là những người góp phần giáo dục lòng yêu nước, truyền thống văn hóa, đạo đức dân tộc trong mọi thời đại. Do vậy, nghiên cứu vấn đề nêu trên không chỉ có ý nghĩa nền tảng nhằm khẳng định những đóng góp của các Thiền sư, các nhà tu hành nói riêng, của Phật 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com giáo Việt Nam nói chung đối với sự nghiệp xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam trong quá khứ, mà còn để hiểu đúng hơn về vai trò, tầm quan trọng của các Thiền sư, của Phật giáo đối với đất nước, khuyến khích họ đóng góp nhiều hơn nữa vào sự nghiệp xây dựng và phát triển nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc hiện nay.