Luận án TS: Sự chuyển biến phong trào yêu nước và cách mạng Quảng Nam (1900-1930)

ĐẠI HỌC HUẾ TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HUỲNH VĂN TUYẾT SỰ CHUYỂN BIẾN CỦA PHONG TRÀO YÊU NƢỚC VÀ CÁCH MẠNG QUẢNG NAM TỪ ĐẦU THẾ KỶ XX ĐẾN NĂM 1930 LUẬN ÁN TIẾN SĨ SỬ HỌC HUẾ, NĂM 2018 ĐẠI HỌC HUẾ TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HUỲNH VĂN TUYẾT SỰ CHUYỂN BIẾN CỦA PHONG TRÀO YÊU NƢỚC VÀ CÁCH MẠNG QUẢNG NAM TỪ ĐẦU THẾ KỶ XX ĐẾN NĂM 1930 Chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam Mã số: 62 22 03 13 LUẬN ÁN TIẾN SĨ SỬ HỌC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. TRƢƠNG CÔNG HUỲNH KỲ HUẾ, NĂM 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án với đề tài: “Sự chuyển biến của phong trào yêu nước và cách mạng Quảng Nam từ đầu thế kỷ XX đến năm 1930” là công trình nghiên cứu khoa học độc lập, do tác giả thực hiện dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Trương Công Huỳnh Kỳ. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Thừa Thiên Huế, tháng 11năm 2018 Tác giả Huỳnh Văn Tuyết i LỜI CẢM ƠN Tôi xin bày tỏ lòng tri ân sâu sắc tới PGS.TS Trương Công Huỳnh Kỳ đã tận tình hướng dẫn tôi trong quá trình học tập và thực hiện đề tài luận án.

Tôi cũng xin được bày tỏ lòng biết ơn đối với quý Thầy, Cô giáo Khoa Lịch sử, Phòng Sau đại học, Ban Giám hiệu Trường ĐHSP, Ban Giám đốc Đại học Huế đã chỉ bảo, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập. Xin chân thành cảm ơn, Ban Giám hiệu, HĐSP trường THPT chuyên Lê Thánh Tông, Hội An, Quảng Nam đã tạo điều kiện cho tôi hoàn thành khóa học. Cuối cùng, xin dành lời tri ân sâu sắc nhất đến gia đình, bạn bè, những người đã luôn bên cạnh, động viên, chia sẽ và hỗ trợ tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án. Xin trân trọng cảm ơn! Thừa Thiên Huế, tháng 11 năm 2018 Tác giả Huỳnh Văn Tuyết ii NHỮNG CỤM TỪ VIẾT TẮT BCH: Ban chấp hành CMQN: Cách mạng Quảng Nam CMVN: Cách mạng Việt Nam CMVS: Cách mạng vô sản DTH: Duy Tân Hội DCTS: Dân chủ tư sản DTDC: Dân tộc dân chủ NXB: Nhà xuất bản NHQN: Nghĩa Hội Quảng Nam PTCM: Phong trào cách mạng PTDT: Phong trào Duy Tân PTĐD: Phong trào Đông Du PTYN: Phong trào yêu nước TTLT: Trung tâm lưu trữ TVCM: Tân Việt cách mạng VNCMTN: Việt Nam các mạng thanh niên VNQPH: Việt Nam Quang phục Hội iii DANH MỤC CÁC BẢNG STT Ký hiệu Tên bảng Trang 1 Bảng 2.1 Khối lượng hàng hoá vận chuyển ven bờ (nội địa) qua cảng Đà Nẵng từ 1914 đến năm 1918 36 2 Bảng 3.1 Thống kê số lượng người Việt đóng thuế môn bài ở các tỉnh Đà Nẵng, Quảng Nam, Quảng Ngãi trong các năm 85 1921-1922 3 Bảng 3.2 Khối lượng hàng xuất - nhập khẩu qua cảng Đà Nẵng và Bến Thủy năm 1924 và 1926 85 4 Bảng 3.3 Số lượng chi bộ và hội viên Hội VNCMTN Quảng Nam năm 1929 107 5 Bảng 3.4 Danh sách đảng viên TVCM Đảng Quảng Nam 109 6 Bảng 3.5 Số lượng cơ sở đảng và đảng viên ở Quảng Nam - Đà 114 Nẵng cuối 1930 iv MỤC LỤC Lời cam đoan …………………………………………………………………….

ii Danh mục các ký hiệu, các chữ cái viết tắt. iii Danh mục các bảng ……………………………………………………………. iv Mục lục …………………………………………………………………………. Lý do chọn đề tài.

Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu. Nguồn tài liệu và phƣơng pháp nghiên cứu. Đóng góp của luận án.

Kết cấu của luận án. TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài. Nhóm công trình nghiên cứu về sự chuyển biến của phong trào yêu nước và cách mạng ở Việt Nam có liên quan đế n Quảng Nam.

Nhóm công trình nghiên cứu về sự chuyển biến của phong trào yêu nước và cách mạng ở Quảng Nam. Kết quả nghiên cứu và những vấn đề đặt ra cần tiếp tục đƣợc nghiên cứu. SỰ CHUYỂN BIẾN CỦA PHONG TRÀO YÊU NƢỚC VÀ CÁCH MẠNG QUẢNG NAM TỪ LẬP TRƢỜNG PHONG KIẾN SANG KHUYNH HƢỚNG DÂN CHỦ TƢ SẢN (TỪ ĐẦU THẾ KỶ XX ĐẾN 1918) 26 2. Nhƣ̃ng tiề n đề của sƣ ̣ chuyể n biế n của ph ong trào yêu nƣớc và cách mạng Việt Nam và Quảng Nam đầu thế kỷ XX.

Đặc điểm vùng đấ t , con người Quảng Nam. Thất bại của phong trào Cần Vương cả nước và sự kết thúc sớm 1 của phong trào Nghĩa hội Quảng Nam. Sự chuyển biến về kinh tế - xã hội ở Quảng Nam và Đà Nẵng đầu thế kỷ XX. Ảnh hưởng của tư tưởng canh tân ở Việt Nam cuối thế kỷ XIX.

Tác động của Tân thư , Tân văn và phong trào cách ma ̣ng tư sản ở Châu Á. Sự chuyển biến của phong trào yê u nƣớc và cách ma ̣ng Quảng Nam theo khuynh hƣớng dân chủ tƣ sản đầu thế kỷ XX. Chuyển biến về tư tưởng, mục tiêu cứu nước. Nhận thức lại thực trạng xã hội, tìm nguyên nhân mất nước.

Hình thành tư tưởng cứu nước theo khuynh hướng dân chủ tư sản. Chuyển biến về cơ cấu tổ chức lãnh đạo phong trào. Từ Nghĩa hội Quảng Nam đến Duy Tân Hội. Quá trình cải tổ Duy Tân Hội và thành lập Việt Nam Quang phục Hội.

Chuyển biến về phương thức hoạt động ……………………. Phương thức hoạt động theo lập trường cứu nước của Duy Tân Hội và Việt Nam Quang phục Hội…………………………. Phương thức hoạt động theo chủ trương duy tân cải cách của Phan Châu Trinh …………………………………………………. 72 Tiểu kết chương 2…………………………………………………….

SỰ CHUYỂN BIẾN CỦA PHONG TRÀO YÊU NƢỚC VÀ CÁCH MẠNG QUẢNG NAM TỪ KHUYNH HƢỚNG DÂN CHỦ TƢ SẢN SANG LẬP TRƢỜNG VÔ SẢN (1919 - 1930). Những tiền đề của sự chuyển biến của phong trào yêu nƣớc và cách mạng Quảng Nam từ 1919 đến 1930. Sự chuyển biến về kinh tế và xã hội ở Quảng Nam. Sự chuyển biến về kinh tế.

Sự chuyển biến về xã hội. Ảnh hưởng của phong trào cách mạng thế giới và tư tưởng cách mạng của Nguyễn Ái Quốc. Ảnh hưởng của phong trào yêu nước và cách mạng Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1930. Những biểu hiện của sự chuyển biến phong trào yêu nƣớc và cách mạng Quảng Nam từ khuynh hƣớng dân chủ tƣ sản sang lập trƣờng vô sản.

Sự chuyển biến của phong trào yêu nước theo khuynh hướng tư sản và sự chuẩn bị tiền đề cho sự hình thành phong trào yêu nước và cách mạng theo xu hướng vô sản ở Quảng Nam. Sự chuyển biến của phong trào yêu nước và cách mạng theo lập trường vô sản ở Quảng Nam. Chuyển biến về tư tưởng chính trị. Chuyển biến về cơ cấu tổ chức lãnh đạo phong trào.

Chuyển biến về phương thức hoạt động. 115 Tiểu kết chương 3. ĐẶC ĐIỂM, TÁC ĐỘNG CỦA SỰ CHUYỂN BIẾN PHONG TRÀO YÊU NƢỚC VÀ CÁCH MẠNG QUẢNG NAM TỪ ĐẦU THẾ KỶ XX ĐẾN NĂM 1930 ……………. Sự chuyển biến của phong trào yêu nước và cách mạng Quảng Nam trong 30 năm đầu thế kỷ XX thể hiện những đặc điểm chung của cả nước.

Những đặc điểm chủ yếu của quá trình chuyển biến trong phong trào yêu nước và cách mạng Quảng Nam từ đầu thế kỷ XX đến năm 1930. Tác động của sự chuyển biến phong trào yêu nƣớc và cách mạng Quảng Nam từ đầu thế kỷ XX đến năm 1930. Góp phần tạo nên quá trình chuyển biến của phong trào yêu nước và cách mạng Việt Nam…………………………. Góp phần vào quá trình chấn hưng nội lực của dân tộc.

Khởi đầu cho sự hội nhập quốc tế và xây dựng địa bàn hoạt động ở nước ngoài. Gợi mở một số vấn đề có ý nghĩa thiết thực cho công cuộc xây dựng và bảo vệ quê hương Quảng Nam hiện nay. 151 Tiểu kết chương 4. 162 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ĐÃ CÔNG BỐ.

166 TÀI LIỆU THAM KHẢO. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Ngày 1/9/1858, thực dân Pháp xâm lược nước ta, nhân dân Việt Nam đã liên tiếp đứng lên đấu tranh để bảo vệ nền độc lập dân tộc trong nửa sau thế kỷ XIX với đỉnh cao là phong trào Cần Vương (1885 - 1896). Mặc dù diễn ra sôi nổi , quyế t liê ̣t , cuối cùng phong trào Cần Vương đã thất bại, chứng tỏ hệ tư tưởng phong kiến, chế độ phong kiến không còn là con đường cứu nước cứu dân được nữa. Lịch sử dân tộc đòi hỏi phải có một con đường cứu nước mới hữu hiệu hơn.

Đáp ứng yêu cầu lịch sử đó, vào đầu thế kỷ XX, do tác động của những yếu tố trong nước (sự chuyển về kinh tế - xã hội dưới tác động của cuộc khai thác thuộc địa lần thứ nhất) và ngoài nước (tư tưởng dân chủ tư sản (DCTS) phương Tây và trào lưu “Châu Á thức tỉnh”), phong trào giải phóng dân tộc Việt Nam chuyển biến theo khuynh hướng cách mạng tư sản với các xu hướng bạo động và cải cách. Từ sau Chiến tranh thế giới thứ nhất đến năm 1930, phong trào giải phóng dân tộc Việt Nam tiếp tục trải qua các giai đoạn tìm tòi và định hướng về con đường cứu nước để giải phóng dân tộc, giành độc lập tự do. Phong trào giải phóng dân tộc Việt Nam tiếp tục chuyển biến theo các con đường cách mạng tư sản và vô sản. Sự chuyển biến này trải qua một quá trình chọn lọc tất yếu của lịch sử để tìm ra con đường phát triển đúng đắn cho phong trào cách mạng (PTCM) Việt Nam.

Đây là một vấn đề khoa học lớn cần được lý giải để tìm ra quy luật phát triển của phong trào giải phóng dân tộc Việt Nam trong 30 năm đầu thế kỷ XX. Sự chuyển biến của phong trào yêu nước (PTYN) và cách mạng Việt Nam (CMVN) từ đầu thế kỷ XX đến năm 1930 diễn ra trong phạm vi toàn quốc và thể hiện cụ thể ở từng địa phương, phản ánh qua nhịp độ phát triển nhanh chóng về chính trị của các tổ chức yêu nước, cách mạng, cũng như của các hình thái biểu hiện của nó. Trong quá trình chuyển biến của PTYN và CMVN 30 năm đầu của thế kỷ XX, Quảng Nam - vùng đất do tác động của các điều kiện lịch sử, đã có sự chuyển biến theo các trào lưu của dân tộc với những nét nổi bật. Vào đầu thế kỷ XX, Quảng Nam là nơi khởi phát của Phong trào Duy Tân (PTDT) (1903 - 1908) cả nước, đồng thời đây cũng là “cái nôi” của Duy Tân hội (DTH) (1904 - 1912) và Phong trào Đông Du (PTĐD) (1905 - 1909).