Luận án tiến sĩ về tác động của Hội truyền bá quốc ngữ tại Việt Nam (1938-1945)

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN L£ V¡N PHONG HỘI TRUYỀN BÁ QUỐC NGỮ VÀ TÁC ĐỘNG CỦA NÓ ĐẾN XÃ HỘI VIỆT NAM (1938 – 1945) LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ Hà Nội – 2014 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN L£ V¡N PHONG HỘI TRUYỀN BÁ QUỐC NGỮ VÀ TÁC ĐỘNG CỦA NÓ ĐẾN XÃ HỘI VIỆT NAM (1938 – 1945) Chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam Cận đại và Hiện đại Mã số:62.05 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS PHẠM XANH Hà Nội - 2014 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và nội dung này chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào trước đó. Hà nội, tháng 10 năm 2014 Lê Văn Phong Tác giả luận án Lê Văn Phong LỜI CẢM ƠN Với lòng biết ơn sâu sắc, em xin gửi lời cảm ơn tới Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Xanh tận tình hướng dẫn và tạo điều kiện thuận lợi cho em trong suốt quá trình làm luận án. Tôi xin gửi lời tri ân tới các thầy, cô giáo trong Khoa Lịch sử, Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội đã tận tình truyền đạt cho tôi những kiến thức quý báu làm nền tảng tri thức cho tôi thực hiện luận án.

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới những người thân trong gia đình, đồng nghiệp đã luôn chia sẻ, thấu hiểu và là điểm tựa vững chắc về tinh thần trong toàn bộ thời gian thực hiện luận án. Hà Nội, tháng 10 năm 2014 Tác giả luận án Lê Văn Phong MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN LỜI CẢM ƠN MỞ ĐẦU. Lý do chọn đề tài. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu. Nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu. Đóng góp của luận án. Bố cục của luận án.

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. Khái quát kết quả nghiên cứu. Những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu. SỰ RA ĐỜI CỦA HỘI TRUYỀN BÁ QUỐC NGỮ.

Quá trình hình thành và phát triển của chữ Quốc ngữ. Quá trình hình thành chữ Quốc ngữ. Sự phát triển của chữ Quốc ngữ. Chữ Quốc ngữ ở thế kỷ XVII.

Chữ Quốc ngữ ở thế kỷ XVIII. Chữ Quốc ngữ ở thế kỷ XIX. Những cản trở trên con đường phát triển của chữ Quốc ngữ 33 2. Các phong trào Truyền bá Quốc ngữ từ đầu thế kỷ XX đến năm 1938.

Mục đích sử dụng chữ Quốc ngữ của thực dân Pháp. Khuynh hướng sử dụng chữ Quốc ngữ làm vũ khí chống thực dân Pháp. Báo chí với sự phát triển của chữ Quốc ngữ đầu thế kỷ XX. Hội Truyền bá Quốc ngữ ra đời.

Sự cấp thiết thành lập Hội Truyền bá Quốc ngữ. Cuộc vận động thành lập Hội Truyền bá Quốc ngữ. Điều lệ hoạt động của Hội Truyền bá Quốc ngữ. 61 Tiểu kết chương 2.

HOẠT ĐỘNG CỦA HỘI TRUYỀN BÁ QUỐC NGỮ (1938 – 1945). Hoạt động của Hội Truyền bá Quốc ngữ (7/1938 - 9/1940). Hội Truyền bá Quốc ngữ hoạt động ở Hà Nội. Hội Truyền bá Quốc ngữ hoạt động ở Huế.

Hội Truyền bá Quốc ngữ hoạt động ở miền Bắc và miền Trung (10/1940 - 7/1944). Hội Truyền bá Quốc ngữ hoạt động ở miền Bắc. Hội Truyền bá Quốc ngữ hoạt động ở miền Trung. Hội Truyền bá Quốc ngữ hoạt động trong phạm vi cả nước và hoà chung vào phong trào giải phóng dân tộc (8/1944 - 8/1945).

Phong trào Truyền bá Quốc ngữ phát triển ở miền Bắc. Hội Truyền bá Quốc ngữ mở rộng phạm vi hoạt động tại các tỉnh miền Trung. Hội Truyền bá Quốc ngữ hoạt động ở miền Nam. 116 Tiểu kết chương 3.

ẢNH HƢỞNG CỦA HỘI TRUYỀN BÁ QUỐC NGỮ ĐỐI VỚI XÃ HỘI VIỆT NAM. Những yếu tố tác động đến sự thành công của Hội Truyền bá Quốc ngữ. Một sáng kiến chính trị hợp lòng dân. Phẩm chất và năng lực của người đứng đầu.

Có sự chỉ đạo kịp thời và đúng đắn của Đảng cộng sản Đông Dương 129 4. Phương pháp dạy chữ Quốc ngữ phù hợp với đối tượng. Những ảnh hưởng. Góp phần to lớn vào quá trình phổ biến chữ Quốc ngữ.

Góp phần giảm bớt người mù chữ, nâng cao dân trí và bãi bỏ những hủ tục của xã hội Việt Nam. Góp phần vào thắng lợi của phong trào cách mạng 1939 – 1945. Để lại tiền đề, cơ sở cho phong trào Bình dân học vụ tiếp tục thực hiện sự nghiệp xoá nạn mù chữ sau cách mạng Tháng Tám 1945. 143 Tiểu kết chương 4.

149 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ. 152 LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 152 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 153 PHỤ LỤC 3 MỞ ĐẦU 1.

Lý do chọn đề tài 1. Trong một thời gian dài nhiều thế kỷ, người Việt Nam chưa có chữ viết. Tới thế kỷ thứ X, do nhu cầu phát triển của tư duy, của tư tưởng, của văn học cần phải có công cụ biểu đạt ngôn ngữ Việt Nam mang tính phổ quát và biểu thị được âm thanh của tiếng Việt, thì người Việt Nam bắt đầu sáng tạo ra chữ Nôm. Nhưng chữ Nôm phải dựa vào chữ Hán để viết thành chữ.

Trong suốt nhiều thế kỷ chữ Nôm cùng với chữ Hán được xem là công cụ biểu đạt của tư tưởng, của văn hoá Việt Nam. Nhưng điều đó rất hạn chế vì chữ Hán cũng như chữ Nôm chưa vượt khỏi tầng lớp sĩ phu, còn đại đa số người Việt vẫn bị xem chưa có chữ viết để biểu đạt tình cảm, tư duy và tư tưởng của mình. Nhưng đến giữa thế kỷ XVII, qua sự tiếp xúc với người phương Tây, đặc biệt là với giới giáo sĩ truyền bá đạo Thiên chúa đã dẫn đến một bước ngoặc mới của văn hoá, tư tưởng Việt Nam, đó là sự xuất hiện của chữ Quốc ngữ. Nhưng mục tiêu ban đầu của các nhà sáng tạo ra chữ Quốc ngữ là tạo ra một công cụ truyền đạo (bằng tiếng Việt) và phổ biến kinh bổn.

Do đó, chữ Quốc ngữ chưa vượt khỏi phạm vi Kitô giáo. Thế là, phải trải qua một thời gian đấu tranh lâu dài giữa ý thức dân tộc với nhà nước thực dân, thì chữ Quốc ngữ mới dành được vị trí xứng đáng trong xã hội Việt Nam, trở thành một bước ngoặt trong sự phát triển của văn hoá, của tư tưởng người Việt Nam. Vào những năm 30 của thế kỷ XX, dân tộc Việt Nam vốn có truyền thống hiếu học, trọng người có chữ lại rơi vào tình trạng hơn 90% dân số không biết chữ, bởi chính sách giáo dục nhỏ giọt của thực dân Pháp. Trước nạn mù chữ của quốc gia dân tộc cùng với yêu cầu thiết tha, mong mỏi của quần chúng lao động thất học, giới trí thức Việt Nam xuất hiện ý tưởng phổ biến chữ Quốc ngữ vốn dĩ những nhà Duy tân trong Đông Kinh nghĩa thục đã thực hiện từ những năm đầu của thế kỷ XX.

Nguyễn Văn Tố cùng Phan 4 Thanh, Bùi Kỷ, Đặng Thai Mai, Võ Nguyên Giáp. tiến hành thảo luận và đi đến quyết định xin phép thành lập Hội Truyền bá Quốc ngữ với mục đích cao cả “nay dựng lên một Hội Truyền bá Quốc ngữ nhằm cốt truyền bá chữ Quốc ngữ, dạy cho đồng bào Việt Nam biết đọc, biết viết tiếng của mình để dễ học những điều thường thức, cần dùng cho sự sinh hoạt hàng ngày” [81, tr. Trước yêu cầu chính đáng được đi học để biết đọc, biết viết của quần chúng nhân dân lao động mù chữ, cùng với quá trình đấu tranh khôn khéo của các nhà trí thức và các chiến sĩ cộng sản buộc nhà cầm quyền người Pháp phải chấp nhận sự ra đời và hoạt động của Hội Truyền bá Quốc ngữ. Trong suốt thời gian tồn tại và hoạt động từ năm 1938 đến năm 1945, Hội góp phần xoá nạn mù chữ, bước đầu xây dựng một nền giáo dục bình dân, bãi bỏ những tệ nạn hủ tục, nâng cao dân trí, phổ biến chữ Quốc ngữ và đóng góp vào thắng lợi của cuộc tổng khởi nghĩa cách mạng tháng Tám năm 1945.

Những thành tựu mà Hội đạt được là không nhỏ đối với lịch sử dân tộc trong những năm trước cách mạng Tháng Tám 1945. Nhưng cho đến ngày nay, chưa có công trình nghiên cứu một cách toàn diện và hệ thống về Hội Truyền bá Quốc ngữ, nhất là nghiên cứu về những tác động của Hội đến xã hội Việt Nam lúc bấy giờ. Thời gian gần đây có xuất hiện một số bài viết về một số vấn đề liên quan đến Hội, nhưng còn mang tính khái quát, sơ lược về một vài khía cạnh của Hội Truyền bá Quốc ngữ, mà chưa phản ánh hết những hy sinh, cố gắng vượt qua mọi khó khăn của các hội viên, giáo viên của Hội để có những đóng góp to lớn đối với lịch sử dân tộc. Thế hệ chúng tôi không được tận mắt chứng kiến những hoạt động của Hội, của những “chiến sĩ diệt dốt vô danh”, nhưng lại được thừa hưởng những giá trị to lớn mà Hội Truyền bá Quốc ngữ để lại.

Vì thế, chúng tôi mong muốn góp phần dựng lại một bức tranh toàn cảnh, sinh động về sự tồn tại và hoạt động của Hội, của những người trí thức xưa dồn bao tâm huyết cho công cuộc diệt dốt, nâng cao dân trí và mở mang trí tuệ của người Việt. Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà ra đời, do Chủ tịch Hồ Chí Minh lãnh đạo, đã quyết định lấy chữ Quốc ngữ làm chữ viết chính thức cho dân tộc Việt Nam. Đồng thời, khẳng định dứt khoát vị trí độc tôn của thứ chữ do các giáo sĩ người châu Âu cùng với tầng lớp trí thức Việt Nam, nhất là các thầy giảng sáng chế ra từ thế kỷ XVII, trải qua một thời gian nhiều thế kỷ đấu tranh, hoàn thiện để trở thành chữ viết chính thức của người Việt. Chính phủ Việt Nam mới tiếp tục thực hiện sự nghiệp chống nạn thất học, nâng cao dân trí, phổ biến chữ Quốc ngữ mà Hội Truyền bá Quốc ngữ đã để lại ý tưởng, tiền đề và cơ sở.

Chính phủ quyết định thành lập Nha Bình dân học vụ. Lúc này Hội Truyền bá Quốc ngữ hết vai trò lịch sử và trở thành tổ chức tiền thân của Nha Bình dân học vụ.