Luận án TS: Chính sách đối ngoại Mỹ - Nhật Bản trong nửa đầu thế kỷ XX

Tổng quan về luận án

Luận án tiến sĩ "Chính sách đối ngoại của Mỹ đối với Nhật Bản trong nửa đầu thế kỷ XX" của Trần Thiện Thanh, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Nguyễn Quốc Hùng, là một nghiên cứu tiên phong trong lĩnh vực Lịch sử Thế giới Cận đại và Hiện đại tại Việt Nam. Nghiên cứu này đặt ra một tầm nhìn toàn diện về sự phát triển phức tạp của mối quan hệ Mỹ - Nhật Bản, từ thời kỳ cạnh tranh địa chính trị gay gắt đến sự hình thành liên minh chiến lược, trong bối cảnh những biến động sâu sắc của thế kỷ XX.

Bối cảnh khoa học và tính tiên phong của nghiên cứu

Nghiên cứu này ra đời trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh chính sách đổi mới, hội nhập quốc tế và thiết lập quan hệ đa dạng hóa, đa phương hóa với các quốc gia trên thế giới. Việc hiểu rõ lịch sử quan hệ quốc tế, đặc biệt là mối quan hệ giữa các cường quốc như Mỹ và Nhật Bản, mang ý nghĩa quan trọng cho việc đánh giá tình hình quốc tế hiện nay và rút ra kinh nghiệm tham khảo cho chính sách đối ngoại Việt Nam. Luận án đặt mục tiêu tái hiện và lý giải quá trình hình thành, phát triển cũng như những điều chỉnh của chính sách đối ngoại Mỹ đối với Nhật Bản, vốn là một trong những mối quan hệ then chốt định hình khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Research gap SPECIFIC với citations từ literature

Luận án đã xác định một khoảng trống nghiên cứu rõ ràng trong học thuật Việt Nam. Cụ thể, tác giả nhận định: "chưa có một công trình chuyên khảo nào nghiên cứu đầy đủ về chính sách đối ngoại của Mỹ đối với Nhật Bản trong nửa đầu thế kỷ XX" (tr. 16). Các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam, dù có đề cập đến Mỹ và chính sách đối ngoại của Mỹ nói chung hoặc chính sách của Mỹ đối với Nhật Bản nói riêng, thường chỉ ở mức "khái quát hoặc tập trung nghiên cứu một sự kiện hay lĩnh vực cụ thể trong quan hệ Mỹ - Nhật Bản" (tr. 16). Điều này tạo tiền đề cho luận án tiến hành một khảo sát toàn diện, khách quan và chuyên sâu về chủ đề này. Trong bối cảnh học thuật quốc tế, dù có nhiều công trình nghiên cứu về chính sách đối ngoại của Mỹ và quan hệ Mỹ - Nhật Bản, nhưng chúng "thiên về việc nghiên cứu những nét khái quát của chính sách đối ngoại Mỹ nói chung hoặc về từng khía cạnh, sự kiện cụ thể" (tr. 16), và "phản ánh quan điểm và cách nhìn nhận của giới nghiên cứu ở những nước đó" (tr. 16), nhấn mạnh nhu cầu về một góc nhìn độc lập từ Việt Nam.

Research questions và hypotheses (đánh số cụ thể)

Các câu hỏi nghiên cứu chính mà luận án đặt ra bao gồm:

1. Đâu là nhân tố chủ yếu quyết định chính sách của Mỹ đối với Nhật Bản trong nửa đầu thế kỷ XX? Phải chăng là do sự thay đổi địa vị quốc tế của Nhật Bản trên bàn cờ quốc tế?
2. Chính sách đối ngoại của Mỹ đối với Nhật Bản đã tác động như thế nào đối với bản thân hai chủ thể của mối quan hệ này?
3. Vị trí của quan hệ giữa Mỹ với Nhật Bản trong tổng thể mối quan hệ với một số quốc gia châu Âu, châu Á khác trong chính sách đối ngoại của Mỹ nói chung là gì?

Mặc dù luận án không nêu rõ các giả thuyết dưới dạng đánh số, nhưng dựa trên mục đích và các câu hỏi nghiên cứu, có thể suy luận các giả thuyết cơ bản như sau:

• H1: Sự thay đổi địa vị quốc tế của Nhật Bản, đặc biệt là sự vươn lên thành cường quốc sau Chiến tranh Nga-Nhật (1904-1905), là nhân tố then chốt dẫn đến sự điều chỉnh chính sách đối ngoại của Mỹ từ hợp tác sang cạnh tranh.
• H2: Chính sách đối ngoại của Mỹ đã tác động sâu sắc đến quá trình "phi quân sự hóa" và "dân chủ hóa" Nhật Bản sau Chiến tranh thế giới thứ hai, cũng như việc phục hồi kinh tế và xác lập vị thế đồng minh phụ thuộc.
• H3: Mối quan hệ Mỹ - Nhật Bản không phải là biệt lập mà nằm trong tổng thể chiến lược Viễn Đông của Mỹ, bị chi phối bởi các yếu tố khu vực (Trung Quốc, Triều Tiên) và toàn cầu (Chiến tranh thế giới, Chiến tranh Lạnh), đồng thời ảnh hưởng đến các mối quan hệ với các cường quốc châu Âu.

Theoretical framework với tên theories cụ thể

Luận án được xây dựng trên nền tảng phương pháp luận của chủ nghĩa Mác-Lênin, cụ thể là chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, cung cấp một khung nhìn về sự vận động của lịch sử loài người và các quy luật phát triển xã hội. Bên cạnh đó, luận án còn tích hợp các lý thuyết quan hệ quốc tế để phân tích sâu sắc hơn các hiện tượng:

• Chủ nghĩa hiện thực (Realism): Giúp "nhìn nhận rõ hơn cuộc đấu tranh giành quyền lực nhằm theo đuổi lợi ích quốc gia giữa Mỹ - Nhật Bản và khả năng của xung đột giữa hai nước" (tr. 21). Lý thuyết này rất phù hợp để phân tích giai đoạn cạnh tranh và chiến tranh giữa hai cường quốc.
• Chủ nghĩa tự do (Liberalism): Được sử dụng "nhằm phản ánh và làm sáng tỏ những lựa chọn chính sách của một số chiến lược gia Mỹ nhằm hạn chế tối thiểu xu hướng sử dụng vũ lực" (tr. 21), đặc biệt là trong giai đoạn hậu chiến. Sự kết hợp này cho phép một phân tích đa chiều, vừa tập trung vào động cơ lợi ích quốc gia và cân bằng quyền lực, vừa xem xét các yếu tố hợp tác và nỗ lực kiến tạo hòa bình.

Đóng góp đột phá với quantified impact

Luận án mang lại nhiều đóng góp đột phá, đặc biệt là trong bối cảnh học thuật Việt Nam:

1. Dựng lại bức tranh tổng thể: Đây là công trình đầu tiên tại Việt Nam "dựng lại một bức tranh tổng thể về chính sách đối ngoại của Mỹ đối với Nhật Bản một cách khách quan và chân thực" (tr. 21) trong giai đoạn 1905-1952.
2. Phân tích nhân tố chi phối: Luận án tập trung "phân tích, lý giải nguyên nhân, mục đích, các yếu tố tác động, những nội dung cơ bản và kết quả của việc thực thi chính sách đối ngoại của Mỹ đối với Nhật Bản, từ đó rút ra những đặc điểm cơ bản của chính sách này" (tr. 21), nâng cao nhận thức học thuật về chủ đề.
3. Góp phần tìm hiểu lịch sử Nhật Bản: Bằng cách trình bày đan xen những đặc điểm cơ bản của tình hình Nhật Bản và chính sách ngoại giao của nước này, luận án "cũng góp phần tìm hiểu lịch sử Nhật Bản trong phạm vi nghiên cứu của đề tài" (tr. 21), đặc biệt là các cải cách thời Minh Trị và quá trình phục hồi sau Thế chiến II.
4. Giá trị tham khảo học thuật: Luận án có thể được dùng làm tài liệu tham khảo quan trọng cho sinh viên, giảng viên và các nhà nghiên cứu quan tâm đến chính sách đối ngoại của Mỹ và quan hệ quốc tế, với tiềm năng tác động đến hàng trăm nghiên cứu sinh và học giả trong các lĩnh vực lịch sử và quan hệ quốc tế.

Scope (sample size, timeframe) và significance

Phạm vi nghiên cứu bao gồm:

• Thời gian: Nửa đầu thế kỷ XX, cụ thể từ năm 1905 (sau chiến thắng của Nhật Bản trước Nga) đến năm 1952 (sau khi Hiệp ước Hòa bình San Francisco và Hiệp ước An ninh Mỹ - Nhật Bản được ký kết).
• Không gian: Tập trung vào mối quan hệ song phương Mỹ - Nhật Bản, nhưng cũng mở rộng để xem xét bối cảnh Viễn Đông (bao gồm Đông Bắc Á và Đông Nam Á) và tác động của các sự kiện toàn cầu.
• Vấn đề: Quá trình hoạch định, thực thi và kết quả của chính sách đối ngoại Mỹ, chủ yếu trong lĩnh vực chính trị - an ninh đối ngoại, đồng thời khái quát chính sách đối ngoại của Nhật Bản để làm sáng tỏ cơ chế vận hành.

Ý nghĩa của nghiên cứu nằm ở việc cung cấp một cái nhìn lịch sử sâu sắc về một mối quan hệ song phương mang tính chất định hình khu vực, từ đó cung cấp "những kinh nghiệm tham khảo trong việc đánh giá tình hình quốc tế và diễn trình của một trong những mối quan hệ quan trọng nhất trong quan hệ quốc tế hiện nay nhất là đối với khu vực châu Á- Thái Bình Dương" (tr. 5).

Literature Review và Positioning

Synthesis của major streams với TÊN TÁC GIẢ và NĂM cụ thể

Nghiên cứu về chính sách đối ngoại của Mỹ nói chung và mối quan hệ Mỹ - Nhật Bản nói riêng đã được quan tâm rộng rãi trong giới học thuật quốc tế. Tại Mỹ, các công trình tổng quan về lịch sử chính trị thường có những đề cập nhất định. Ví dụ, William Z. Foster với "Outline political history of the Americas" (1951), Thomas A. Kennedy và Elizabeth Cohen với "The American pageant - A History of the Republic" (1998), Howard Cincotta với "An outline of American History" (1994) và George Brown Tindall cùng David Emory Shi với "America" (2000) đã cung cấp bối cảnh rộng lớn về quá trình hình thành chính sách đối ngoại Mỹ. Các nghiên cứu chuyên sâu hơn về chính sách đối ngoại Mỹ bao gồm "The growth of American foreign policy - A history" (1962) của Richard W. Leopold, "Major problems in American foreign policy" (1978) do Thomas G. Paterson biên soạn, "America in the twentieth century" (1982) của Frank Freidel và Alan Brinkley, cũng như "The American age - US foreign policy at home and abroad" (1994) của Walter Lafeber và "American’s International Relations since World War I" (1999) của Wesley M. Bagby.

Đặc biệt, về quan hệ Mỹ - Nhật Bản, các tác giả tiêu biểu như Payson J. Treat với "Japan and the United States 1853-1921" (1921) đã hệ thống hóa mối quan hệ này. Các công trình của Lawrence H. Battistini ("Japan and America from earliest times to the present", 1953), William Newmann ("American encounters Japan from Perry to MacArthur", 1963), Edwin O. Reischauer ("The United States and Japan", 1965; "Aftermath of war - Americans and the Remaking of Japan, 1945-1952", 1989) là những tài liệu giá trị. Edwin O. Reischauer, với kinh nghiệm là chuyên gia Cục Tình báo Quân đội và Đại sứ Mỹ tại Nhật Bản (1961-1966), đã phân tích tương đối toàn diện giai đoạn Mỹ chiếm đóng Nhật Bản (1945-1952) và các nhân tố tác động. Các bài viết trên tạp chí cũng đa dạng, từ "Our relations with Japan" (1914) của John Holladay Latane, "American’s Pacific Policy: The Role and the Record" (1941) của George E. Taylor, đến các nghiên cứu về kinh tế như "American-Japanese direct foreign investment relationships, 1930-1952" (1982) của Mira Wilkins và các sự kiện cụ thể như "Japan and Manchuria. Ambassador Forbes’ Appraisal of American policy toward Japan in the years 1931-1932" (1968) của G. R. Lessen, hay "The Road to Pearl Harbor: A reexamination of American Far Eastern Policy, July 1937-December 1938" (1971) của Frederick C. Adams.

Ở Việt Nam, trước năm 1975, các nghiên cứu tập trung vào chính sách xâm lược của Mỹ đối với Đông Nam Á. Sau năm 1976 và đặc biệt từ cuối những năm 1980, nghiên cứu về Mỹ được đẩy mạnh. Các công trình tổng quan như "Hợp chủng quốc Hoa Kỳ" (1994) của Học viện Quan hệ Quốc tế, hoặc chuyên sâu về kinh tế ("Kinh tế Mỹ - vấn đề và triển vọng", 1994 của Nguyễn Thiết Sơn), văn hóa ("Hồ sơ văn hóa Mỹ", 1995 của Hữu Ngọc) đã làm giàu thêm kho tàng tri thức. Về chính sách đối ngoại của Mỹ đối với Nhật Bản, các tác phẩm như "Quan hệ quốc tế thế kỷ XX" (2000) của Nguyễn Quốc Hùng hay "Lịch sử quan hệ quốc tế: Tập I" (2006) do Vũ Dương Ninh chủ biên có đề cập, nhưng thường ở mức khái quát hoặc trong phạm vi thời gian hẹp hơn. Luận văn thạc sĩ của Nguyễn Kim Thoa về "Chính sách đối ngoại Mỹ trong thời kỳ cầm quyền của Harry Truman (1945-1952)" cũng chỉ dành một phần nhỏ (6/112 trang chính văn) cho mối quan hệ này.

Contradictions/debates với ít nhất 2 opposing views

Trong lịch sử nghiên cứu quan hệ Mỹ - Nhật, có những tranh luận đáng chú ý về nguyên nhân dẫn đến Chiến tranh Thái Bình Dương và bản chất chính sách của Mỹ. Một quan điểm, như của Frederick C. Adams trong "The Road to Pearl Harbor" (1971), cho rằng chính sách của Mỹ đã được định hình rõ ràng sau năm 1938, với việc tăng cường hỗ trợ Trung Quốc để đối phó sự xâm lược của Nhật Bản, ám chỉ một chính sách răn đe có chủ ý. Ngược lại, Scott D. Sagan trong "The Origins of the Pacific War" (1988) lại nhìn nhận cuộc chiến này là "sự thất bại của các hoạt động răn đe từ cả hai phía Mỹ và Nhật Bản", cho thấy một sự thiếu hiệu quả trong truyền thông và tính toán sai lầm của cả hai bên. Chihiro Hosoya trong "Miscalculations in Deterrent policy: Japanese - US relations, 1938-1941" (1968) cũng phân tích "những sai lầm trong việc thực hiện chính sách răn đe của các phe phái có đường lối cứng rắn trong chính phủ Mỹ" như một nguyên nhân dẫn đến xung đột.

Positioning trong literature với specific gap identified

Luận án này tự định vị là công trình chuyên khảo đầu tiên ở Việt Nam nghiên cứu một cách toàn diện "Chính sách đối ngoại của Mỹ đối với Nhật Bản trong nửa đầu thế kỷ XX" (tr. 16). Các nghiên cứu trong nước trước đây hoặc chỉ đề cập khái quát, hoặc tập trung vào các giai đoạn lịch sử khác (chủ yếu là sau Chiến tranh Lạnh), hoặc chỉ đi sâu vào một khía cạnh cụ thể. Do đó, luận án lấp đầy khoảng trống về một phân tích hệ thống, kéo dài và khách quan về mối quan hệ then chốt này từ góc độ học thuật Việt Nam.

How this advances field với concrete contributions

Nghiên cứu này tiến xa hơn các công trình hiện có bằng cách:

1. Dựng lại tiến trình lịch sử toàn diện: Cung cấp một bức tranh liên tục từ 1905 đến 1952, thể hiện sự chuyển dịch của chính sách Mỹ từ biệt lập sang bành trướng, từ hợp tác ban đầu sang cạnh tranh gay gắt, rồi chiến tranh, và cuối cùng là chiếm đóng để tái thiết và hình thành liên minh.
2. Phân tích sâu sắc các yếu tố chi phối: Luận án không chỉ mô tả mà còn "lý giải nguyên nhân, mục đích, các yếu tố tác động" (tr. 21) như bối cảnh quốc tế, thực lực Mỹ, chính sách đối nội và đặc điểm văn hóa-xã hội Mỹ, mang lại cái nhìn đa chiều về quá trình hoạch định chính sách.
3. Áp dụng khung lý thuyết tích hợp: Việc vận dụng đồng thời chủ nghĩa hiện thực và chủ nghĩa tự do trong phân tích cho phép khám phá cả khía cạnh xung đột lợi ích lẫn nỗ lực hợp tác, đưa ra một diễn giải phức tạp hơn về động cơ và kết quả chính sách.

So sánh với ÍT NHẤT 2 international studies

So với các công trình quốc tế như "The United States and Japan" (1965) của Edwin O. Reischauer, luận án của Trần Thiện Thanh cung cấp một cái nhìn tổng quan rộng hơn về thời gian (từ 1905 thay vì chỉ tập trung vào giai đoạn chiếm đóng 1945-1952), và đưa ra phân tích về các giai đoạn trước chiến tranh một cách hệ thống. Trong khi Reischauer, với vai trò là nhà ngoại giao, có thể có cái nhìn nội bộ về chính sách, luận án này mang tính học thuật khách quan hơn từ góc độ người ngoài cuộc, không bị ràng buộc bởi các yếu tố chính sách đương đại. So với "Japan and the United States 1853-1921" (1921) của Payson J. Treat, luận án này mở rộng phạm vi thời gian đến 1952, bao gồm các sự kiện quan trọng như Chiến tranh thế giới thứ hai, sự chiếm đóng Nhật Bản và sự hình thành liên minh Mỹ - Nhật Bản. Điều này cho phép phân tích sự tiến hóa của mối quan hệ trong những bối cảnh địa chính trị hoàn toàn khác biệt, vượt ra ngoài giai đoạn đầu của sự tiếp xúc và cạnh tranh ban đầu mà Treat nghiên cứu.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án của Trần Thiện Thanh không chỉ là một công trình lịch sử mà còn đóng góp vào việc mở rộng và kiểm chứng các lý thuyết quan hệ quốc tế trong một bối cảnh lịch sử cụ thể.

• Extend/challenge WHICH specific theories (name theorists): Luận án mở rộng ứng dụng của Chủ nghĩa hiện thực (ví dụ, E.H. Carr, Hans Morgenthau) và Chủ nghĩa tự do (ví dụ, Immanuel Kant, Robert Keohane) vào phân tích mối quan hệ Mỹ - Nhật Bản. Trong giai đoạn cạnh tranh gay gắt (1905-1941) và chiến tranh (1941-1945), các nguyên lý của Chủ nghĩa hiện thực về đấu tranh giành quyền lực, lợi ích quốc gia và an ninh là chủ đạo. Luận án làm rõ "cuộc đấu tranh giành quyền lực nhằm theo đuổi lợi ích quốc gia giữa Mỹ - Nhật Bản" (tr. 21) ở Viễn Đông, nơi cả hai đều muốn bành trướng ảnh hưởng. Tuy nhiên, giai đoạn sau 1945, với chính sách chiếm đóng "phi quân sự hóa" và "dân chủ hóa", rồi hình thành liên minh, luận án cho thấy một sự chuyển dịch hoặc bổ sung các yếu tố từ Chủ nghĩa tự do, nơi các giá trị chung (dân chủ, thị trường) và thể chế (hiệp ước hòa bình, an ninh) đóng vai trò kiến tạo trật tự và hợp tác. Điều này không thách thức các lý thuyết mà thay vào đó, chứng minh tính linh hoạt và khả năng giải thích của chúng trong các giai đoạn khác nhau của một mối quan hệ song phương.

• Conceptual framework với components và relationships: Khung lý thuyết của luận án xoay quanh việc phân tích chính sách đối ngoại của Mỹ (biến số độc lập) và tác động của nó đến Nhật Bản và quan hệ song phương (biến số phụ thuộc). Các thành phần chính bao gồm:

  • Động lực nội sinh của Mỹ: Nhu cầu kinh tế (tư bản thừa, thị trường mới), đặc điểm văn hóa-xã hội ("tính ưa chuộng sức mạnh", "chạy đua để giành lấy thắng lợi", "chủ nghĩa Darwin xã hội" như Henry Cabot Lodge tuyên bố "Chúng ta không được rơi ra ngoài đường hành quân"), và yếu tố chính trị nội bộ (Phong trào của phái theo chủ nghĩa tiến bộ).
  • Bối cảnh quốc tế và khu vực: Sự vươn lên của Nhật Bản, sự cạnh tranh của các cường quốc châu Âu ở Viễn Đông, các cuộc chiến tranh thế giới và Chiến tranh Lạnh.
  • Chính sách đối ngoại của Mỹ: Các học thuyết (Học thuyết Monroe, thuyết "định mệnh" hay "tiền định rõ ràng" của Bemith), các công cụ (ngoại giao, kinh tế, quân sự), và sự điều chỉnh theo từng giai đoạn.
  • Phản ứng của Nhật Bản: Chính sách đối ngoại, quá trình cải cách (Minh Trị Duy Tân), phát triển kinh tế, và các động thái quân sự. Các mối quan hệ là đa chiều, trong đó động lực nội sinh và bối cảnh quốc tế tác động đến việc hoạch định chính sách của Mỹ, mà chính sách này lại tác động đến phản ứng của Nhật Bản và ngược lại, định hình diễn biến của mối quan hệ song phương.

• Theoretical model với propositions/hypotheses numbered: Dù không trình bày dưới dạng mô hình với các mệnh đề đánh số, luận án cung cấp một mô hình ngụ ý về sự tiến hóa của chính sách đối ngoại:

  1. Giai đoạn mở cửa (trước 1905): Mỹ sử dụng sức mạnh quân sự và ngoại giao để buộc Nhật Bản từ bỏ chính sách tỏa quốc, thiết lập quan hệ thương mại và giành quyền lợi tối huệ quốc (Hiệp ước Kanagawa 1854, Hiệp ước Yedo 1858).
  2. Giai đoạn hợp tác và lợi dụng lẫn nhau (trước 1905): Mỹ đóng vai trò cố vấn, thúc đẩy thương mại (ví dụ, Mỹ là bạn hàng lớn nhất của Nhật Bản với 23 triệu yên/năm vào cuối TK 19) và ngầm ủng hộ Nhật Bản bành trướng ở châu Á để phục vụ lợi ích riêng, tránh đối đầu trực tiếp với các cường quốc châu Âu.
  3. Giai đoạn cạnh tranh gay gắt (1905-1930): Sự vươn lên của Nhật Bản thành cường quốc sau chiến thắng Nga-Nhật khiến Mỹ chuyển sang chính sách kiềm chế, chèn ép do xung đột lợi ích ở Viễn Đông, đặc biệt là Trung Quốc.
  4. Giai đoạn từ cạnh tranh đến chiến tranh (1931-1945): Sự bành trướng của Nhật Bản (Mãn Châu, Trung Quốc) dẫn đến "Học thuyết Hoover-Stimson" (không công nhận hiện trạng mới), các Đạo luật trung lập của Mỹ, và cuối cùng là xung đột quân sự quy mô lớn.
  5. Giai đoạn chiếm đóng và liên minh (1945-1952): Chính sách "phi quân sự hóa" và "dân chủ hóa" của Mỹ nhằm tái cấu trúc Nhật Bản, sau đó là điều chỉnh chính sách dưới tác động của Chiến tranh Lạnh, dẫn đến Hiệp ước Hòa bình San Francisco và Hiệp ước An ninh Mỹ - Nhật Bản, xác lập quan hệ đồng minh phụ thuộc.

• Paradigm shift với EVIDENCE từ findings: Luận án chứng minh một sự chuyển đổi đáng kể trong tư duy hoạch định chính sách đối ngoại của Mỹ, từ chủ nghĩa biệt lập (George Washington, Thomas Jefferson) sang chủ nghĩa bành trướng, rồi chủ nghĩa can thiệp và cuối cùng là kiến tạo liên minh. Bằng chứng là sự chuyển đổi từ "chủ trương ngoại giao biệt lập đến Học thuyết Monroe" (tr. 23) loại trừ ảnh hưởng châu Âu ra khỏi châu Mỹ, rồi mở rộng ảnh hưởng ra Thái Bình Dương theo "sứ mệnh hiển nhiên" và các lý thuyết như "tiền định rõ ràng" (Bemith, tr. 42). Sự kiện chiến thắng Nga-Nhật (1904-1905) là một bước ngoặt, khiến Mỹ coi Nhật Bản là "một đối thủ, một mối 'hiểm họa' thực sự đối với Mỹ, đặc biệt là ở Thái Bình Dương" (tr. 17), buộc Mỹ phải điều chỉnh chính sách từ hợp tác sang kiềm chế. Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, chính sách chiếm đóng Nhật Bản (SWNCC 150, SWNCC 150/3, SWNCC 150/4) và việc ký kết Hiệp ước An ninh năm 1951 đã biến Nhật Bản thành "một 'đồng minh phụ thuộc của Mỹ', đặt nước Nhật dưới 'ô bảo vệ hạt nhân' của Mỹ, một khâu trọng yếu trong vành đai chống phá chủ nghĩa xã hội và phong trào giải phóng dân tộc ở châu Á" (tr. 18), đánh dấu một "paradigm shift" từ đối địch sang bảo trợ và hợp tác chiến lược.

Khung phân tích độc đáo

Luận án sử dụng một khung phân tích độc đáo thông qua việc kết hợp nhiều góc độ:

• Integration của theories (name 3+ specific theories): Ngoài Chủ nghĩa hiện thực và Chủ nghĩa tự do, luận án còn ngầm tích hợp yếu tố của Thuyết phụ thuộc (Dependency Theory) khi phân tích giai đoạn Nhật Bản trở thành "đồng minh phụ thuộc của Mỹ" (tr. 18) sau năm 1952, đặc biệt trong bối cảnh Chiến tranh Lạnh. Đồng thời, việc xem xét các yếu tố văn hóa-xã hội Mỹ (Alexis de Tocqueville, Frederick Turner, David Potter, William James, Zangwill, Michael Kammen, Spencer) cũng cho thấy sự ảnh hưởng của Chủ nghĩa cấu trúc xã hội (Social Constructivism) trong việc định hình nhận thức và lợi ích quốc gia của Mỹ.

• Novel analytical approach với justification: Cách tiếp cận của luận án là tái hiện tiến trình lịch sử theo phương pháp lịch sử và logic, nhưng được làm giàu bằng "phương pháp nghiên cứu quan hệ quốc tế, phương pháp khảo sát kinh tế, phương pháp phân tích tổng thể và toàn cục, phương pháp phân tích so sánh, lý thuyết về nguyên nhân xung đột quốc tế, các quan điểm về chủ thể và lợi ích trong quan hệ quốc tế" (tr. 20). Điều này cho phép một phân tích liên ngành, không chỉ mô tả sự kiện mà còn lý giải sâu sắc động cơ, cơ chế và tác động. Chẳng hạn, việc xem xét "căn nguyên của sự biểu hiện về mặt chính trị" từ góc độ kinh tế là một điểm nhấn (tr. 20).

• Conceptual contributions với definitions: Luận án làm rõ các khái niệm như "chủ nghĩa biệt lập", "Học thuyết Monroe", "chủ nghĩa đế quốc" trong bối cảnh cụ thể của chính sách Mỹ. Đặc biệt, khái niệm "Viễn Đông" trong luận án được nhận thức là "bao gồm Đông Bắc Á và Đông Nam Á" (tr. 7), cung cấp một định nghĩa rõ ràng về không gian địa lý trọng tâm của nghiên cứu. Khái niệm "sứ mệnh hiển nhiên" của Mỹ cũng được giải thích thông qua việc Bemith viết "đây là một học thuyết được truyền bá sâu rộng làm cho người ta tin rằng việc Mỹ bành trướng trên toàn bộ lục địa của Bắc Mỹ bằng đường lối hòa bình hoặc bằng thủ đoạn dùng thực lực và dùng những nguyên tắc cai trị theo kiểu cộng hòa là một sự tiền định rõ ràng của nước cộng hòa" (tr. 42).

• Boundary conditions explicitly stated: Luận án thừa nhận giới hạn trong việc chỉ tập trung vào lĩnh vực "chính trị - an ninh đối ngoại" do khuôn khổ luận án và điều kiện nghiên cứu (tr. 18). Điều này có nghĩa là các khía cạnh khác như văn hóa, xã hội, hoặc các mối quan hệ đa phương phức tạp hơn có thể chưa được khai thác sâu. Phạm vi thời gian 1905-1952 cũng là một giới hạn được đặt ra rõ ràng.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

• Research philosophy (positivism/interpretivism/critical realism): Luận án dựa trên "chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử" (tr. 19) của chủ nghĩa Mác-Lênin làm nền tảng phương pháp luận. Điều này định hướng một triết lý nghiên cứu theo hướng thực chứng (positivism) trong việc tìm kiếm các quy luật, nguyên lý phát triển và mối liên hệ phổ biến trong lịch sử, nhằm tái hiện một cách khách quan và chân thực các sự kiện và chính sách. Tuy nhiên, việc kết hợp các lý thuyết quan hệ quốc tế như Chủ nghĩa hiện thực và Chủ nghĩa tự do cho thấy một nỗ lực để hiểu sâu sắc hơn về động cơ và ý định của các chủ thể, có thể ngầm chứa một số yếu tố của diễn giải (interpretivism) khi phân tích các quyết sách ngoại giao.

• Mixed methods với SPECIFIC combination rationale: Mặc dù không phải là "mixed methods" theo nghĩa định lượng-định tính hiện đại trong khoa học xã hội, luận án sử dụng một sự kết hợp đa dạng các phương pháp nghiên cứu lịch sử và quan hệ quốc tế. "Phương pháp lịch sử" và "phương pháp logic" được sử dụng chủ yếu, cho phép tái hiện các sự kiện theo trình tự thời gian và khái quát hóa các giai đoạn phát triển (tr. 19-20). Bên cạnh đó, luận án vận dụng "phương pháp khảo sát kinh tế, phương pháp phân tích tổng thể và toàn cục, phương pháp phân tích so sánh" (tr. 20) để đi sâu vào các khía cạnh cụ thể, lý giải "căn nguyên của sự biểu hiện về mặt chính trị" từ góc độ kinh tế. Sự kết hợp này được biện minh bởi đối tượng nghiên cứu vừa là một đề tài lịch sử, vừa là một hiện tượng quan hệ quốc tế phức tạp, đòi hỏi một cách tiếp cận đa diện.

• Multi-level design với levels clearly defined: Phân tích của luận án được thực hiện ở nhiều cấp độ:

  • Cấp độ nội bộ quốc gia (Domestic Level): Xem xét "những nhu cầu trong nước" (tr. 4), "thực lực của nước Mỹ" (tr. 17), "những nét khái quát cơ bản về chính sách đối nội" (tr. 17), đặc điểm văn hóa-xã hội Mỹ (tr. 42-43) tác động đến hoạch định chính sách đối ngoại.
  • Cấp độ song phương (Dyadic Level): Phân tích trực tiếp "quá trình thực hiện chính sách đối ngoại của Mỹ đối với Nhật Bản và những vấn đề nảy sinh trong quan hệ hai nước" (tr. 17), bao gồm các hiệp ước, trao đổi ngoại giao và xung đột.
  • Cấp độ khu vực (Regional Level): Đặt chính sách Mỹ đối với Nhật Bản trong bối cảnh "chính sách Viễn Đông của Mỹ" (tr. 17), xem xét tác động của các sự kiện ở Trung Quốc, Triều Tiên, và các mối lo ngại về an ninh Thái Bình Dương.
  • Cấp độ toàn cầu (Systemic Level): Phân tích ảnh hưởng của "bối cảnh quốc tế và khu vực" (tr. 17), đặc biệt là Chiến tranh thế giới thứ nhất và thứ hai, Chiến tranh Lạnh, và sự cạnh tranh giữa các cường quốc châu Âu, đối với chính sách Mỹ.

• Sample size và selection criteria EXACT: Đối tượng nghiên cứu là "chính sách đối ngoại của Mỹ đối với Nhật Bản trong nửa đầu thế kỷ XX" (tr. 17). Điều này ngụ ý rằng "mẫu" nghiên cứu bao gồm toàn bộ các sự kiện, quyết sách, văn bản ngoại giao liên quan đến chính sách này trong giai đoạn 1905-1952. Tiêu chí lựa chọn là các yếu tố liên quan đến quá trình hoạch định và thực thi chính sách, bao gồm động lực, nội dung, điều chỉnh, quá trình thực hiện và kết quả. Các văn bản được chọn lọc bao gồm "các tư liệu gốc cung cấp những thông tin chính thức và tin cậy" như hiệp ước, sắc lệnh, thông điệp tổng thống, công hàm ngoại giao, hồi ký của các chính khách (tr. 18-19).

Quy trình nghiên cứu rigorous

• Sampling strategy với inclusion/exclusion criteria: Chiến lược lấy mẫu tài liệu là toàn diện trong phạm vi có thể tiếp cận được. Các tài liệu gốc như "Hiệp ước Kanagawa năm 1854", "Hiệp ước Yedo năm 1858", các bản Hiệp ước Hòa bình và An ninh năm 1951, thông điệp tổng thống F. Roosevelt yêu cầu Quốc hội tuyên bố chiến tranh ngày 8-12-1941, tuyên bố đầu hàng của Thiên hoàng Hirohito, cùng các tài liệu mật của Mỹ như SWNCC 150, SWNCC 150/3, SWNCC 150/4, JSC 1380/15 (Phụ lục 9-13) đều được đưa vào phân tích. Các tác phẩm nghiên cứu của các học giả Mỹ, Nhật, Anh, Pháp, Nga cũng được đưa vào để đối chiếu quan điểm. Tiêu chí loại trừ không được nêu rõ, nhưng có thể hiểu là các tài liệu không liên quan trực tiếp đến chính sách đối ngoại Mỹ đối với Nhật Bản trong khung thời gian quy định sẽ không được đưa vào phân tích sâu.

• Data collection protocols với instruments described: Dữ liệu được thu thập từ nhiều nguồn đáng tin cậy:

  • Tư liệu gốc: Các văn bản chính thức của chính phủ Mỹ và Nhật Bản, hồi ký của các nhân vật chủ chốt (Đô đốc M. Perry, Ngoại trưởng Henry L. Stimson, Edwin O. Reischauer, Thủ tướng Yoshida), được khai thác từ các tập tư liệu gốc do Bộ Ngoại giao Mỹ công bố, Thư viện Quốc hội Nhật Bản, trang web các trường đại học (Yale, Winsconsin).
  • Công trình nghiên cứu: Sách chuyên khảo và bài viết trên các tạp chí học thuật quốc tế (Annals of the American Academy of Political and Social Science, Foreign Policy, Pacific Affairs, Political Science Quarterly...) và trong nước (Châu Mỹ ngày nay, Nghiên cứu Nhật Bản và Đông Bắc Á, Nghiên cứu Lịch sử...). Các "instrument" chính là các phương pháp phân tích lịch sử, logic, so sánh được áp dụng trực tiếp lên các văn bản và dữ liệu này.

• Triangulation (data/method/investigator/theory): Luận án thực hiện đa dạng hóa:

  • Đa dạng hóa dữ liệu (Data Triangulation): Sử dụng cả tư liệu gốc, hồi ký, và các công trình nghiên cứu của nhiều học giả từ các quốc gia khác nhau (Mỹ, Nhật, Anh, Pháp, Nga) để đối chiếu thông tin và quan điểm.
  • Đa dạng hóa phương pháp (Method Triangulation): Kết hợp phương pháp lịch sử, logic, khảo sát kinh tế, phân tích tổng thể và so sánh.
  • Đa dạng hóa lý thuyết (Theory Triangulation): Vận dụng Chủ nghĩa hiện thực, Chủ nghĩa tự do, và các yếu tố của các lý thuyết khác như Chủ nghĩa cấu trúc xã hội hay Thuyết phụ thuộc.
  • Đa dạng hóa nhà nghiên cứu (Investigator Triangulation): Mặc dù là công trình của một tác giả, việc tham khảo và tổng hợp quan điểm từ "nhiều công trình nghiên cứu của các nhà khoa học Việt Nam đã được xuất bản" (tr. 13) và "giới nghiên cứu ở Mỹ, Nhật Bản, Anh, Australia, Pháp, Nga" (tr. 11) cho thấy sự đối thoại với các góc nhìn khác nhau, gián tiếp nâng cao tính khách quan.

• Validity (construct/internal/external) và reliability (α values):

  • Tính khách quan (Construct Validity): Luận án cố gắng "dựng lại một bức tranh tổng thể... một cách khách quan và chân thực" (tr. 21), thông qua việc sử dụng các tư liệu gốc đáng tin cậy và đối chiếu nhiều nguồn.
  • Giá trị nội dung (Internal Validity): Các lập luận và kết luận được xây dựng dựa trên phân tích chặt chẽ các bằng chứng lịch sử và sự kiện cụ thể, có mối liên hệ nhân quả rõ ràng giữa các yếu tố. Ví dụ, sự bành trướng của Nhật Bản sau chiến thắng Nga-Nhật là nguyên nhân dẫn đến chính sách kiềm chế của Mỹ (tr. 17).
  • Giá trị ngoại suy (External Validity): Các kinh nghiệm rút ra từ mối quan hệ Mỹ - Nhật Bản được kỳ vọng có thể "giúp chúng ta hiểu rõ hơn về tác động của yếu tố Đông Nam Á (trong đó có Việt Nam) đối với việc hoạch định chính sách Nhật Bản của Mỹ trong lịch sử" và "rút ra những kinh nghiệm tham khảo trong việc đánh giá tình hình quốc tế" hiện nay (tr. 5), cho thấy khả năng áp dụng rộng rãi các bài học.
  • Độ tin cậy (Reliability): Mặc dù không sử dụng các giá trị alpha (α values) thường thấy trong nghiên cứu định lượng, độ tin cậy của nghiên cứu được đảm bảo qua việc sử dụng các tư liệu gốc đã được công bố rộng rãi và kiểm chứng, cùng với việc trích dẫn rõ ràng các nguồn (ví dụ [31, tr...], [29, tr...], [196], [119, tr...]). Điều này cho phép các nhà nghiên cứu khác có thể truy ngược lại và kiểm tra lại các dữ liệu được sử dụng.

Data và phân tích

• Sample characteristics với demographics/statistics: Dữ liệu được sử dụng là các sự kiện lịch sử, văn bản chính sách, hiệp ước, hồi ký. Các thống kê cụ thể dù ít nhưng được lồng ghép:

  • Mỹ đã ký Hiệp ước Kanagawa (1854) và Hiệp ước Yedo (1858) với Nhật Bản.
  • Trong vòng 4 năm (1854-1858), Nhật Bản đã ký hiệp ước ngoại giao và thương mại với tất cả 20 nước và khu vực lãnh thổ.
  • Tổng giá trị hàng hóa vận chuyển trên các tàu thuyền Mỹ tăng từ 9 triệu USD (1845) lên trên 22 triệu USD (1860) sau Hiệp ước Vọng Hạ với Trung Quốc.
  • Nhật Bản mời khoảng 3000 cố vấn nước ngoài tới Nhật trong thời Minh Trị.
  • Năm 1885, giá trị hàng hóa Mỹ xuất sang Nhật chiếm 10% tổng kim ngạch song phương, trong khi Nhật Bản xuất sang Mỹ chiếm 42%. Đến năm 1889, các tỷ lệ này lần lượt là 9% và 37% [121, tr...].
  • Sản lượng thép của Mỹ tăng 863.6 lần (1860-1900), gang tăng 7.95 lần và than tăng 7.23 lần (1870-1900) [1, tr...]. Các số liệu này minh họa cho sự phát triển kinh tế và thay đổi vị thế của cả hai quốc gia.

• Advanced techniques (SEM/multilevel/QCA etc.) với software: Là một luận án lịch sử, nghiên cứu không sử dụng các kỹ thuật phân tích định lượng tiên tiến như SEM (Structural Equation Modeling) hay multilevel modeling với phần mềm thống kê. Thay vào đó, các "kỹ thuật" phân tích chủ yếu là định tính:

  • Phân tích nội dung (Content Analysis): Phân tích các văn bản hiệp ước, công hàm, thông điệp để trích xuất nội dung chính sách.
  • Phân tích lịch sử so sánh (Comparative Historical Analysis): So sánh các giai đoạn chính sách của Mỹ đối với Nhật Bản và đối chiếu với chính sách của các cường quốc khác.
  • Phân tích nhân quả (Causal Analysis): Lý giải nguyên nhân, mục đích và kết quả của các chính sách và sự kiện. Mặc dù không nêu rõ phần mềm, việc xử lý dữ liệu tài liệu có thể được hỗ trợ bởi các công cụ quản lý thư mục và ghi chú điện tử trong quá trình nghiên cứu.

• Robustness checks với alternative specifications: Trong một nghiên cứu lịch sử định tính, "robustness checks" thường liên quan đến việc xem xét các giải thích thay thế hoặc đối chiếu các quan điểm mâu thuẫn. Luận án thực hiện điều này bằng cách trình bày "contradictions/debates" trong các nghiên cứu trước (ví dụ, về nguyên nhân Trân Châu Cảng, tr. 10-11) và thảo luận các yếu tố đa chiều tác động đến chính sách. Việc kết hợp Chủ nghĩa hiện thực và Chủ nghĩa tự do cũng là một cách để kiểm tra sự vững chắc của các giải thích, tránh thiên lệch về một quan điểm duy nhất.

• Effect sizes và confidence intervals reported: Các khái niệm "effect sizes" và "confidence intervals" thường thuộc về nghiên cứu định lượng và không được báo cáo trong một luận án lịch sử định tính như thế này. Thay vào đó, "tác động" của chính sách được mô tả bằng cách phân tích những thay đổi cụ thể về kinh tế, chính trị, an ninh mà chính sách đó mang lại cho cả Mỹ và Nhật Bản, ví dụ như sự phục hồi kinh tế Nhật Bản sau chiến tranh hay việc Nhật Bản trở thành một "đồng minh phụ thuộc".

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Luận án đã đưa ra những phát hiện then chốt, cung cấp cái nhìn sâu sắc về chính sách đối ngoại của Mỹ đối với Nhật Bản trong nửa đầu thế kỷ XX:

1. Sự chuyển dịch chính sách từ "cố vấn" sang "đối thủ": Từ chỗ là quốc gia "mở cửa" Nhật Bản và đóng vai trò cố vấn cho Minh Trị Duy Tân, Mỹ đã chuyển sang chính sách kiềm chế, chèn ép khi Nhật Bản vươn lên thành cường quốc sau Chiến tranh Nga-Nhật (1904-1905). "Việc nước Nhật vươn lên vị trí một cường quốc trên Thái Bình Dương... đã khiến Nhật Bản trở thành một đối thủ, một mối 'hiểm họa' thực sự đối với Mỹ" (tr. 17). Đây là một thay đổi cơ bản được thúc đẩy bởi sự xung đột lợi ích ở Viễn Đông.
2. Động cơ kép trong chính sách bành trướng của Mỹ: Chính sách đối ngoại của Mỹ không chỉ do yếu tố kinh tế (tư bản thừa, thị trường mới) thúc đẩy mà còn bởi các đặc điểm văn hóa-xã hội Mỹ như "tính ưa chuộng sức mạnh", "chạy đua để giành lấy thắng lợi" và sự phổ biến của "chủ nghĩa Darwin xã hội" trong giới trí thức cuối thế kỷ XIX (tr. 43). Điều này cung cấp một lời giải thích đa chiều hơn về hành vi bành trướng của Mỹ.
3. Học thuyết Hoover-Stimson không công nhận là bước ngoặt: Chính sách của Mỹ thể hiện rõ ràng sự đối đầu với sự bành trướng của Nhật Bản thông qua "Học thuyết Hoover-Stimson" (1931-1933) – "sự từ chối công nhận hiện trạng mới do Nhật Bản thiết lập ở châu Á" (tr. 82). Đây là lần đầu tiên kể từ 1905, Mỹ công khai bày tỏ quan điểm không chấp nhận hành động của Nhật, đánh dấu sự chuyển từ kiềm chế thụ động sang đối đầu ngoại giao.
4. Chính sách chiếm đóng của Mỹ là công cụ tái cấu trúc chiến lược: Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, chính sách chiếm đóng Nhật Bản của Mỹ (1945-1952) với mục tiêu "phi quân sự hóa" và "dân chủ hóa" không chỉ nhằm trừng phạt mà còn để biến Nhật Bản thành một đồng minh chiến lược. Các mục tiêu này được cụ thể hóa qua "Cơ sở pháp lý của chính sách chiếm đóng Nhật Bản" (tr. 142) và các chính sách phục hồi kinh tế (tr. 160).
5. Chiến tranh Lạnh định hình liên minh Mỹ-Nhật: Sự bùng nổ của Chiến tranh Lạnh đã "điều chỉnh chính sách của Mỹ đối với Nhật Bản" (tr. 163), chuyển trọng tâm từ trừng phạt sang phục hồi và củng cố Nhật Bản thành "một khâu trọng yếu trong vành đai chống phá chủ nghĩa xã hội và phong trào giải phóng dân tộc ở châu Á" (tr. 18) thông qua Hiệp ước Hòa bình (1951) và Hiệp ước An ninh Mỹ - Nhật Bản (1951).

Statistical significance (p-values, effect sizes)

Là một nghiên cứu lịch sử định tính, luận án không báo cáo các giá trị p-values hay effect sizes. Thay vào đó, tính "significant" của các phát hiện được thể hiện qua bằng chứng lịch sử cụ thể và sự thay đổi rõ rệt trong chính sách cũng như quan hệ song phương. Ví dụ, việc Mỹ trở thành bạn hàng lớn nhất của Nhật Bản với 23 triệu yên hàng năm vào cuối thế kỷ XIX, trong khi Trung Quốc chỉ đạt xấp xỉ một nửa (tr. 37), cho thấy tầm quan trọng kinh tế của Mỹ đối với Nhật Bản trước giai đoạn cạnh tranh gay gắt. Sự tăng trưởng mạnh mẽ của công nghiệp Mỹ (thép tăng 863.6 lần, gang 7.95 lần, than 7.23 lần từ 1860-1900) cũng là bằng chứng cụ thể cho tiềm lực kinh tế thúc đẩy chính sách bành trướng (tr. 41).

Counter-intuitive results với theoretical explanation

Một phát hiện có thể coi là phản trực giác là việc Mỹ, sau khi giúp "mở cửa" Nhật Bản và hưởng lợi lớn từ thương mại, lại chuyển sang kiềm chế và đối đầu ngay khi Nhật Bản trở thành một cường quốc. Theo Chủ nghĩa tự do thuần túy, sự hội nhập kinh tế thường dẫn đến hợp tác chính trị. Tuy nhiên, luận án giải thích điều này thông qua Chủ nghĩa hiện thực: "Sự kiện này không những củng cố tham vọng thay đổi địa vị của Nhật Bản trong đời sống chính trị quốc tế của giới cầm quyền Tokyo mà còn khiến cho các cường quốc phương Tây trong đó có Mỹ 'cảnh giác' hơn và có những đối sách cụ thể trước tham vọng dần bộc lộ rõ của Nhật Bản: bá chủ Đông Á và thế giới" (tr. 4). Lợi ích quốc gia và cân bằng quyền lực đã ưu tiên hơn các lợi ích thương mại ban đầu.

New phenomena với concrete examples từ data

Luận án làm rõ "hiện tượng" Mỹ sử dụng chính sách đối ngoại như một công cụ để tái cấu trúc toàn diện một quốc gia bại trận (Nhật Bản) thành một đồng minh chiến lược. Các ví dụ cụ thể bao gồm "quá trình 'phi quân sự hóa' và 'dân chủ hoá' Nhật Bản" (tr. 147) được thực hiện bởi Chỉ huy tối cao các lực lượng Đồng minh (SCAP) và các ban như ESS (Economic and Scientific Section) và CAD (Civil Affairs Division), cùng với việc Mỹ "thực hiện mục tiêu phục hồi kinh tế Nhật Bản" (tr. 160) thông qua các chương trình như GARIOA (Government Aid and Relief in Occupied Areas) và EROA (Economic Recovery in Occupied Areas).

Compare với prior research findings

Các phát hiện của luận án phù hợp với nhiều nghiên cứu quốc tế về sự chuyển dịch của chính sách đối ngoại Mỹ. Ví dụ, sự bành trướng của Mỹ ở Viễn Đông được nhắc đến trong "The American age" của Walter Lafeber. Tuy nhiên, luận án đi sâu hơn vào việc lý giải các yếu tố nội sinh của Mỹ, như văn hóa và kinh tế, góp phần vào sự chuyển dịch đó, bổ sung cho các nghiên cứu thường chỉ tập trung vào yếu tố địa chính trị. Đặc biệt, luận án cung cấp một cái nhìn sâu sắc về giai đoạn chiếm đóng Nhật Bản, tương đồng với các công trình của Edwin O. Reischauer, nhưng bổ sung thêm yếu tố Chiến tranh Lạnh là động lực chính cho sự điều chỉnh chính sách và hình thành liên minh, thay vì chỉ là hậu quả của Thế chiến II.

Implications đa chiều

• Theoretical advances với contribution to 2+ theories: Luận án đóng góp vào việc làm phong phú thêm ứng dụng của Chủ nghĩa hiện thực và Chủ nghĩa tự do bằng cách minh họa sự tương tác năng động giữa chúng trong các giai đoạn lịch sử khác nhau. Nó cho thấy Chủ nghĩa hiện thực giải thích tốt nhất các giai đoạn cạnh tranh và xung đột, trong khi Chủ nghĩa tự do cung cấp khuôn khổ cho sự hợp tác và kiến tạo thể chế hậu xung đột. Ngoài ra, việc xem xét các yếu tố văn hóa và tư tưởng (như "sứ mệnh hiển nhiên") mở rộng các lý thuyết IR truyền thống bằng cách tích hợp các yếu tố của Chủ nghĩa cấu trúc xã hội trong việc giải thích lợi ích quốc gia.

• Methodological innovations applicable to other contexts: Việc kết hợp phương pháp lịch sử, logic với các phương pháp nghiên cứu quan hệ quốc tế và khảo sát kinh tế tạo ra một khung phân tích liên ngành mạnh mẽ. Cách tiếp cận này có thể áp dụng cho các nghiên cứu về chính sách đối ngoại của các quốc gia khác, đặc biệt là các nước đang phát triển muốn hiểu về mối quan hệ của họ với các cường quốc, hoặc các nghiên cứu về sự chuyển dịch chính sách trong bối cảnh thay đổi địa chính trị.

• Practical applications với specific recommendations: Từ phân tích lịch sử, luận án gợi ý rằng các quốc gia cần hiểu sâu sắc động cơ nội sinh và yếu tố văn hóa của các cường quốc để hoạch định chính sách đối ngoại hiệu quả. "Cách tốt nhất để nhận thức được tương lai sắp đến là nhìn lại một chút về quá khứ" (Paul Kennedy, [29, tr. ...], tr. 5). Đối với Việt Nam, nghiên cứu này nhấn mạnh sự cần thiết của việc đa dạng hóa quan hệ đối ngoại và không ngừng nâng cao nội lực để tránh rơi vào tình trạng "đồng minh phụ thuộc".

• Policy recommendations với implementation pathway: Luận án đề xuất các nhà hoạch định chính sách cần duy trì một cái nhìn cân bằng về lợi ích quốc gia và bối cảnh quốc tế để tránh các tính toán sai lầm có thể dẫn đến xung đột (như "những tính toán sai lầm trong chính sách răn đe" giữa Nhật Bản và Mỹ, theo Chihiro Hosoya, tr. 11). Con đường thực hiện là khuyến khích phân tích lịch sử sâu sắc trong quá trình hoạch định chính sách, đặc biệt là về mối quan hệ phức tạp giữa các cường quốc.

• Generalizability conditions clearly specified: Các kết luận của luận án có thể được tổng quát hóa trong các điều kiện khi một cường quốc đang vươn lên thách thức trật tự hiện có và một cường quốc thống trị đang tìm cách duy trì ảnh hưởng của mình. Đặc biệt, nó hữu ích trong các bối cảnh mà các yếu tố kinh tế, văn hóa và địa chính trị đan xen phức tạp trong việc định hình chính sách đối ngoại. Tuy nhiên, các điều kiện cụ thể về văn hóa chính trị và hệ tư tưởng của Mỹ và Nhật Bản trong nửa đầu thế kỷ XX là đặc thù và cần được cân nhắc khi áp dụng sang các bối cảnh khác.

Limitations và Future Research

3-4 specific limitations acknowledged

1. Phạm vi chuyên môn hẹp: Luận án thừa nhận chỉ tập trung vào lĩnh vực "chính trị - an ninh đối ngoại" (tr. 18), bỏ qua các khía cạnh khác như văn hóa, xã hội, khoa học-công nghệ trong quan hệ Mỹ - Nhật Bản, vốn cũng có những tác động đáng kể.
2. Giới hạn nguồn tài liệu tiếng nước ngoài: Mặc dù đã cố gắng tiếp cận nhiều tài liệu nước ngoài, luận án chủ yếu khai thác các công trình tiếng Anh và tiếng Việt, còn các công trình tiếng Nhật, Đức, Nga... được khai thác qua bản dịch (tr. 19). Điều này có thể ảnh hưởng đến chiều sâu phân tích một số quan điểm của các học giả không nói tiếng Anh.
3. Hạn chế về dữ liệu định lượng: Là một nghiên cứu lịch sử định tính, luận án không cung cấp các phân tích thống kê chuyên sâu về các yếu tố kinh tế hay xã hội, điều này có thể hạn chế khả năng lượng hóa một số tác động.

Boundary conditions về context/sample/time

Nghiên cứu được giới hạn trong "nửa đầu thế kỷ XX", từ 1905 đến 1952. Điều này có nghĩa là các giai đoạn trước 1905 (ví dụ, chính sách mở cửa Nhật Bản của Perry) chỉ được nhìn lại khái quát, và các diễn biến phức tạp của mối quan hệ Mỹ - Nhật Bản sau 1952 (ví dụ, trong bối cảnh toàn cầu hóa và phát triển kinh tế) không nằm trong phạm vi phân tích sâu của luận án. Các kết luận cũng bị ràng buộc bởi bối cảnh địa chính trị đặc thù của Viễn Đông và hệ thống quốc tế trong thời kỳ đó.

Future research agenda với 4-5 concrete directions

1. Nghiên cứu sâu hơn về yếu tố văn hóa và tư tưởng: Khám phá chi tiết hơn về cách các đặc điểm văn hóa (ví dụ, "Chủ nghĩa biệt lệ" của Mỹ, "Chủ nghĩa dân tộc" của Nhật Bản) định hình và ảnh hưởng đến quá trình hoạch định chính sách của cả hai quốc gia.
2. Mở rộng phạm vi thời gian sau 1952: Nghiên cứu sự phát triển của liên minh Mỹ - Nhật Bản từ sau 1952 đến hiện tại, đặc biệt trong bối cảnh Chiến tranh Lạnh kết thúc và sự nổi lên của Trung Quốc.
3. Phân tích so sánh với các cường quốc khác: Mở rộng nghiên cứu so sánh chính sách của Mỹ đối với Nhật Bản với chính sách của Mỹ đối với các cường quốc khác ở châu Á (ví dụ, Trung Quốc, Hàn Quốc) hoặc châu Âu, để tìm kiếm các mô hình chính sách chung và đặc thù.
4. Nghiên cứu chuyên sâu về tác động kinh tế và xã hội: Tiến hành các nghiên cứu định lượng hoặc định tính sâu hơn về tác động kinh tế (đầu tư trực tiếp, thương mại, viện trợ) và xã hội (trao đổi văn hóa, ảnh hưởng giáo dục) của chính sách Mỹ đối với Nhật Bản.
5. Ứng dụng mô hình lý thuyết mới: Thử nghiệm ứng dụng các lý thuyết quan hệ quốc tế mới hơn như Chủ nghĩa cấu trúc (Constructivism) hoặc Lý thuyết trò chơi (Game Theory) để phân tích các quyết định chính sách và tương tác chiến lược giữa Mỹ và Nhật Bản.

Methodological improvements suggested

Các nghiên cứu tương lai có thể cải thiện phương pháp luận bằng cách:

• Tăng cường khả năng tiếp cận và phân tích tài liệu bằng tiếng Nhật và các ngôn ngữ khác để có cái nhìn đa chiều hơn từ các nguồn bản địa.
• Sử dụng các phương pháp phân tích định lượng khi có thể, chẳng hạn như phân tích chuỗi thời gian về các chỉ số kinh tế hay quân sự, để bổ sung cho phân tích định tính.
• Áp dụng phương pháp lịch sử miệng (oral history) bằng cách phỏng vấn các nhân chứng lịch sử hoặc hậu duệ của các nhà hoạch định chính sách (nếu có thể) để thu thập thêm góc nhìn.

Theoretical extensions proposed

Luận án có thể được mở rộng về mặt lý thuyết bằng cách đề xuất một khung lý thuyết tích hợp sâu sắc hơn, không chỉ là sự kết hợp của Chủ nghĩa hiện thực và Chủ nghĩa tự do, mà còn là một mô hình động học giải thích khi nào và tại sao một lý thuyết trở nên nổi trội hơn lý thuyết khác trong việc giải thích hành vi của một quốc gia. Ví dụ, phát triển một "lý thuyết chu kỳ chính sách" cho các cường quốc, giải thích sự chuyển đổi từ biệt lập, bành trướng, cạnh tranh, đến hợp tác và liên minh.

Tác động và ảnh hưởng

• Academic impact với potential citations estimate: Là công trình đầu tiên ở Việt Nam nghiên cứu toàn diện chủ đề này, luận án có tiềm năng trở thành một tài liệu tham khảo cốt lõi cho các nhà nghiên cứu lịch sử và quan hệ quốc tế tại Việt Nam. Ước tính có thể đạt hàng trăm lượt trích dẫn trong các luận văn, luận án và bài báo khoa học liên quan đến lịch sử quan hệ quốc tế, chính sách đối ngoại của Mỹ và Nhật Bản trong khu vực.
• Industry transformation với specific sectors: Mặc dù là một nghiên cứu lịch sử, việc hiểu rõ động lực và sự tiến hóa của mối quan hệ Mỹ - Nhật có thể cung cấp cái nhìn chiến lược cho các nhà phân tích rủi ro địa chính trị trong các ngành kinh tế có liên quan đến khu vực châu Á - Thái Bình Dương, như ngành logistics, đầu tư, hoặc thương mại quốc tế. Ví dụ, các công ty muốn đầu tư vào khu vực có thể rút ra bài học về tầm quan trọng của sự ổn định chính trị và vai trò của các liên minh chiến lược.
• Policy influence với government levels: Các phát hiện về sự điều chỉnh chính sách của Mỹ dựa trên lợi ích quốc gia và bối cảnh toàn cầu cung cấp bài học quý giá cho các nhà hoạch định chính sách đối ngoại. Đặc biệt, việc nhận diện "những kinh nghiệm tham khảo trong việc đánh giá tình hình quốc tế và diễn trình của một trong những mối quan hệ quan trọng nhất trong quan hệ quốc tế hiện nay nhất là đối với khu vực châu Á- Thái Bình Dương" (tr. 5) có thể ảnh hưởng đến chính sách ở cấp độ quốc gia, đặc biệt là trong việc xây dựng các liên minh và đối phó với các cường quốc.
• Societal benefits quantified where possible: Việc nâng cao nhận thức lịch sử và hiểu biết về quan hệ quốc tế góp phần vào việc giáo dục công dân, tăng cường tư duy phản biện về các vấn đề toàn cầu. Mặc dù khó định lượng trực tiếp, việc tránh các xung đột hoặc hiểu rõ hơn về các động lực quốc tế có thể mang lại lợi ích gián tiếp về kinh tế (ổn định thương mại) và an ninh (giảm nguy cơ chiến tranh).
• International relevance với global implications: Nghiên cứu này, mặc dù tập trung vào một mối quan hệ song phương, cung cấp một trường hợp điển hình về sự tương tác giữa các cường quốc trong một giai đoạn biến động lịch sử. Các bài học về xung đột lợi ích, sự hình thành liên minh và vai trò của các yếu tố nội sinh trong chính sách đối ngoại có thể có giá trị so sánh cho các khu vực khác trên thế giới và đóng góp vào hiểu biết chung về động lực của hệ thống quốc tế.

Đối tượng hưởng lợi

• Doctoral researchers: Luận án cung cấp một mô hình nghiên cứu toàn diện, tích hợp lý thuyết và phương pháp luận đa dạng cho các nghiên cứu sinh tiến sĩ trong lĩnh vực lịch sử, quan hệ quốc tế, và chính sách đối ngoại. Nó chỉ ra "research gaps" cụ thể (tr. 16) trong nghiên cứu về Mỹ và Nhật Bản tại Việt Nam, mở ra nhiều hướng đi mới cho các đề tài tiếp theo, ví dụ như nghiên cứu chuyên sâu về các khía cạnh kinh tế, văn hóa, hoặc các giai đoạn lịch sử khác của mối quan hệ Mỹ-Nhật.
• Senior academics: Các nhà nghiên cứu cấp cao sẽ tìm thấy trong luận án những đóng góp lý thuyết quan trọng thông qua việc mở rộng ứng dụng của Chủ nghĩa hiện thực và Chủ nghĩa tự do trong bối cảnh lịch sử phức tạp. Phân tích về các yếu tố nội sinh của Mỹ (văn hóa, kinh tế) cũng như tác động của Chiến tranh Lạnh đến sự hình thành liên minh cung cấp những điểm khởi đầu cho các tranh luận học thuật sâu hơn.
• Industry R&D: Mặc dù không trực tiếp, các nhà quản lý R&D trong các lĩnh vực liên quan đến phân tích rủi ro địa chính trị, chiến lược kinh doanh quốc tế, hoặc các ngành công nghiệp phụ thuộc vào chuỗi cung ứng toàn cầu có thể sử dụng các phân tích về sự biến động của quan hệ Mỹ - Nhật để dự đoán xu hướng và điều chỉnh chiến lược. Việc hiểu rõ lịch sử hợp tác và cạnh tranh giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới có thể định lượng lợi ích thông qua việc hỗ trợ các quyết định đầu tư dài hạn an toàn hơn.
• Policy makers: Các nhà hoạch định chính sách sẽ nhận được những "evidence-based recommendations" thông qua việc nghiên cứu lịch sử chính sách đối ngoại. Luận án chỉ ra "những kinh nghiệm tham khảo trong việc đánh giá tình hình quốc tế" (tr. 5), giúp họ hiểu rõ hơn về cách các cường quốc điều chỉnh chính sách dưới tác động của các yếu tố bên trong và bên ngoài, từ đó định lượng lợi ích bằng cách tăng cường khả năng dự báo và ứng phó với các thách thức địa chính trị hiện tại.
• Quantify benefits where possible: Việc áp dụng những bài học lịch sử có thể giúp các nhà hoạch định chính sách đưa ra các quyết định có thông tin tốt hơn, từ đó có thể dẫn đến việc tiết kiệm chi phí trong việc đối phó với các cuộc khủng hoảng ngoại giao hoặc kinh tế. Ví dụ, một chính sách ngoại giao linh hoạt dựa trên bài học lịch sử có thể giảm thiểu nguy cơ căng thẳng thương mại, bảo vệ hàng tỷ USD giá trị xuất nhập khẩu.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Theoretical contribution độc đáo nhất (name theory extended) Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là việc minh họa rõ ràng và chi tiết cách hai lý thuyết đối lập tưởng chừng như Chủ nghĩa hiện thực và Chủ nghĩa tự do có thể cùng tồn tại và luân phiên nhau trong việc giải thích chính sách đối ngoại của một cường quốc như Mỹ đối với một quốc gia khác (Nhật Bản) trong các giai đoạn lịch sử khác nhau. Cụ thể, luận án mở rộng cách ứng dụng của Chủ nghĩa hiện thực để giải thích giai đoạn cạnh tranh gay gắt và chiến tranh (1905-1945), nơi "cuộc đấu tranh giành quyền lực nhằm theo đuổi lợi ích quốc gia" là động lực chính (tr. 21). Đồng thời, nó mở rộng Chủ nghĩa tự do để giải thích giai đoạn hậu chiến (1945-1952), nơi "phi quân sự hóa" và "dân chủ hóa" được theo sau bởi sự hình thành liên minh dựa trên các thể chế và giá trị chung (Hiệp ước Hòa bình, Hiệp ước An ninh). Luận án cho thấy rằng thay vì loại trừ lẫn nhau, các lý thuyết này cung cấp các lăng kính bổ sung để hiểu một mối quan hệ phức tạp, nhấn mạnh rằng không có một lý thuyết duy nhất nào có thể giải thích toàn bộ sự tiến hóa chính sách.

2. Methodology innovation (compare với 2+ prior studies) Innovation về phương pháp luận nằm ở việc kết hợp mạnh mẽ "phương pháp nghiên cứu lịch sử và phương pháp logic" với "phương pháp khảo sát kinh tế, phương pháp phân tích tổng thể và toàn cục, phương pháp phân tích so sánh, lý thuyết về nguyên nhân xung đột quốc tế, các quan điểm về chủ thể và lợi ích trong quan hệ quốc tế" (tr. 20).

   • So với các công trình trước đó của William Z. Foster ("Outline political history of the Americas", 1951) hay Thomas A. Kennedy và Elizabeth Cohen ("The American pageant", 1998) vốn thường chỉ cung cấp một cái nhìn tổng quan rộng lớn về lịch sử chính trị, luận án này áp dụng một cách tiếp cận liên ngành chuyên sâu, giúp "lý giải các hiện tượng, tìm hiểu nguyên nhân chi phối quá trình hoạch định chính sách đối ngoại của Mỹ và bản chất của chính sách này" (tr. 20) từ nhiều góc độ.
   • So với các nghiên cứu chuyên sâu hơn về chính sách đối ngoại như "The growth of American foreign policy" (1962) của Richard W. Leopold, luận án không chỉ mô tả sự phát triển mà còn đi sâu vào phân tích các yếu tố nội sinh của Mỹ (ví dụ, đặc điểm văn hóa-xã hội, động lực kinh tế như tư bản thừa, tr. 41-43) và yếu tố Chiến tranh Lạnh để giải thích sự điều chỉnh chính sách, điều này tạo ra một phân tích nhân quả sâu sắc hơn so với việc chỉ tập trung vào diễn biến chính sách.

3. Most surprising finding (với data support) Phát hiện đáng ngạc nhiên nhất có lẽ là vai trò "lợi dụng lẫn nhau để thực hiện mục tiêu xâm lược và bành trướng" giữa Mỹ và Nhật Bản trong giai đoạn trước năm 1905, đặc biệt là sự ủng hộ ngầm của Mỹ đối với các hành động xâm lược của Nhật Bản ở lục địa châu Á (Đài Loan 1874, Lưu Cầu 1878-1881, Trung Quốc 1894-1895). Dữ liệu cho thấy: "Trong cuộc chiến tranh xâm lược Đài Loan năm 1874, sự ủng hộ của Mỹ đối với Nhật Bản thể hiện ở chỗ ngay từ đầu chính phủ Mỹ đã không hạn chế người Mỹ phục vụ cho Nhật Bản" (tr. 38). Mỹ thậm chí "phản đối đề nghị của Anh về việc dùng biện pháp 'liên hợp can thiệp' giữa năm nước Anh, Đức, Nga, Pháp và Mỹ để kết thúc chiến tranh Trung - Nhật" (tr. 40). Sự ủng hộ này tiếp tục trong cuộc chiến tranh Nhật Bản - Trung Quốc (1894-1895), nơi các cố vấn Mỹ tham gia vào việc soạn thảo "Điều ước Simonoseki" có lợi cho Nhật Bản. Điều này phản trực giác so với hình ảnh Mỹ là "người mở cửa" thúc đẩy thương mại tự do, và cho thấy một khía cạnh thực dụng, thậm chí cơ hội chủ nghĩa trong chính sách đối ngoại ban đầu của Mỹ ở châu Á, đặt lợi ích chiến lược lên trên nguyên tắc.

4. Replication protocol provided? Luận án cung cấp một "replication protocol" ở mức độ cao đối với nghiên cứu lịch sử. Cụ thể, nó liệt kê chi tiết "Nguồn tài liệu" (tr. 18-19) bao gồm:

   • Các tư liệu gốc (hiệp ước, sắc lệnh, thông điệp tổng thống, công hàm, hồi ký) với trích dẫn cụ thể các nguồn công bố (Bộ Ngoại giao Mỹ, Thư viện Quốc hội Nhật Bản, Đại học Yale, Winsconsin).
   • Danh mục tài liệu tham khảo phong phú (tr. 200-217) với gần 200 nguồn sách, bài báo trong và ngoài nước, cho phép các nhà nghiên cứu khác có thể truy cứu và kiểm tra lại các thông tin được sử dụng.
   • Mục "Phụ lục" (tr. 218-381) bao gồm các văn bản gốc của các hiệp ước, thông điệp, nghị định (ví dụ, Phụ lục 15: Hiệp định hòa bình với Nhật Bản 8-9-1951, Phụ lục 16: Hiệp ước an ninh Mỹ-Nhật Bản 8-9-1951), tạo điều kiện cho việc kiểm tra tính chính xác của các phân tích. Mặc dù không phải là một quy trình tái tạo theo nghĩa định lượng (chẳng hạn như chạy lại một mô hình thống kê), việc cung cấp chi tiết về nguồn tài liệu và phương pháp luận cho phép các nhà nghiên cứu độc lập có thể tái thực hiện quá trình thu thập và phân tích dữ liệu, kiểm chứng các lập luận và kết luận của luận án.

5. 10-year research agenda outlined? Luận án không trình bày một "10-year research agenda" cụ thể với các mốc thời gian, nhưng mục "Limitations và Future Research" (tr. 6) đã phác thảo một lộ trình nghiên cứu tương lai với 4-5 hướng đi cụ thể có thể kéo dài hơn một thập kỷ:

   1. Nghiên cứu sâu hơn về yếu tố văn hóa và tư tưởng trong chính sách đối ngoại của cả Mỹ và Nhật Bản, mở rộng ra các yếu tố "chủ nghĩa biệt lệ" hay "tính ưa chuộng sức mạnh".
   2. Mở rộng phạm vi thời gian nghiên cứu mối quan hệ Mỹ - Nhật Bản từ sau năm 1952 cho đến hiện tại, bao gồm các biến động trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự trỗi dậy của các cường quốc mới.
   3. Thực hiện các nghiên cứu so sánh chuyên sâu chính sách của Mỹ đối với Nhật Bản với các quốc gia khác, nhằm xác định các mô hình chính sách chung và đặc thù.
   4. Nghiên cứu định lượng hoặc định tính sâu hơn về các tác động kinh tế và xã hội cụ thể của chính sách Mỹ đối với Nhật Bản.
   5. Thử nghiệm ứng dụng các lý thuyết quan hệ quốc tế mới hơn để phân tích các tương tác chiến lược giữa hai quốc gia. Những hướng nghiên cứu này đòi hỏi nỗ lực liên tục của nhiều nhà nghiên cứu và có thể là nền tảng cho nhiều dự án nghiên cứu trong dài hạn, vượt xa phạm vi một thập kỷ.

Kết luận

Luận án "Chính sách đối ngoại của Mỹ đối với Nhật Bản trong nửa đầu thế kỷ XX" đã mang lại một bức tranh toàn diện và sâu sắc về một trong những mối quan hệ quốc tế then chốt của thế kỷ XX.

1. Dựng lại toàn cảnh lịch sử: Nghiên cứu là công trình đầu tiên tại Việt Nam tái hiện một cách có hệ thống và khách quan toàn bộ diễn trình chính sách đối ngoại của Mỹ đối với Nhật Bản từ năm 1905 đến 1952, từ giai đoạn hợp tác ban đầu đến cạnh tranh gay gắt, chiến tranh và cuối cùng là chiếm đóng để tái thiết và hình thành liên minh chiến lược.
2. Lý giải động lực đa chiều: Luận án đã phân tích sâu sắc các yếu tố chi phối chính sách của Mỹ, bao gồm động lực kinh tế (nhu cầu tư bản thừa, thị trường), đặc điểm văn hóa-xã hội Mỹ (tính ưa chuộng sức mạnh, chủ nghĩa Darwin xã hội) và bối cảnh quốc tế (sự vươn lên của Nhật Bản, Chiến tranh thế giới, Chiến tranh Lạnh), cung cấp một cái nhìn phức tạp hơn về quá trình hoạch định chính sách.
3. Làm rõ sự chuyển dịch chính sách: Nghiên cứu chỉ ra các bước ngoặt quan trọng trong chính sách Mỹ, từ chính sách "mở cửa" và "cố vấn" ban đầu, chuyển sang chính sách "kiềm chế, chèn ép" sau chiến thắng Nga-Nhật (tr. 4), đến "Học thuyết Hoover-Stimson" không công nhận sự bành trướng của Nhật Bản (tr. 82), và đỉnh điểm là chính sách "phi quân sự hóa" và "dân chủ hóa" sau Thế chiến II, cuối cùng là thiết lập "ô bảo vệ hạt nhân" (tr. 18) trong bối cảnh Chiến tranh Lạnh.
4. Đóng góp vào lý thuyết quan hệ quốc tế: Luận án làm phong phú thêm ứng dụng của Chủ nghĩa hiện thực và Chủ nghĩa tự do, chứng minh rằng hai lý thuyết này có thể giải thích các khía cạnh khác nhau của cùng một mối quan hệ song phương tùy thuộc vào bối cảnh lịch sử, từ đấu tranh quyền lực đến hợp tác thể chế.
5. Cung cấp kinh nghiệm tham khảo chính sách: Các phát hiện của luận án có giá trị thực tiễn cao, cung cấp "những kinh nghiệm tham khảo trong việc đánh giá tình hình quốc tế và diễn trình của một trong những mối quan hệ quan trọng nhất trong quan hệ quốc tế hiện nay nhất là đối với khu vực châu Á- Thái Bình Dương" (tr. 5), đặc biệt hữu ích cho các nhà hoạch định chính sách đối ngoại của Việt Nam.

Paradigm advancement với evidence

Nghiên cứu này không chỉ mô tả lịch sử mà còn đóng góp vào sự tiến bộ của cách chúng ta hiểu về sự thay đổi chính sách đối ngoại của các cường quốc. Nó chứng minh rằng chính sách đối ngoại không tĩnh mà là một thực thể động, liên tục điều chỉnh theo "nhận thức thực tế về lợi ích quốc gia phát sinh trong trường hợp khẩn cấp của một hoàn cảnh lịch sử nhất định" ([71, tr...], tr. 23). Bằng chứng cho sự tiến bộ trong tư duy hoạch định chính sách là sự chuyển đổi từ chủ nghĩa biệt lập, qua chủ nghĩa bành trướng, đến chủ nghĩa can thiệp và kiến tạo liên minh, được định hình bởi các học thuyết như Học thuyết Monroe và thuyết "tiền định rõ ràng", sau đó lại được tái định hình bởi các sự kiện toàn cầu như Chiến tranh thế giới thứ hai và Chiến tranh Lạnh. Đây là một sự chuyển dịch paradigm trong tư duy chính sách của Mỹ từ việc tự cô lập sang chủ động định hình trật tự thế giới, đặc biệt là ở khu vực châu Á-Thái Bình Dương.

3+ new research streams opened

Luận án đã mở ra nhiều hướng nghiên cứu mới, đặc biệt trong bối cảnh học thuật Việt Nam:

1. Nghiên cứu liên ngành về yếu tố văn hóa-tư tưởng trong chính sách đối ngoại: Khuyến khích các nghiên cứu đi sâu vào cách các giá trị văn hóa, hệ tư tưởng, và đặc điểm dân tộc định hình lợi ích và hành vi đối ngoại của các quốc gia.
2. Phân tích động lực chính sách trong liên minh phụ thuộc: Mở ra dòng nghiên cứu về bản chất và sự tiến hóa của các mối quan hệ đồng minh phụ thuộc, đặc biệt là cách các quốc gia chủ động điều chỉnh để tối ưu hóa lợi ích của mình.
3. Khảo sát so sánh về chiến lược cường quốc ở Viễn Đông: Thúc đẩy các nghiên cứu so sánh cách các cường quốc (Mỹ, Trung Quốc, Nga) đã và đang thực hiện các chính sách ở Viễn Đông trong các giai đoạn lịch sử khác nhau.

Global relevance với international comparison

Nghiên cứu của Trần Thiện Thanh có tầm quan trọng toàn cầu bởi nó phân tích một trong những mối quan hệ song phương chiến lược nhất thế kỷ XX, có tác động sâu rộng đến trật tự khu vực và quốc tế. Việc so sánh với các nghiên cứu quốc tế của các học giả Mỹ (Edwin O. Reischauer, Payson J. Treat) và các nước khác (Chihiro Hosoya từ Nhật Bản) đã cho thấy tính độc đáo của góc nhìn từ Việt Nam, bổ sung vào các tranh luận học thuật toàn cầu về nguyên nhân chiến tranh, động lực liên minh và sự hình thành trật tự thế giới.

Legacy measurable outcomes

Di sản của luận án có thể được đo lường bằng các kết quả sau:

• Là nền tảng cho hàng trăm lượt trích dẫn trong các công trình học thuật tiếp theo tại Việt Nam và có thể cả khu vực.
• Góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập về lịch sử quan hệ quốc tế và chính sách đối ngoại tại các trường đại học.
• Nâng cao hiểu biết của công chúng và các nhà hoạch định chính sách về mối quan hệ Mỹ - Nhật, từ đó hỗ trợ việc đưa ra các quyết sách đối ngoại hiệu quả hơn, có khả năng định lượng lợi ích qua sự ổn định và hợp tác trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương.