Luận án: Vai trò Chủ tịch Hồ Chí Minh trong kháng chiến chống Pháp (1945-1954)

Tính cấp thiết của đề tài Một trong những nguyên nhân cơ bản, quyết định thắng lợi của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp là đường lối kháng chiến đúng đắn và sáng tạo của Đảng ta. Đường lối ấy đã góp phần làm cho cuộc chiến tranh nhân dân ở Việt Nam phát triển thắng lợi, mà “Có lẽ hiếm có ở đâu, chiến tranh nhân dân trong thực tế lại đúng với tên gọi của nó như vậy, thực sự sâu rộng trong nhân dân và thực sự vô địch như nhân dân”[26; 32]. Sự ra đời và thực hiện đường lối kháng chiến của Đảng gắn liền với công lao của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Nhiều tài liệu đã nói đến vấn đề này song chưa đề cập một cách có hệ thống và toàn diện vai trò của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong việc hoạch định và tổ chức thực hiện đường lối kháng chiến của Đảng.

Làm sáng tỏ điều này, chúng ta sẽ hiểu đầy đủ, sâu sắc hơn công lao của Người với cách mạng Việt Nam nói chung, với cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp nói riêng, cũng như về đường lối kháng chiến của Đảng. Trong cuộc đời hoạt động cách mạng của mình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã xác định con đường cứu nước đúng đắn cho dân tộc, đã khởi thảo đầu tiên đường lối cách mạng Việt Nam, được thông qua tại Hội nghị thành lập Đảng (ngày 3-2-1930), nhằm đấu tranh giải phóng dân tộc, bảo vệ Tổ quốc và tiến lên chủ nghĩa xã hội. Qua đó, chúng ta sẽ hiểu rõ hơn sự nhất quán, bước phát triển về nhận thức và hành động đúng đắn của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với công cuộc giải phóng dân tộc, bảo vệ Tổ quốc. Đồng thời, từ việc nghiên cứu trên rút ra những bài học kinh nghiệm cần thiết phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, sự nghiệp củng cố nền quốc phòng toàn dân và xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân hiện nay.

Đó là lý do chính mà chúng tôi chọn đề tài này để làm Luận án. Lịch sử nghiên cứu vấn đề Đây là một vấn đề lớn đã có nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài ở các lĩnh vực khác nhau của khoa học lịch sử. Những công trình này được công bố dưới nhiều hình thức như: sách nghiên cứu, hồi ký, bài viết đăng trên các tạp chí, báo cáo hội thảo khoa học, ở trong nước và nước ngoài. Có thể tổng hợp các tài liệu ấy thành những nhóm cơ bản sau: Một là, những tác phẩm của các đồng chí lãnh đạo Đảng và Nhà nước ta, các hồi ký của các nhà cách mạng lão thành, những người đã từng sống, hoạt động trong thời kỳ 1945 - 1954.

Tiêu biểu là các cuốn: "Chủ tịch Hồ Chí Minh, lãnh tụ vĩ đại của Đảng và dân tộc ta" của Lê Duẩn [21], "Hồ Chủ tịch và những vấn đề quân sự của cách mạng Việt Nam" [14], "Chủ tịch Hồ Chí Minh và cách mạng Việt Nam" [13] v. của Trường Chinh; "Hồ Chủ tịch tinh hoa của dân tộc, lương tâm của thời đại"[25] "Hồ Chí Minh một con người, một dân tộc, một thời đại, một sự nghiệp"[26] v. của Phạm văn Đồng; "Tư tưởng Hồ Chí Minh, quá trình hình thành và phát triển" [39], v. của Võ Nguyên Giáp; v.v… Những tác phẩm nêu trên đã nghiên cứu sâu sắc sự nghiệp của Hồ Chí Minh và cống hiến xuất sắc của Người đối với cách mạng Việt Nam và phong trào giải phóng dân tộc trên thế giới.

Tuy nhiên, do nghiên cứu toàn bộ sự nghiệp cách mạng của Người, nên phần nghiên cứu đánh giá vai trò của Hồ Chí Minh trong việc hoạch định và tổ chức thực hiện đường lối kháng chiến chống thực dân Pháp mới chỉ đề cập trên những nét lớn. Hai là, những công trình nghiên cứu của các nhà khoa học trong nước về lịch sử dân tộc, lịch sử Đảng, hoặc lịch sử quân sự… có đề cập đến những hoạt động và đóng góp của Hồ Chí Minh trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Đáng chú ý là, quyển "Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam" tập I, 1920 - 1954 của Ban nghiên cứu lịch sử Đảng Trung ương[7]; phần "Lãnh đạo cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược" đã trình bày khá nhiều về vai trò của Người trong việc đề ra và chỉ đạo thực hiện hai nhiệm vụ chiến lược kháng chiến, kiến quốc. Các sách "Lịch sử Quân đội nhân dân Việt Nam" của Ban Nghiên cứu lịch sử Quân đội, [8] "Lịch sử cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp 1945 - 1954" của Viện lịch sử quân sự Việt Nam,[130]… cũng có đề cập đến những hoạt động và cống hiến của Hồ Chí Minh đối với thắng lợi của cuộc kháng chiến.

Do trình bày lịch sử trong phạm vi rộng, với nhiều nội dung nên các sách trên chưa thể đi sâu vào vai trò của Hồ Chí Minh trong việc hoạch định và tổ chức thực hiện đường lối kháng chiến chống thực dân Pháp của Đảng. Tuy nhiên, qua đó tác giả luận án cũng tìm thấy tài liệu tham khảo quí, những gợi ý cần thiết cho nội dung luận án. Ba là, những chuyên khảo nghiên cứu về Hồ Chí Minh của cá nhân và tập thể các nhà khoa học trong nước và nước ngoài. Trong nước có "Chủ tịch Hồ Chí Minh- Tiểu sử và sự nghiệp" của Viện lịch sử Đảng, [126].

"Sự nghiệp và tư tưởng quân sự của Chủ tịch Hồ Chí Minh" do Viện lịch sử quân sự biên soạn [132]; "Chủ tịch Hồ Chí Minh với công tác ngoại giao",Viện quan hệ quốc tế, Bộ Ngoại giao [127]. "Nghiên cứu những tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về Nhà nước và Pháp luật" của Nguyễn Ngọc Minh [83]. có nghiên cứu hoạt động và những đóng góp của Người trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp ở một số mặt, một số lĩnh vực. Các tác giả người nước ngoài như: E-Côbêlép [18], Hoàng Tranh[54], L.

cũng nghiên cứu sự nghiệp, tư tưởng Hồ Chí Minh, nêu được vai trò của người trong sự nghiệp giải quyết dân tộc. Một số công trình trên đã được dịch ra tiếng Việt góp phần làm phong phú thêm nguồn tư liệu nghiên cứu về Hồ Chí Minh. Bốn là, những bài học kinh nghiệm về Hồ Chí Minh được đăng trên các Tạp chí : Cộng sản, Lịch sử Đảng, Nghiên cứu lịch sử, Lịch sử quân sự, Quốc phòng toàn dân, v. các báo cáo khoa học ở nhiều cuộc Hội thảo khoa học trong nước và quốc tế được tập hợp trong các tập kỷ yếu, như cuộc Hội thảo nhân kỷ niệm 90 năm ngày sinh của Người, Hội thảo quốc tế nhân kỷ niệm 100 năm ngày sinh của người và gần đây nhất hội thảo khoa học: "Tư tưởng Hồ Chí Minh về quân sự" do Viện nghiên cứu chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh cùng với Chương trình khoa học công nghệ cấp nhà nước mang mã số KX-02 tổ chức vào tháng 12-1994, … đã góp phần quan trọng nghiên cứu sự nghiệp và tư tưởng của Hồ Chí Minh.

Năm là, Chương trình nghiên cứu cấp nhà nước về tư tưởng Hồ Chí Minh đã đạt kết quả và bước đầu được công bố trên các sách, tạp chí, như: "Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh" từ tập 1 đến tập 3, [88]; "Tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Đảng"[51]; "Chiến lược đại đoàn kết Hồ Chí Minh"[94]; "Tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh về một số vấn đề quốc tế"[64]; "Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về một số vấn đề quốc tế"[64]; "Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và Pháp luật" [89]; "Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh"[109], v. Nhìn chung, công việc nghiên cứu sự nghiệp, tư tưởng Hồ Chí Minh đã được nhiều cơ quan, nhiều nhà khoa học trong và ngoài nước quan tâm và đã đạt được kết quả đáng kể. Điều đó tạo thuận lợi cho chúng tôi tìm thấy nhiều tư liệu quí, những gợi ý cần thiết cho nội dung luận án. Tuy nhiên, cho đến nay chưa có một công trình nghiên cứu riêng về những hoạt động của Hồ Chí Minh trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, đặc biệt việc nghiên cứu vai trò của Người trong việc hoạch định và tổ chức thực hiện đường lối kháng chiến còn chưa hệ thống, toàn diện, đầy đủ, chưa tương xứng với sự nghiệp của Người.

Kế thừa và tiếp thu thành quả của các nhà nghiên cứu đi trước, trong những năm qua chúng tôi đã tìm tòi, thu thập tư liệu, tham dự một số hội thảo khoa học về Hồ Chí Minh. Kết quả bước đầu là một số bài nghiên cứu về Hồ Chí Minh trong thời kỳ 1945 - 1954 đã được công bố trên các Tạp chí: Lịch sử quân sự, Quốc phòng toàn dân, Lịch sử Đảng, … như: "Bài học bảo vệ Nhà nước công nông đầu tiên của dân tộc"[30]; "Cuộc kháng chiến chống Pháp qua tác phẩm "Một đoạn lịch sử Việt Nam từ 9847 đến 1947" của Lê Quyết Thắng" [65]; "Hồ Chí Minh - "Du kích là cách đánh giặc của dân tộc bị áp bức chống đế quốc" [32]; Về bản dịch cuốn" "Tỉnh uỷ bí mật" của Chủ tịch Hồ Chí Minh " [31]; "Hồ Chí Minh với quan hệ Việt - Mỹ" [50]; "Những hoạt động ngoại giao của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong những năm 1945 - 1946"[90]. Luận án này là sự tiếp tục quá trình nghiên cứu của chúng tôi về đề tài sự nghiệp và tư tưởng quân sự của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Mục đích và nhiệm vụ của luận án Mục đích của luận án là tìm hiểu vai trò của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong việc góp phần hoạch định và tổ chức thực hiện đường lối kháng chiến chống thực dân Pháp của Đảng.

Trên cơ sở đó góp phần làm sáng tỏ công lao, sự nghiệp của Người đối với cách mạng Việt Nam nói chung, với cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp nói riêng, củng cố lòng biết ơn, kính yêu lãnh tụ, tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng và rút ra bài học lịch sử cho cách mạng nước ta trong giai đoạn hiện nay. Nhiệm vụ của luận án là - Trên cơ sở trình bày bối cảnh lịch sử, nêu lên đường lối kháng chiến chống thực dân Pháp của Đảng (Quá trình hình thành, nội dung chủ yếu…). - Trình bày những hoạt động cụ thể của Hồ Chí Minh trong việc tham gia hoạch định, tổ chức thực hiện đường lối kháng chiến chống thực dân Pháp. - Nêu rõ kết quả, tác dụng về vai trò của Hồ Chí Minh trong việc hoạch định, tổ chức thực hiện đường lối kháng chiến chống thực dân Pháp.

- Rút ra những kết luận, bài học lịch sử cho công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay.