Luận án Tiến sĩ: Quan hệ Hàn Quốc - Hoa Kỳ (1993-2012) - Đại học Khoa học Huế

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC ----------***---------- LÊ NAM TRUNG HIẾU QUAN HỆ HÀN QUỐC - HOA KỲ (1993 - 2012) Chuyên ngành: Lịch sử Thế giới Mã số: 62 22 03 11 TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ THẾ GIỚI Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Lê Văn Anh HUẾ, NĂM 2016 Công trình được hoàn thành tại: Trường Đại học Khoa học, Đại học Huế. Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Lê Văn Anh Phản biện 1:. Luận án sẽ được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận án cấp Đại học Huế họp tại:. Có thể tìm hiểu luận án tại:.

DANH MỤC CÁC BÀI BÁO ĐÃ XUẤT BẢN LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 1. Hoàng Văn Hiển, Lê Nam Trung Hiếu (2015), “Tác động của chiến tranh Việt Nam đối với sự phát triển kinh tế của Hàn Quốc (1965-1971)”, Tạp chí Khoa học (Đại học Khoa học Huế), tr. Lê Văn Anh, Lê Nam Trung Hiếu (2016), “Việc thực hiện Quy chế lực lượng vũ trang trong liên minh Hoa Kỳ - Hàn Quốc sau Chiến tranh lạnh”, Châu Mỹ Ngày nay, số 07/2016, tr. Lê Văn Anh, Lê Nam Trung Hiếu (2016), “Từ “bài Mỹ” đến “sùng Mỹ”: Thái độ chính trị của người Hàn Quốc đối với Hoa Kỳ sau Chiến tranh lạnh”, Nghiên cứu Ấn Đô và châu Á, số 08/2016, tr.

Hoàng Văn Hiển, Lê Nam Trung Hiếu (2016), “Liên minh Hàn Quốc – Hoa Kỳ sau Chiến tranh lạnh: Cơ hội và thách thức đối với Nhật Bản”, Nghiên cứu Đông Bắc Á, số 7(185) 2016, tr. Lê Văn Anh, Lê Nam Trung Hiếu (2016), “Trung Quốc với liên minh Hàn Quốc – Hoa Kỳ sau Chiến tranh Lạnh (1991 - 2012)”, Nghiên cứu Trung Quốc, số 7 (179) 2016, tr 24-31. Lê Văn Anh, Lê Nam Trung Hiếu (2016), “Nhân tố Trung Quốc trong quan hệ Hàn Quốc - Hoa Kỳ sau Chiến tranh lạnh”, Tạp chí Khoa học Đại học Huế: tập san Khoa học Xã hội và Nhân văn, T. Lý do chọn đề tài Tìm hiểu quan hệ Hàn Quốc – Hoa Kỳ sau Chiến tranh lạnh có ý nghĩa khoa học quan trọng, không những bổ khuyết cho việc nghiên cứu sâu hơn về hai chủ thể quan hệ nói riêng mà còn góp phần làm rõ những tương tác và chuyến biến trong quan hệ quốc tế nói chung ở khu vực châu Á – Thái Bình Dương sau Chiến tranh lạnh.

Riêng đối với Việt Nam, nghiên cứu và tìm hiểu về quan hệ Hàn Quốc - Hoa Kỳ, nhận thức được chiến lược đối ngoại của mỗi nước là một việc làm cần thiết về mặt thực tiễn, giúp rút ra được những kinh nghiệm lịch sử cần thiết, dự đoán được tình hình an ninh – chính trị ở khu vực để có thể đưa ra những lựa chọn chính sách phù hợp. Vì vậy, với những lý do khoa học và thực tiễn trên, tôi đã quyết định chọn vấn đề “Quan hệ Hàn Quốc - Hoa Kỳ (1993 - 2012)” làm hướng nghiên cứu của luận án tiến sĩ. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu Mục đích: tái hiện một cách hệ thống, khách quan mối quan hệ Hàn Quốc - Hoa Kỳ sau Chiến tranh lạnh trên một số lĩnh vực chủ yếu: chính trị - ngoại giao, an ninh – quân sự và kinh tế trong giai đoạn 1993 – 2012, từ đó làm rõ đặc điểm, tính chất và tác động của mối quan hệ này tới hai chủ thể và khu vực Đông Bắc Á. Nhiệm vụ: Thứ nhất, phân tích các nền tảng và các nhân tố bên trong và bên ngoài tác động đến mối quan hệ Hàn Quốc – Hoa Kỳ trong giai đoạn 1993 - 2012.

Thứ hai, phân tích thực trạng quan hệ Hàn Quốc – Hoa Kỳ (1993 - 2012) trên các lĩnh vực chủ yếu. Thứ ba, phân tích diễn trình, đánh giá các thành tựu và hạn chế cũng như những tác động nhiều chiều của mối quan hệ Hàn Quốc – Hoa Kỳ đối với một số cặp quan hệ khác. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3.1 Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của luận án là mối quan hệ Hàn Quốc - Hoa Kỳ (1993 - 2012) trên một số lĩnh vực chủ yếu: chính trị - ngoại giao, an ninh – quân sự, kinh tế.2 Phạm vi nghiên cứu - Về mặt thời gian: từ năm 1993 đến năm 2012. - Về mặt không gian: hai chủ thể chính trị là Hàn Quốc và Hoa Kỳ.

-Về mặt nội dung: đề tài phân tích, tổng hợp tiến trình quan hệ Hàn Quốc – Hoa Kỳ trên các lĩnh vực chính trị - ngoại giao, an ninh – quân sự, kinh tế. Nguồn tài liệu Tài liệu được sử dụng trong luận án này bao gồm các tài liệu gốc và các tài liệu thứ cấp. Phương pháp nghiên cứu 5.1 Phương pháp luận: Phương pháp chính được sử dụng trong việc xác định các sự kiện lịch sử là phương pháp trực tiếp (phương pháp quy nạp), bên cạnh đó kết hợp với phương pháp so sánh. Sau đó, việc phân tích, đánh giá các nội dung, đặc điểm, tính chất của các sự kiện lịch sử sẽ được tuân thủ theo phương pháp luận sử học Marxist.

Luận án cũng tuân thủ phương pháp luận của chủ nghĩa Marxist về quan hệ quốc tế và vận dụng các lý thuyết địa chính trị - địa kinh tế.2 Phương pháp nghiên cứu cụ thể: Phương pháp lịch sử và phương pháp logic là các phương pháp chủ đạo trong nghiên cứu, kết hợp với phương pháp lịch đại, đồng đại và phân kỳ, phương pháp so sánh, phương pháp tổng hợp và khái quát hóa, phương pháp phân tích hệ thống, phương pháp phân tích chiến lược, phương pháp thống kê, phân tích cấu trúc. Đóng góp của đề tài * Về mặt khoa học: Thứ nhất, đưa ra những phân tích, luận giải những nền tảng và nhân tố tác động đến quan hệ giữa Hàn Quốc và Hoa Kỳ giai đoạn 1993 – 2012. Thứ hai, tái hiện theo trình tự thời gian một bức tranh tổng thể về quan hệ chính trị - ngoại giao, an ninh – quân sự và kinh tế giữa Hàn Quốc và Hoa Kỳ sau Chiến tranh lạnh một cách khách quan và chân thực. Thứ ba, góp phần tìm hiểu về hệ thống và trật tự quan hệ quốc tế ở khu vực Đông Bắc Á.

* Về mặt thực tiễn: Luận án cung cấp những cơ sở cần thiết cho việc nhìn nhận và dự đoán tình hình an ninh chính trị ở Đông Á trong những thập niên sắp tới và cũng đồng thời là những kinh nghiệm lịch sử có giá trị tham khảo trong việc hoạch định chính sách đối ngoại của nước ta. Bố cục của luận án Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, Phụ lục, nội dung chính của luận án bao gồm 4 chương: Chương 1: Tổng quan về tình hình nghiên cứu. Chương 2: Nền tảng và những nhân tố tác động đến quan hệ Hàn Quốc – Hoa Kỳ giai đoạn 1993 -2012 Chương 3: Những nội dung chủ yếu trong quan hệ Hàn Quốc – Hoa Kỳ giai đoạn 1993 - 2012 Chương 4: Một số nhận xét, đánh giá về quan hệ Hàn Quốc – Hoa Kỳ giai đoạn 1993 - 2012 CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Thực trạng nghiên cứu vấn đề khoa học ở trong nước Đầu tiên là nhóm các công trình liên quan đến một số vấn đề có tính tổng quan liên quan đến quan hệ song phương, tiêu biểu gồm có “Hàn Quốc trước thềm thế kỷ XXI” (1999) do Dương Phú Hiệp và Ngô Xuân Bình đồng chủ biên, “Chiến lược, chính sách của các quốc gia và vùng lãnh thổ ở Đông Bắc Á về một số vấn đề nổi bật của khu vực giai đoạn 2011 – 2020” (2013) do Trần Quang Minh chủ biên, “Một số vấn đề lý luận quan hệ quốc tế dưới góc nhìn lịch sử” (2014) của Hoàng Khắc Nam, “Thế giới sau Chiến tranh lạnh” (2006) của Quang Lợi, Trần Nhung, Kiều Trang, “Chính trị khu vực Đông Bắc Á từ sau chiến tranh lạnh” (2007) do Trần Anh Phương chủ biên… Bên cạnh đó là các công trình nghiên cứu tổng quát về chính sách đối ngoại của Hàn Quốc và Hoa Kỳ.

Có thể kể ra một số tác giả, tác phẩm tiêu biểu sau: “Vai trò của Hoa Kỳ ở châu Á : Quyền lợi và chính sách” (1993) của nhóm nghiên cứu thuộc Trung tâm nghiên cứu cơ bản châu Á về các vấn đề châu Á - Thái Bình Dương, “Hoa Kỳ - xu hướng chiến lược kinh tế kể từ kết thúc Chiến tranh lạnh” (1998) của Đỗ Lộc Diệp, “Vấn đề trừng phạt kinh tế trong chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ” (2003) do Nguyễn Thái Yên Hương chủ biên, “Hoa Kỳ kinh tế và quan hệ quốc tế” (2004) của Nguyễn Thiết Sơn… Ngoài ra là các công trình liên quan đến một số mảng quan hệ và giai đoạn trong quan hệ song phương. Tiêu biểu là luận án tiến sĩ “Quan hệ Hàn Quốc – Hoa Kỳ (1961 - 1993)” của Bùi Thị Kim Huệ, luận văn “Quan hệ Hoa Kỳ - Hàn Quốc từ năm 1991 đến 2005” của Phạm Trung Triều hay luận văn “Quan hệ an ninh, chính trị Hoa Kỳ - Hàn Quốc (2001 - 2012)” của Lê Đình Kiên. Thực trạng nghiên cứu vấn đề khoa học ở nước ngoài Về nghiên cứu quan hệ tổng thể giữa Hàn Quốc - Hoa Kỳ, Larry A.Niksch cùng các đồng sự đã trực tiếp soạn thảo một số lượng lớn các Báo cáo Quốc hội (Congressional Reports) hàng năm với nội dung xoáy sâu vào các vấn đề nổi bật trong quan hệ Hàn Quốc – Hoa Kỳ ít nhất là từ năm 1996 cho đến nay. Bên cạnh đó, chúng ta có thể kể tên thêm một số tác giả khác như Gi-Wook Shin (2010) với cuốn “One Alliance, Two Lenses: U.-Korea Relations in a New Era” hay “The U.S - South Korean Alliance: Time for a Change” do học giả Doug Bandow chủ biên (1992).

Mảng nghiên cứu chuyên sâu về quan hệ chính trị - ngoại giao giữa Hàn Quốc – Hoa Kỳ cũng thu hút sự quan tâm của khá đông các học giả, tiêu biểu như Katherine Moon với công trình“Protesting American: Democracy and the U.S – South Korea Alliance” và Victor D.Cha với “Powerplay: The Origins of the American Alliance System in Asia”. Ngoài ra, cũng có một số học giả khác có đóng góp đáng kể trong quá trình nghiên cứu quan hệ chính trị - ngoại giao song phương giữa Hàn Quốc và Hoa Kỳ như Robert G. Sutter, chủ biên (2003) cuốn “The United States and East Asia: Dynamics and Implications”, hay Hahm Chaibong (2008) với cuốn “South Korea’s Progressives and the US – ROK Alliance”. Một nhóm các học giả khác chuyên chú đi sâu nghiên cứu quan hệ an ninh – quân sự giữa Hàn Quốc và Hoa Kỳ trong và sau Chiến tranh lạnh, tiêu biểu như Kwang Sub Kwak với “The US-ROK Alliance, 1953-2004: Alliance Institionalization”, Sun Min Kim với “ROK - U.S Security Relations: “The China Factor” and a turning point”… Về quan hệ kinh tế giữa Hàn Quốc và Hoa Kỳ, nổi bật có Mark E.