Luận án: Tác động thủy tai đến ngành trồng trọt huyện Hòa Vang, Đà Nẵng - Lê Ngọc Hành

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM LÊ NGỌC HÀNH ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA THỦY TAI ĐẾN NGÀNH TRỒNG TRỌT HUYỆN HÒA VANG, THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH ĐỊA LÝ TỰ NHIÊN Huế, 2026 ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM LÊ NGỌC HÀNH ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA THỦY TAI ĐẾN NGÀNH TRỒNG TRỌT HUYỆN HÒA VANG, THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG Ngành: Địa lý tự nhiên Mã số: 9440217 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH ĐỊA LÝ TỰ NHIÊN Người hướng dẫn: PGS. NGUYỄN HOÀNG SƠN TS. LÊ PHÚC CHI LĂNG Huế, 2026 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan rằng luận án này là công trình nghiên cứu độc lập của tôi, được thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Nguyễn Hoàng Sơn và TS.

Lê Phúc Chi Lăng. Toàn bộ số liệu và kết quả nghiên cứu trình bày trong luận án là trung thực, khách quan, có nguồn gốc rõ ràng và chưa từng được sử dụng để bảo vệ bất kỳ học vị nào. Tôi xin khẳng định rằng mọi sự hỗ trợ, đóng góp trong quá trình thực hiện luận án đều đã được trân trọng ghi nhận; các tài liệu tham khảo và trích dẫn được sử dụng trong luận án đã được trình bày đầy đủ, chính xác và tuân thủ đúng quy định về đạo đức học thuật. Huế, ngày 30 tháng 03 năm 2026 Tác giả luận án Lê Ngọc Hành i LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận án này, tôi đã nhận được sự quan tâm, hỗ trợ quý báu từ nhiều cơ quan, tổ chức và cá nhân.

Tôi xin trân trọng bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS. Nguyễn Hoàng Sơn và TS. Lê Phúc Chi Lăng - những thầy cô không chỉ tận tình định hướng chuyên môn mà còn luôn đồng hành, truyền cảm hứng và tạo mọi điều kiện thuận lợi để tôi có thể hoàn thành công trình này. Tôi xin chân thành cảm ơn lãnh đạo Khoa Địa lý cùng toàn thể thầy cô, chuyên gia và cán bộ khoa học trong và ngoài Trường Đại học Sư phạm - Đại học Huế đã luôn khích lệ và đóng góp nhiều ý kiến chuyên môn quý báu.

Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn trân trọng đến Ban Giám hiệu và Phòng Đào tạo Sau đại học nhà trường đã tạo dựng môi trường học thuật thuận lợi trong suốt quá trình tôi học tập và hoàn thiện luận án. Tôi xin trân trọng cảm ơn Phòng Tài nguyên và Môi trường, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, UBND huyện Hòa Vang, Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn thành phố Đà Nẵng đã hỗ trợ tài liệu và số liệu cần thiết cho nghiên cứu. Đặc biệt, tôi xin cảm ơn lãnh đạo các xã và bà con nhân dân địa phương đã nhiệt tình cung cấp thông tin, tạo điều kiện thuận lợi cho các đợt điều tra và khảo sát thực địa. Tôi xin trân trọng cảm ơn Đại học Đà Nẵng và Trường Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng đã tạo điều kiện để tôi vừa hoàn thành tốt nhiệm vụ công tác, vừa có thể theo đuổi học tập và nghiên cứu trong suốt thời gian thực hiện luận án.

Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến gia đình và những người thân, bạn bè những người đã luôn sát cánh, động viên và là chỗ dựa tinh thần vững chắc, nguồn động lực to lớn giúp tôi vượt qua mọi khó khăn để hoàn thành công trình nghiên cứu này. Huế, ngày 30 tháng 03 năm 2026 Tác giả luận án Lê Ngọc Hành ii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Chữ viết Tên tiếng Anh Tên tiếng Việt tắt AB AdaBoost (Adaptive Boosting) Thuật toán tăng cường thích nghi AHP Analytic Hierarchy Process Quy trình phân tích thứ bậc ANN Artificial Neural Network Mạng nơ-ron nhân tạo Advanced Very High Resolution Máy đo bức xạ phân giải rất cao tiên AVHRR Radiometer tiến BĐKH Biến đổi khí hậu Boosting Mô hình học máy tăng cường BT Brightness Temperature Nhiệt độ sáng CART Classification and Regression Trees Cây phân loại và hồi quy Thuật toán tăng cường cây cho dữ liệu CB CatBoost phân loại Dữ liệu mưa hồng ngoại kết hợp trạm Climate Hazards Group InfraRed CHIRPS đo mặt đất của nhóm cảnh báo biến đổi Precipitation with Station data khí hậu Center for Hydrometeorology and Trung tâm Khí tượng Thủy văn và CHRS Remote Sensing Viễn thám CN Curve number Chỉ số đường cong CNC Công nghệ cao CSHT Cơ sở hạ tầng DEM Digital Elevation Model Mô hình số độ cao DT Decision Tree Cây quyết định ĐKTN Điều kiện tự nhiên ĐTH Đô thị hóa DtRi Distance to River Khoảng cách đến sông suối DtRo Distance to road Khoảng cách đến đường giao thông EDI Effective Drought Index Chỉ số hạn thực tế ELE Elevation Độ cao địa hình ESA European Space Agency Cơ quan không gian châu Âu FA Flow Accumulation Chỉ số tích lũy dòng chảy Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp FAO Food and Agriculture Organization Liên hợp quốc FR Frequency Ratio Tỷ lệ tần suất FSI Flood Susceptibility Index Chỉ số nguy cơ ngập lụt tổng hợp GB Gradient Boosting Thuật toán tăng cường gradient GBDT Gradient Boosting Decision Trees Cây quyết định tăng cường gradient GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nội GEE Google Earth Engine Nền tảng Google Earth Engine GIS Geographic Information System Hệ thống thông tin địa lý GTNĐ Giao thông nội đồng HĐND Hội đồng nhân dân HDR Highest Daily Rainfall Lượng mưa ngày cao nhất HST Hệ sinh thái HTSDĐ Hiện trạng sử dụng đất HTX Hợp tác xã Phương pháp trọng số khoảng cách IDW Inverse Distance Weighting ngược iii Chữ viết Tên tiếng Anh Tên tiếng Việt tắt IGR Information Gain Ratio Tỷ lệ thu nhận thông tin Intergovernmental Panel on Climate Ủy ban Liên chính phủ về biến đổi khí IPCC Change hậu KCN Khu công nghiệp KGE Kling - Gupta Efficiency Hiệu suất Kling - Gupta KNN K - Nearest Neighbors Phương pháp láng giềng gần nhất KT-XH Kinh tế - Xã hội KVNC Khu vực nghiên cứu LightGBM (Light Gradient Boosting LGB Thuật toán tăng cường gradient nhẹ Machine) LR Logistic Regression Hồi quy logistic LST Land Surface Temperature Nhiệt độ bề mặt đất LULC Land Use/Land Cover Sử dụng đất/Lớp phủ đất MAE Mean Absolute Error Sai số tuyệt đối trung bình MK Mann - Kendall Kiểm định xu hướng Mann - Kendall National Aeronautics and Space Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Quốc NASA Administration gia Hoa Kỳ NBJ Natural Breaks Jenks Phân lớp điểm gãy tự nhiên Jenks Normalized Difference Built - up NDBI Chỉ số xây dựng chuẩn hóa Index Normalized Difference Vegetation NDVI Chỉ số khác biệt thực vật chuẩn hóa Index NIR Near Infrared Vùng cận hồng ngoại National Oceanic and Atmospheric Cục Quản lý Đại dương và Khí quyển NOAA Administration Quốc gia Hoa Kỳ NSE Nash-Sutcliffe Efficiency Hệ số hiệu quả Nash-Sutcliffe Số lượng cây quyết định trong mô hình ntree Number of Trees Random Forest OLI Operational Land Imager Bộ cảm Landsat 8 PD Population Density Mật độ dân số PDSI Palmer Drought Severity Index Chỉ số hạn hán nghiêm trọng Palmer Precipitation Estimation from Ước tính lượng mưa dựa trên thông tin PERSIANN Remotely Sensed Information using viễn thám bằng mô hình mạng nơ-ron - CCS Artificial Neural Networks - Cloud nhân tạo - Hệ thống phân loại mây Classification System Pv Proportion of Vegetation Tỷ lệ thảm thực vật QĐ - TTg Quyết định của Thủ tướng Chính phủ r Pearson correlation coefficient Hệ số tương quan Pearson R² Coefficient of Determination Hệ số xác định RD River density Mật độ dòng chảy RF Random Forest Mô hình rừng ngẫu nhiên RMSE Root Mean Square Error Sai số căn bình phương trung bình Receiver Operating Characteristic - Đặc tính nhận dạng - Diện tích dưới ROC-AUC Area Under the Curve đường cong SDI Streamflow Drought Index Chỉ số hạn hán dòng chảy SLO Slope Độ dốc địa hình Standardized Precipitation SPEI Chỉ số chuẩn hóa mưa và bốc hơi nước Evapotranspiration Index SPI Standardized Precipitation Index Chỉ số lượng mưa chuẩn hóa iv Chữ viết Tên tiếng Anh Tên tiếng Việt tắt Stacking Mô hình học máy xếp chồng STe Soil Texture Thành phần cơ giới đất STI Sediment Transport Index Chỉ số vận chuyển trầm tích STy Soil Type Loại đất SVM Support Vector Machine Máy vector hỗ trợ SWSI Surface Water Supply Index Chỉ số cung cấp nước mặt SXTT Sản xuất trồng trọt TM Thematic Mapper Bộ cảm Landsat 5 TOA Top of Atmosphere Bức xạ phổ tại đỉnh khí quyển TCI Temperature Condition Index Chỉ số điều kiện nhiệt độ TIR Thermal Infrared Hồng ngoại nhiệt TOL Tolerance Hệ số dung sai TPI Topographic Position Index Chỉ số vị trí địa hình TRI Topographic Ruggedness Index Chỉ số độ gồ ghề địa hình Temperature Vegetation Dryness TVDI Index Chỉ số khô hạn nhiệt độ - thực vật TWI Topographic Wetness Index Chỉ số độ ẩm địa hình UBND Ủy ban nhân dân USGS United States Geological Survey Cơ quan Đo đạc Địa chất Hoa Kỳ VCI Vegetation Condition Index Chỉ số điều kiện thảm thực vật VHI Vegetation Health Index Chỉ số sức khỏe thảm thực vật VIF Variance Inflation Factor Hệ số phóng đại phương sai Vrain Hệ thống đo mưa chuyên dùng Vertical-Vertical and Vertical- Tổ hợp kênh phân cực phát dọc - thu VV+VH Horizontal polarizations dọc và phát dọc - thu ngang WoE Weight of Evidence Trọng số bằng chứng XGBoost (Extreme Gradient XGB Thuật toán tăng cường gradient cực đại Boosting) DANH MỤC KÝ HIỆU CÁC LOẠI ĐẤT Ký hiệu mã loại đất Tên loại đất LUA Đất trồng lúa HNK Đất trồng cây hằng năm khác CLN Đất trồng cây lâu năm LNP Đất lâm nghiệp PNN Đất phi nông nghiệp SON Đất sông suối, mặt nước CSD Đất chưa sử dụng v MỤC LỤC Trang LỜI CAM ĐOAN .ii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT. iii DANH MỤC CÁC BẢNG. ix DANH MỤC CÁC HÌNH.

xi MỞ ĐẦU. TÍNH CẤP THIẾT CỦA LUẬN ÁN. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN. Mục tiêu chung.

Mục tiêu cụ thể. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU. NỘI DUNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU. Nội dung nghiên cứu.

Phạm vi nghiên cứu. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA LUẬN ÁN. Ý nghĩa khoa học. Ý nghĩa thực tiễn.

NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN. LUẬN ĐIỂM BẢO VỆ CỦA LUẬN ÁN. CƠ SỞ TÀI LIỆU. CẤU TRÚC CỦA LUẬN ÁN .6 CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA THỦY TAI ĐẾN NGÀNH TRỒNG TRỌT.

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TÁC ĐỘNG CỦA THỦY TAI ĐẾN NGÀNH TRỒNG TRỌT. Tình hình nghiên cứu tác động của thủy tai đến ngành trồng trọt trên thế giới. Tình hình nghiên cứu tác động của thủy tai đến ngành trồng trọt ở Việt Nam. Tình hình nghiên cứu tác động của thủy tai đến ngành trồng trọt ở thành phố Đà Nẵng và huyện Hòa Vang.

Những kết luận rút ra từ các nghiên cứu. CƠ SỞ LÝ LUẬN LIÊN QUAN ĐẾN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU. Cơ sở lý luận liên quan đến thủy tai. Cơ sở lý luận liên quan đến ngành trồng trọt .