Luận án tiến sĩ chiến tranh nhân dân ở quảng bình trong kháng chiến chống mỹ cứu

ĐẠI HỌC HUẾ TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM MAI XUÂN TOÀN CHIẾN TRANH NHÂN DÂN Ở QUẢNG BÌNH TRONG KHÁNG CHIẾN CHỐNG MỸ, CỨU NƢỚC NHỮNG NĂM 1965 - 1973 LUẬN ÁN TIẾN SĨ SỬ HỌC HUẾ, NĂM 2017 ĐẠI HỌC HUẾ TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM MAI XUÂN TOÀN CHIẾN TRANH NHÂN DÂN Ở QUẢNG BÌNH TRONG KHÁNG CHIẾN CHỐNG MỸ, CỨU NƢỚC NHỮNG NĂM 1965 - 1973 LUẬN ÁN TIẾN SĨ SỬ HỌC Chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam Mã số: 62.13 NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC : PGS. LÊ CUNG HUẾ, NĂM 2017 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các tư liệu và kết quả nghiên cứu nêu trong Luận án là trung thực, chưa từng được công bố trong bất cứ công trình nào khác. Tác giả Luận án Mai Xuân Toàn ii LỜI CẢM ƠN Trân trọng cảm ơn PGS.

Lê Cung, người đã định hướng đề tài, tận tâm hướng dẫn, giúp đỡ, động viên tôi trong suốt quá trình nghiên cứu, học tập và hoàn thành luận án. Trân trọng cảm ơn quý thầy, cô Khoa Lịch sử, Phòng Đào tạo Sau đại học, Ban Giám hiệu Trường Đại học Sư phạm – Đại học Huế, Ban Đào tạo – Đại học Huế, UBND tỉnh Quảng Bình, Lãnh đạo Sở Nội vụ và cán bộ, công chức Ban Thi đua – Khen thưởng tỉnh Quảng Bình đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu. Xin cảm ơn Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam, Phòng Tư liệu Quân khu 4, Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III, Chi cục Văn thư lưu trữ tỉnh Quảng Bình, Văn Phòng Tỉnh ủy Quảng Bình, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Bình, các nhân chứng lịch sử, … đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi được tiếp cận, khai thác các nguồn tư liệu phục vụ học tập và nghiên cứu. Cảm ơn gia đình, bạn bè luôn đồng hành, động viên, chia sẻ và hỗ trợ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành Luận án.

Huế, tháng 6 năm 2017 Tác giả Luận án Mai Xuân Toàn iii MỤC LỤC Trang phụ bìa. i Lời cam đoan .ii Lời cảm ơn. iii Mục lục. Lí do chọn đề tài.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Nguồn tư liệu và phương pháp nghiên cứu. Đóng góp của luận án.

Bố cục của luận án. 8 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. Lịch sử nghiên cứu vấn đề. Các công trình nghiên cứu về chiến tranh nhân dân Việt Nam.

Các công trình nghiên cứu về chiến tranh nhân dân chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ ở Quảng Bình. Những vấn đề đặt ra tiếp tục nghiên cứu. 24 Chƣơng 2 CƠ SỞ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA CHIẾN TRANH NHÂN DÂN Ở QUẢNG BÌNH TRONG KHÁNG CHIẾN CHỐNG MỸ NHỮNG NĂM 1965-1973. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội và truyền thống yêu nước, cách mạng của nhân dân Quảng Bình.

Đặc điểm tự nhiên. Đặc điểm kinh tế - xã hội. Truyền thống yêu nước và cách mạng của nhân dân Quảng Bình. Chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ ở Quảng Bình.

Phá hoại bằng gián điệp và biệt kích. Phá hoại bằng không quân và hải quân. Chủ trương của Đảng về chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ. Chủ trương của Trung ương Đảng và Quân khu 4.

Chủ trương của Tỉnh ủy Quảng Bình. Công tác giáo dục chính trị - tư tưởng, xây dựng quyết tâm đánh thắng chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ. Chuyển hướng nền kinh tế sang thời chiến, đảm bảo hậu cần tại chỗ cho chiến tranh nhân dân. Trong sản xuất nông - lâm - ngư nghiệp.

Trong sản xuất công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp. Trong lưu thông phân phối. 69 Chƣơng 3 QUÂN DÂN QUẢNG BÌNH TIẾN HÀNH CHIẾN TRANH NHÂN DÂN CHỐNG CHIẾN TRANH PHÁ HOẠI CỦA ĐẾ QUỐC MỸ NHỮNG NĂM 1965-1973. Công tác phòng không nhân dân.

Công tác phòng tránh tại chỗ. Công tác sơ tán, giãn dân. Chiến đấu chống chiến tranh phá hoại. Củng cố và xây dựng lực lượng vũ trang hình thành thế trận chiến tranh nhân dân.

Đấu tranh chống gián điệp, biệt kích. Đánh máy bay và tàu chiến. Đảm bảo giao thông và vận tải chi viện chiến trường. Đảm bảo giao thông.

Vận tải chi viện chiến trường. 128 Chƣơng 4 ĐẶC ĐIỂM, Ý NGHĨA LỊCH SỬ VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM CỦA CHIẾN TRANH NHÂN DÂN Ở QUẢNG BÌNH NHỮNG NĂM 1965-1973. Đối đầu với cuộc chiến tranh phá hoại kéo dài, liên tục và rất khốc liệt. Được triển khai trên địa bàn toàn tỉnh, với sự kết hợp chặt chẽ của nhiều lực lượng.

Diễn ra trên khắp các lĩnh vực, trong đó giao thông vận tải là nóng bỏng nhất. Chiến tranh nhân dân ở Quảng Bình những năm 1965-1973 phát triển vượt bậc theo thời gian. Ý nghĩa lịch sử. Góp phần quan trọng cùng với miền Bắc đánh bại cuộc chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ.

Góp phần to lớn để Quảng Bình hoàn thành vai trò hậu phương của cách mạng miền Nam, trực tiếp là chiến trường Trị - Thiên. Làm dày thêm những giá trị sống của cộng đồng dân cư địa phương để Quảng Bình (cùng với Vĩnh Linh) thành tuyến đầu của miền Bắc trong kháng chiến chống Mỹ. Bài học kinh nghiệm. Chủ động vận dụng sáng tạo đường lối chiến tranh nhân dân của Đảng phù hợp với điều kiện đặc thù của địa phương.

Nâng cao tinh thần tự lực, tự cường, chủ động phòng, tránh, đánh trả trong tình huống có chiến tranh bao vây, cô lập và ngăn chặn. Gắn xây dựng thế trận với củng cố hệ thống chính trị và phát triển kinh tế - xã hội để đảm bảo hậu cần tại chỗ cho chiến tranh nhân dân. 180 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 184 PHỤ LỤC 3 MỞ ĐẦU 1.

LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954-1975), Quảng Bình (cùng với Vĩnh Linh) là tuyến đầu của miền Bắc xã hội chủ nghĩa, hậu phương cận kề của cách mạng miền Nam, trực tiếp là chiến trường Trị - Thiên, là điểm khởi đầu và lan tỏa của tuyến đường Hồ Chí Minh chi viện chiến trường miền Nam và phong trào kháng chiến chống Mỹ ở địa bàn Nam Lào và Campuchia. Do Quảng Bình có vị thế chiến lược quan trọng như vậy nên đế quốc Mỹ xem nơi đây là “yết hầu”, “nút chặn” quyết liệt nhất trong chiến tranh phá hoại miền Bắc. Mỹ tập trung lực lượng lớn không quân, hải quân kết hợp chiến tranh gián điệp biệt kích đánh phá Quảng Bình từ ngày 5-8-1964, mở rộng từ ngày 7-2-1965 và kéo dài cho đến ngày 15-1-1973. Quảng Bình là nơi bị đánh phá dài nhất, quy mô lớn nhất và mức độ tàn phá nghiêm trọng nhất.

Đối với ta, Quảng Bình là nơi thử thách ác liệt nhất trong chiến tranh phá hoại để mở đường, bảo vệ đường và đảm bảo giao thông vận tải chi viện chiến trường, bảo vệ tuyến đầu của miền Bắc, đặc biệt là những thời điểm Mỹ đánh phá ngăn chặn, phong tỏa ác liệt nhất (từ tháng 4 đến tháng 10-1968 và năm 1972). Dưới sự lãnh đạo của cấp ủy Đảng các cấp, trực tiếp là Tỉnh ủy Quảng Bình, quân dân địa phương đã thiết lập thế trận chiến tranh nhân dân rộng khắp, kiên cường bám địa bàn để sản xuất và chiến đấu, lập nên những chiến công xuất sắc, dẫn đầu miền Bắc về thành tích tiêu diệt máy bay và tàu chiến Mỹ. Tư tưởng chỉ đạo xuyên suốt của cấp ủy Đảng và chính quyền Quảng Bình trong kháng chiến chống Mỹ là lấy sức mạnh tổng hợp của chiến tranh nhân dân để đánh thắng chiến tranh phá hoại tổng lực của đế quốc Mỹ. Đại tướng Võ Nguyên Giáp, Tổng Tư lệnh Quân đội nhân dân Việt Nam, đã khẳng định: “Nếu tổng kết cuộc chiến tranh phá hoại toàn diện thì cần nghiên cứu ở Quảng Bình, đánh phá giao thông vận tải phải nghiên cứu ở tuyến đường Hồ Chí Minh và đánh phá đô thị thì phải tổng kết ở Hà Nội, Hải Phòng” [164, tr.

Do đó, nghiên cứu cuộc 4 chiến tranh nhân dân ở Quảng Bình trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước những năm 1965-1973 là việc làm có ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn. Về ý nghĩa khoa học, thông qua việc tái hiện diễn biến chính của cuộc chiến tranh nhân dân ở Quảng Bình trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước những năm 1965-1973, luận án phản ánh bức tranh toàn cảnh về cơ sở hình thành và phát triển, diễn biến chính của chiến tranh nhân dân, dưới sự lãnh đạo của Đảng, được vận dụng một cách sáng tạo trên địa bàn Quảng Bình. Kết quả nghiên cứu của luận án minh chứng Quảng Bình là một mẫu hình địa phương về việc kế thừa tri thức và truyền thống chiến tranh nhân dân chống ngoại xâm trong lịch sử dân tộc, phát huy thành đỉnh cao trong thời kì kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Qua đó, luận án góp phần khẳng định Quảng Bình xứng đáng với vị trí tuyến đầu của miền Bắc trong cuộc đối đầu với đế quốc Mỹ xâm lược.

Về ý nghĩa thực tiễn, luận án góp phần bổ sung nguồn tư liệu lịch sử kháng chiến chống Mỹ của dân tộc nói chung và của Quảng Bình nói riêng. Luận án rút ra những bài học kinh nghiệm giúp các nhà chính trị, quân sự nghiên cứu vận dụng để hoạch định chính sách, đề ra những chủ trương sát đúng phục vụ công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước hiện nay; luận án còn là tài liệu để giáo dục tinh thần yêu nước và cách mạng cho các thế hệ nhân dân Quảng Bình, đặc biệt là đối với thế hệ trẻ, nhằm khơi dậy lòng tự hào về truyền thống tốt đẹp của cha ông, để nỗ lực vươn lên xây dựng quê hương giàu mạnh, góp phần vào sự nghiệp đổi mới đất nước do Đảng khởi xướng và lãnh đạo. Với ý nghĩa đó, chúng tôi chọn vấn đề “Chiến tranh nhân dân ở Quảng Bình trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước những năm 1965-1973” làm đề tài Luận án Tiến sĩ, chuyên ngành Lịch sử Việt Nam. MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU Mục đích nghiên cứu Mục đích của luận án là tái hiện một cách có hệ thống và tương đối toàn diện về cuộc chiến tranh nhân dân ở Quảng Bình giai đoạn chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ những năm 1965-1973; làm rõ một số đặc điểm, ý nghĩa lịch sử và bài học 5 kinh nghiệm trong việc vận dụng đường lối chiến tranh nhân dân vào điều kiện cụ thể của Quảng Bình.