Biến đổi cơ cấu kinh tế xã hội của một xã châu thổ sông hồng xã phụng thượng hà

2 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘ I TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHẢN VĂN B U I H O NG VAN BIẾN ĐỔI C ơ CÂU KINH TÊ - XÃ HỘI CỦA MỘT XÃ CHÂU THỔ SÔNG HỔNG: XÃ PHỤNG THƯỢNG (HÀ TÂY) TỪ NĂM 1945 ĐẾN 1995 Chuyên ngành: L ịch sử V iệt N am Mã số: 5.5 LU Ậ N Á N T IẾ N SĨ LỊCH s ử Người hướng dản khoa học 1- GS PHAN ĐẠI DOÃN 2- PGS.TS NGUYỄN VĂN KHÁNH /<T - y - L o - ù t- HÀ NỘI, NĂM 2002 LỜI CAM ĐOAN ! Tôi xin cam đoan: Đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các sô liệu, kết quả được trình bày trong luận ủn lù trung thực vù chưa từng được ai công b ố trong bất kì một công trình nào khác. Hà Nội, ngày 15/02/2002 Nghiên cứu sinh BUI HÒNG VẠN LỜ I CÁM Ơ N ! Sau 6 năm "miệt mài đèn sácỉì y trai nhiêu gian khỏ\ khó khăn , cuối cùng tôi đã đến cái đích cần đến của cuộc dòi. Có được thành quả như ngày hôm nay, bén cạnh sự nỗ lực cô gắng của bản thán , tác giả bản luận án này đã nhận dược sự úng hộ, giúp đờ to lớn vé tinh thần và vật chất tù những tập thể, cá nhản trong cuộc hành trình kiếm tìm tri thức của mình.

' Ăn quả nhớ kẻ trổng c á ỳ \ trước hết tỏi xin bày tỏ lòng biết ơn sáu sắc đối với GS.NGND Phan Đại Doãn, PGS.TS Nguyễn Vãn Khánh - hai người thầy kính yéu - đã dìu dắt tói trong suốt chặng đường qua. Tỏi cũng xin bày tỏ lòng biết ơn đối với các thầy cô trong khoa Lịch sứ, írưòng Đại học Khoa học Xã hội và Nhản vãn, Đại học Quốc giũ Hà Nội trong quá trình đào tạo ở khoa, Tác giả trán trọng cám ơn những ỷ kiến quý báu của PGS.TS Nguyền Quang Ngọcy TS Hoàng Hồng, TS Nguyễn Văn Kim, PGS.TS Phạm Xanh, PGS.TS Nguyền Trí Thư, TS Trương Thị Tiến, TS Nguyễn Đình Lêy PGS Lé Mậu Hãĩiy TSKH Nguyên Hải Kế, TS Vũ Vàn Quản, TS Làm Bá N am , TS Vù Quang H iển, GS Đinh Xuán Lám, PGS.TS Đỏ Quang Hưng, PGS.TS Trần Đức Cường, PGS.TS Nguyễn Ngọc Coy PGS.TS Nguyễn Vãn Nhật, TS Trần Hữu Đ ính , PGS.TS Trịnh N hu , PGS.TS Đinh Thu Cúc , PGS.TS Nguyễn Đình Lễy GS.TS Nguyễn Trí Dĩnh , TS Phạm Huy Vinh , TS Đoàn Khải, TS Nguyễn Mạnh Hà, PGS.TS Dưong Xuân Ngọc, TS Nguyễn Vãn Duy TS Lé Vãn Thịnh , TS Vũ Thị Hoày v. cho bấn luận án hoàn thiện hon. Tói xin chán thành cám ơn Phòng đào tạOy trường Đại học Khoa học X á hội và Nhán văn; Ban giám hiệu, Bộ môn LSĐ-CNXHKH, tô LSKTQD và các phòng ban của truòĩìg Đại học Thưong mại t ì à Nội đã tạo điêu kiện thuận lợi cho bản thân trong quá trình đào tạo.

Tôi củng xin gửi lòi cám ơn Đãng uỷy u ỷ ban và nhản dán xã Phụng Thượng; cám ơn óng Dương Đáng Ninh (Bí thư Đảng uỷ), anh Hoàng Tiến Dũng (Trưởng ban Vãn hoá - Thông tin) xã Phụng Thượng, anh Trần Vãn Ẩm {cán bộ nghiên cứu lịch sửy Ban Tuy én giáo , Huyện uy huyện Phúc Thọ) và 2 sinh vién khoa Sủy trường Đại học Khoa học Xă hội và Nhản văn (Nguyễn Vàn Triệu và Nguyễn Hải Yến) đã giúp đỡ tỏi rất nhiều trong điêu tra , khảo sát, thu thập tài liệu ỏ địa phương. Cuối cùng - như cha ông ta nói: ”c ủ a chồngy cóng vợ” - tôi không th ẻ quên công sức người bạn đời của tói là Lé Thị Phương, dã chấp nhạn mọi gian khổ, hy sinh. đẻ giúp tôi “công thành, danh toại'7 Hà Nội, ngày 10 tháng 5 năm 2002 Bùi Hỏng Vạn 4 MỤC LỤC Trang Trang phụ bìa. 2 Lời cam đoan.

5 Chương 1 VÀI NÉT KHÁI QUÁT VỂ XÃ PHỤNG THƯỢNG TRƯỚC CÁCH MẠNG THÁNG TÁM 1945 1. Điều kiện tự nhiên và sự phát triển làng xã. Điều kiện tự nhiên. Sự hình thành, phát triển làng xã.

Tinh hình kinh tế - xã hội. Về kinh tế. Về văn hoá, xã hội. 30 Chương 2 TÌNH HÌNH KINH TẾ - XÃ HỘI PH Ụ N G THƯỢNG TỪ CÁCH MẠNG THÁNG TÁM 1945 ĐEN 1959 2.

Cơ cấu kinh tế - xã hội trong thời kỳ1945 - 1954. Những biến đổi kinh tế. Những biến đổi xã hội. Cơ cấu kinh tế - xã hội những năm 1954-1959.

Thực hiện nhiệm vụ dân chủ. Biến đổi trong cơ cấu kinh tế - xã hội. 65 Chươìig 3 c ơ CẤU KINH TỂ - XẢ HỘI CỦA PHỤNG THƯỢNG TRONG GIAI ĐOẠN TẬP THẺ HOẢ (1959 - 1988) 3. Thời kỳ hợp tác hoá, tập thể hoá (1959 - 1988).

Vài nét về hợp tác hoá, tập thể hoá. Biến đổi về cơ cấu kinh tế. Biến đổi về cơ cấu xã hội. Thời kỳ thực hiện chế độ khoán mới (1981 - 1988).

"Khoán 100" - bước đột phá đầu tiên vào cơ chế cũ. Một sô biến đổi trong kinh tế - xã hội. 96 Chương 4 BIẾN Đ ổ i Cơ CẤU KINH TẾ - XÃ HỘI CỦA PHỤNG THƯỢNG TRONG NHỬNG NĂM 1988 - 1995 4. Đổi mới cản bản cơ chế quản lý kinh tế nông nghiệp - tiền đề biến đổi cơ cấu kinh tế - xã hội.

Những biến đổi cơ cấu kinh tế - xã h ộ i. Biến đổi trong cơ cấu kinh t ế. Biến đổi trong cơ cấu xã h ộ i. 123 Chương 5 PH Ụ N G THƯỢNG TRONG B ố i CẢNH KINH TẾ - XÃ HỘI VÙNG CHÂU THỔ SÔNG HồNG (1945 - 1995) 5.

Vài nét về kinh tế - xã hội truyền thống vùngchâu thổ sông Hồng. Những biến đổi kinh tế - xã hội từ 1945 đến 1995. Mấy khuyến nghị phát triển kinh tế - xã hội. 153 CÒNG TRÌN H LIẺN QUAN ĐEN LUẬN Á N.

160 TÀI LIỆU THAM KHẢO. LÝ DO CHỌN ĐỂ TÀI. Lịch sử phát triển của nhân loại ch o thấy, nông thôn là địa bàn c ó tầm quan trọng đặc biệt. Nếu không có nông thôn thì cũng không có thành thị.

N ông thôn cung cấp những sản phẩm quan trọng bậc nhất ch o đời số n g là lương thực, thực phẩm; cung cấp nguồn lao động và những sản phám thủ cổng xuất khấu thu ngoại tệ, g ó p phần phát triển đ ô thị, cô n g nghiệp. N ô n g n gh iệp còn góp phần giảm bớt sự mất cân bằng m ôi trường sinh thái. V ì thế, từ lâu trên thế giớ i và ở V iệt N am , nông thôn đã trở thành đối tượng n gh iên cứu của nhiều ngành khoa học như: sử học, xã hội học, kinh tế học. C ho đến nay “ở tất cả cá c nước, vấn đề n ô n g thôn vẫn cò n là m ột trong những vấn đề hết sức quan trọng và chắc chắn cò n rất lâu, nó m ới bị đặt ra ngoài sự chú ý của con người, của khoa h ọ c ” [111; tr.

N ước ta là m ột q u ốc gia đang phát triển, khoảng 80% dân s ố và trên 70% lao động đang sống ở nông thôn với hoạt động kinh tế chủ yếu là sản xuất nông ngh iệp. M uốn đẩy mạnh cô n g n gh iệp hoá. hiện đại hoá đưa nước nhà trở thành m ột q u ốc gia phát triển thì kh ông thế xem nhẹ khu vực này. Đ ường lối kinh tế của Đ ản g xác định rõ: "Tăng cư ờng sự chí đạo và huv đ ộ n a các nguồn lực cẩn thiết để đáy nhanh công nghiệp hoá, hiện dại htìá nông nghiệp vù nông thôn" [31; tr.

Thực trạng kinh tê - xã hội nôna thôn nước ta những năm qua và xu hướng vận đ ộn g của nó ra sa o đang trở thành vấn đề bức xú c với các nhà lãnh đạo, quán lý và khoa h ọ c. N h iệm vụ của cá c nhà khoa học là phải nhận thức đầy đủ, sâu sắc và kh ách quan về n ôn g thôn trona 7 quá khứ và hiện tại đê cung cấp những tri thức cán thiết làm cơ sớ cho việc hoạch định các chính sách phát triển quốc gia. Nước ta được chia thành 8 vùng: Đồng bãng sông Hồng, Đông Bắc, Tây Bắc, Bắc Trung Bộ, Duyên hải Nam Trung Bộ, Tây Nguyên, Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông cử u Long. Mỗi một vùng trẽn đều có vị trí.

tầm quan trọng riêng. Song ở một quốc gia mà nền kinh tế chứ yếu dựa trên nền tảng nghề nông trồng lúa nước thì các châu thố giữ vai trò quan trọng hàng đầu. Nước ta có hai châu thố lớn là châu thố sông Hồng và châu thố sông Cửu Long. Mặc dù diện tích chỉ bằng 1/3 châu thổ sông cử u Long; song trong lịch sử phát triển, châu thổ sông Hồng đóng một vai trò to lớn.

Đây là cái nôi sinh thành, phát triển của dân tộc ta. Trong vùng có thủ đô Hà Nội là trưng tâm chính trị, kinh tế, văn hoá, khoa học - công nghệ của nước nhà. Sự nghiệp Đối Mới trong 15 nãm qua đã có ảnh hưởng to lớn đến đời sống kinh tế - xã hội cả nước, tạo ra những chuyển biến mạnh mẽ cho các vùng miền. Trong sự vận động ấy, nông thôn châu thố sông Hồng có những chuyên biến quan trọng.

Nghiên cứu biến đổi kinh tế - xã hội ở một vùng quan trọng như châu thố sông Hồng là việc làm hết sức cần thiết và mang ý nghĩa khoa học, thực tiễn lớn lao. Chính việc nghiên cứu này sẽ góp phần thức đẩy sự nghiệp công nghiệp, hiện đại hoá đất nước ta hiện nay. Trên đại thê châu thố sông Hồng mang tính thống nhất; song “rất đa dạng về mặt địa lý, về mặt lịch sử, về mặt hoạt động kinh tế, về cơ cấu xã hội, về thành phần dân cư, về cơ cấu tộc người v. Nông thôn châu thổ sông Hồng do hàng ngàn làng xã hợp lại mà thành.

Trước cách mạng ờ đây có 7. Từ đó nghiên cứu nông thôn châu thố sông Hồng nói riêng, nông thôn cả nước nói chung thực chất là nghiên cứu các làng xã. Qua nghiên cứu các làng xã cho phép chúng ta hiểu được lịch sử Việt Nam, nền văn hoá 8 truvền thống V iệt N am. TTieo suv n gh ĩ đó.

chúng tói đã chọn: “Biến đối cơ cấu kinh tế - xã hội cùa một xã châu thố sông Hồng: xã Phụng Thượng (H à T ây) từ năm 1945 đến 1995" làm đề tài luận án. ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI VÀ NHIỆM v ụ CỦA LUẬN ÁN.