Luận án tiến sĩ về chính sách đối ngoại Việt Nam với Đông Nam Á (1995-2006) - Nguyễn Thị Hoàn

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN -------    ------- NGUYỄN THỊ HOÀN CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM VỚI KHU VỰC ĐÔNG NAM Á TỪ NĂM 1995 ĐẾN NĂM 2006 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ HÀ NỘI - 2011 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN -------    ------- NGUYỄN THỊ HOÀN CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM VỚI KHU VỰC ĐÔNG NAM Á TỪ NĂM 1995 ĐẾN NĂM 2006 Chuyên ngành : Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam Mã số : 62.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ Người hướng dẫn khoa học: GS. Vũ Dương Ninh HÀ NỘI - 2011 MỤC LỤC Trang phụ bìa Lời cam đoan Mục lục Danh mục các chữ viết tắt MỞ ĐẦU. CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI CỦA ĐẢNG VỚI KHU VỰC ĐễNG NAM Á TRONG GIAI ĐOẠN 1995 - 2001. NHèN LẠI CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI ĐỔI MỚI CỦA ĐẢNG TRONG NHỮNG NĂM 1986 - 1995.

Sự chuyển biến của tỡnh hỡnh thế giới và khu vực. Sự hỡnh thành đƣờng lối đối ngoại đổi mới từ Đại hội VI (1986) đến Đại hội VII (1991). Đảng lónh đạo đƣa Việt Nam gia nhập ASEAN (1986 - 1995). CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI CỦA ĐẢNG VỚI KHU VỰC ĐễNG NAM Á TRONG NHỮNG NĂM 1995 - 2001 VÀ SỰ ĐểNG GểP CỦA VIỆT NAM VÀO CÁC HOẠT ĐỘNG AN NINH - CHÍNH TRỊ KHU VỰC.

Bối cảnh quốc tế và khu vực. Đại hội VIII (1996) và những điều chỉnh trong chớnh sỏch đối ngoại của Đảng. Sự tham gia và đúng gúp tớch cực của Việt Nam vào cỏc hoạt động chớnh trị - an ninh khu vực. TĂNG CƢỜNG QUAN HỆ HỮU NGHỊ VÀ TÍCH CỰC THAM GIA CÁC HOẠT ĐỘNG HỢP TÁC KHU VỰC.

Tăng cƣờng quan hệ chớnh trị và hợp tỏc kinh tế song phƣơng với một số nƣớc trong khu vực. Tham gia hợp tỏc kinh tế trong khuụn khổ ASEAN. Tham gia hợp tỏc chuyờn ngành trong khuụn khổ ASEAN .81 Tiểu kết chƣơng 1. CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI CỦA ĐẢNG VỚI KHU VỰC ĐễNG NAM Á TRONG GIAI ĐOẠN 2001 - 2006.

CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI CỦA ĐẢNG TRONG NHỮNG NĂM 2001- 2006. Những biến động của tỡnh hỡnh quốc tế và khu vực. Sự phỏt triển chớnh sỏch đối ngoại của Đảng từ Đại hội IX (2001) đến Đại hội X (2006). Sự tham gia và đúng gúp của Việt Nam trong cỏc hoạt động của ASEAN.

ĐẨY MẠNH QUAN HỆ HỮU NGHỊ VÀ HỢP TÁC VỚI CÁC NƢỚC TRONG KHU VỰC. Tiếp tục củng cố và phỏt triển quan hệ hữu nghị, hợp tỏc Việt Nam - Lào - Campuchia. Thỳc đẩy quan hệ hợp tỏc giữa Việt Nam với cỏc nƣớc cũn lại trong khu vực Đụng Nam Á. Tham gia Chƣơng trỡnh hợp tỏc Tiểu vựng Mờ kụng mở rộng (GMS).

HỢP TÁC TRONG MỘT SỐ LĨNH VỰC GIỮA VIỆT NAM VỚI CÁC NƢỚC ĐễNG NAM Á. Hợp tỏc văn hoỏ, giỏo dục và một số lĩnh vực giữa Việt Nam với cỏc nƣớc Đụng Nam Á. Hợp tỏc chuyờn ngành trong khuụn khổ ASEAN. Hợp tỏc trờn một số lĩnh vực khỏc trong khuụn khổ ASEAN .148 Tiểu kết chƣơng 2.

NHẬN XẫT VÀ KINH NGHIỆM. MỘT SỐ NHẬN XẫT CƠ BẢN. Từ năm 1995 đến năm 2006, Đảng đề ra chớnh sỏch đối ngoại tớch cực chủ động phỏt triển quan hệ hợp tỏc hữu nghị với khu vực Đụng Nam Á, gúp phần củng cố, thỳc đẩy thỳc đẩy sự lớn mạnh của ASEAN. Từ năm 1995 đến năm 2006 chớnh sỏch đối ngoại của Đảng với khu vực Đụng Nam Á nhằm phỏt triển quan hệ hợp tỏc toàn diện và đó đạt một số thành tựu quan trọng.

Trong những năm 1995 -2006 chớnh sỏch đối ngoại của Đảng với khu vực Đụng Nam Á cũn bộc lộ một số hạn chế. Trong thời gian tới chớnh sỏch đối ngoại của Đảng với khu vực Đụng Nam Á đứng trƣớc nhiều thỏch thức mới. MỘT SỐ KINH NGHIỆM CHỦ YẾU. 196 DANH MỤC CễNG TRèNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIấN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN.

200 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 218 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Viết tắt Tiếng Việt Tiếng Anh ACFTA Khu vực mậu dịch tự do ASEAN - Trung Quốc ASEAN-China Free Trade Area AEC Cộng đồng kinh tế ASEAN ASEAN Economic Community AFTA Khu mậu dịch tự do ASEAN ASEAN Free Trade Area AIA Khu vực đầu tƣ ASEAN ASEAN Investment Area AICO Chƣơng trình hợp tác công nghiệp ASEAN Agreement on Industrial Cooperation AIPO Tổ chức liên minh quốc hội ASEAN ASEAN Inter- Paliamentary Organization AMM Hội nghị Bộ trƣởng Ngoại giao ASEAN ASEAN Ministerial Meeting APEC Diễn đàn hợp tác kinh tế Châu Á - Thái bìnhAsia Pacific Economic dƣơng Cooperation ARF Diễn đàn khu vực ASEAN ASEAN Regional Forum ASC Cộng đồng an ninh ASEAN ASEAN Security Community ASCC Cộng đồng văn hoá xã hội ASEAN ASEAN Socio Cultural Community ASEAN Hiệp hội các nƣớc Đông Nam Á Association of South East Asian Nations ASEM Hội nghị Á- Âu Asia - Europe Meeting BCT Bộ Chính trị BCHTƢ Ban chấp hành trung ƣơng CEPT Hiệp định về Thuế quan Ƣu đãi có hiệu lựcCommon Efective chung Preferential Tariff CHDCND Cộng hoà dân chủ nhân dân CHND Cộng hoà nhân dân CNĐQ Chủ nghĩa đế quốc CNTB Chủ nghĩa tƣ bản CNXH Chủ nghĩa xã hội CNXHCH Cộng hoà xã hội chủ nghĩa ĐCS Đảng Cộng sản EAEG Nhóm kinh tế Đông Á East Asian Economic Group EU Liên minh Châu Âu European Union GMS Hợp tác Tiểu vùng Mê kông mở rộng Greater Mekong Subregion IMF Quỹ Tiền tệ Quốc tế International Monetary Fund JIM Hội nghị không chính thức Gia các ta vềJakarta Informal Meeting Campuchia NXB Nhà xuất bản PMC Hội nghị sau Hội nghị Bộ trƣởng ASEAN Post Ministerial Conferences SEATO Tổ chức Hiệp ƣớc Đông Nam Á Southeast Asian Treaty Organization SEOM Hội nghị quan chức kinh tế cao cấp ASEAN Senior Economic Official Meeting SOM Cuộc họp các quan chức cao cấp Senior Official Meeting USD Đô la Mỹ United State Dollar WTO Tổ chức thƣơng mại thế giới World Trade Organization XHCN Xã hội chủ nghĩa ZOPFAN Khu vực hoà bình, tự do và trung lập Zone of Peace, Freedom and Neutrality MỞ ĐẦU 1. Lý do lựa chọn đề tài Trong quá trình hình thành và phát triển của mỗi quốc gia, nhân tố quốc tế luôn giữ một vai trò quan trọng. Không một quốc gia nào có thể tồn tại và phát triển đƣợc nếu không có quan hệ với thế giới bên ngoài.

Chủ tịch Hồ Chí Minh, vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc Việt Nam, danh nhân văn hoá thế giới là ngƣời đã đặt nền móng đầu tiên cho nền ngoại giao hiện đại của Việt Nam. Ngay sau khi giành đƣợc độc lập năm 1945, Chính phủ Việt Nam đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tuyên bố chính sách ngoại giao “thân thiện với tất cả các nƣớc dân chủ trên thế giới” [108a, tr. 30] và “Sẵn sàng đặt mọi quan hệ thân thiện hợp tác với bất cứ một nƣớc nào trên nguyên tắc tôn trọng sự hoàn chỉnh về chủ quyền và lãnh thổ của nhau, không xâm phạm lẫn nhau, không can thiệp nội bộ của nhau, bình đẳng cùng có lợi và chung sống hoà bình” [109, tr. Chính sách đối ngoại của ĐCSVN hiện nay là sự kế thừa và phát triển đƣờng lối đối ngoại của các thời kỳ trƣớc, đặc biệt từ khi tiến hành công cuộc đổi mới, thể hiện tính liên tục và nhất quán trong toàn bộ đƣờng lối chính trị của Việt Nam.

Là một quốc gia ở Đông Nam Á, từ lâu Việt Nam đã có mối quan hệ với các nƣớc trong khu vực. Tuy có sự đậm nhạt khác nhau qua từng thời kỳ, song, quan hệ này luôn có vị trí quan trọng. Trong quan hệ với các nƣớc Đông Nam Á, chủ trƣơng, chính sách đối ngoại của Đảng ta đã phát triển nhƣ thế nào? Thực tiễn quá trình phát triển quan hệ của Việt Nam với các nƣớc Đông Nam Á dƣới sự lãnh đạo của Đảng, đặc biệt là từ khi Việt Nam trở thành thành viên chính thức của ASEAN (7/1995) cần đƣợc nghiên cứu và làm sáng tỏ. Ở thời điểm hiện tại, quan hệ giữa Việt Nam với các nƣớc trong khu vực vẫn tiếp tục phát triển với những thành tựu và những hạn chế.

Do vậy nghiên cứu chính sách đối ngoại của Đảng với khu vực Đông Nam Á trong đó có tổ chức ASEAN từ năm 1995 đến năm 2006 một cách hệ thống, toàn diện là một việc làm cần thiết, có ý 1 nghĩa lý luận và thực tiễn. Thông qua đó, một mặt, chúng ta có thể đánh giá những thành tựu cũng nhƣ hạn chế của chính sách đối ngoại mà ĐCSVN đề ra với khu vực trong thời kỳ công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nƣớc; góp phần tăng cƣờng và thúc đẩy mối quan hệ giữa Việt Nam với các nƣớc trong khu vực Đông Nam Á, từ đó rút ra những bài học kinh nghiệm trong việc xử lý quan hệ với các nƣớc khu vực, giúp chúng ta có thêm cơ sở khoa học để tiếp tục hoàn thiện đƣờng lối, chính sách đối ngoại đƣa Việt Nam hội nhập vào khu vực và thế giới. Mặt khác, luận án cung cấp thêm một số tƣ liệu về quan hệ của Việt Nam với các nƣớc trong khu vực, đồng thời, phục vụ công tác giảng dạy môn Lịch sử nói chung, Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam và Đƣờng lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam nói riêng. Đó chính là những lý do cơ bản để tác giả chọn đề tài cho Luận án Tiến sĩ Lịch sử của mình: “Chính sách đối ngoại của Đảng Cộng sản Việt Nam với khu vực Đông Nam Á từ năm 1995 đến năm 2006” 2.

Tình hình nghiên cứu vấn đề Đông Nam Á nói chung và ASEAN nói riêng từ lâu đã thu hút sự quan tâm nghiên cứu của nhiều học giả trong và ngoài nƣớc, nhiều ngành khoa học khác nhau bởi vị trí và vai trò trong lịch sử. Sau khi Việt Nam trở thành thành viên chính thức của ASEAN, nhiều cơ quan chuyên môn nghiên cứu chuyên về Đông Nam Á và ASEAN nhƣ: Viện Nghiên cứu Đông Nam Á thuộc Viện Khoa học Xã hội Việt Nam, Học viện Ngoại giao - Bộ Ngoại giao, Vụ ASEAN - Bộ Ngoại giao, Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh, Trƣờng Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội và một số cơ quan khác đã có nhiều công trình nghiên cứu về Đông Nam Á và về ASEAN đƣợc xuất bản.