Luận án phó tiến sĩ về truyện Nôm bình dân - Kiều Thu, Đại học Quốc gia Hà Nội

BỘ GIÁO ĐỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI ‘TRUONG ĐẠI HỌC KHXH VÀ NHÂN VAN KIỂU THU HOẠCH TRUYỆN NÔM BÌNH DÂN CỦA NGƯỜI VIỆT - LỊCH SỬ HÌNH THÀNH VÀ BẢN CHẤT THÊ LOẠI CHUYEN NGANH: Văn học dan gian MÃ SỐ: 50407 LUẬN ÁN PHÓ TIẾN SĨ KHOA HỌC NGỮ VĂN HÀ NỘI - 1996 Trang Mơ 60t VAI BI: iiero bit a tv JAA Aa 0V Vụ Mere eat PARE INA t0: 1 (t0 HT usvlyvE veda pews /vetevekVVSxẽ 64 90s sseslll Lich sử hình thành va qua trinh phát triển thể loai truyên Nôm bình dân. Chương HaÌ.e««« c1 1 6 V1 c6 n1 c1 6 n1 6 1 6 6661 6 6 S1 1 1° se°° dl Thi pháp truyên Nôm bỉnh dân.u Chức năng tư tưởng - thẩm my của truyện Nôm bình dân, l8 ete oes oaks oe woh so ae ele eae Terie mũ ta Lise Tham bho. sib oe ee pened) we neocon Phu DAT oe ig a Wile 70010040 14)16 0204 sua dale See gran 840/8111956)6015/880/5618/3nxs aS71 TĐ MỞ DAU 1. TINE CAP THIẾT CỬ: Đồ TÀI HGHIẾN CỬU.

Trước Cách meng theng Tấm ở nước te, nhiều truyện Nôm pink đên cúc người Việt (ngư logi Tống Trên Cúc Hoe, Phem Công Cúc Hoe, Phạm Tei Ngọc Hoe su.) de được phiên êm, xuẾt benuNihưng việc nghiên cứu, tim hiểu loei truyện ney thi thét sự chưa méy ei chi ý. Chỉ th seu năm 1945, nhết le từ seu năm 1954 trở lei đêy, thì loại truyên ney mới được giới khoe học quen têm nhiều hon. Tuy nhiên,phền lớn céc bei viết hBu nhr mới chỉ tệp truag veo việc bình gia ý nghie tư tưởng cue từng truyện Nôm cụ thể, cồn việc nghiên cứu truyện Ném binh dên một cách tổng thể trên bình điện thể loại thi vẫn chưa có một chuyên khao neo. VỀ thé trong nhiều thập kỶ nay, từ cách gọi tên thể loei (bÌnh đên hey khuyết danh) đến quen niêm về thể loại (văn học hey văn hoc đên gien) cùng đều chưa c2 sự thống nhết trong giới khoa hoc.

Do tình Linh như véy, vấn ak nghién cứu truyện Nôm bình dén của người Việt từ góc độ thể lopi 1è một đề tai vừa dep ứng được 1ì hừng doi hoi bẩy léu cue giới khoe học; vire gop phần lem seng to một sổ vấn đề 1Í luện co tinh đặc thù cue truyện êm binh đên nói riêng, che văn học đến giea nước te noi chưng. II, TINH IẦNH NGHIEN cỦu bề TẠO hư phền trên đe trình bey; nều hết cốc bei viết về truyén NÑ ôm bằnh đên (khoeng 15 bei - xem Thu muc them khao) trong mếy chuc năm qua chủ yếu là bàn về giá trị tư tương của mot truyện Nêm cu thể; còn số bai viết nhằm tim hiểu thể loại truyện Nôm bình dân nói chưng chiếm số lưộng rất Ít, chỉ khoang vai ba bai. Có thể kể: Bùi Văn Nguyên với truy én Nôm khuyết danh, môt hiên tượng đặc biêt của văn hoc Việt Nam" (Tập san Nghiên cứu văn học, số 7 - 1960); Đăng Thanh Lê với "Nhân vật phu nv qua một số truyện Nôm" (Tap chí Văn hoc, số 2 - 3 - 1968); Nguyễn Lộc với "Nhưng vấn đề xa hôi trong truyên Nôm bình dân" ( Tạp chí Văn học, số 4 - 1969); Vu Tố Hao với "Mối quan hé giữa truyén Nộm bình dân và văn học dân gian" (Tap chí Văn học, số 4 - 1980). Sách có viết về truyén Nôm bình dân có thể Kể: Giáo trình lich sử văn học Viêt Nam, Tập III của Lê Trí Viễn, Lê Hoài Nam.

Trong số sách nay chi có 7 tếc giả viết tương đối têp trung về thể loai truyén Nôm, do là Lê Hoài Nam voi chương = 3 - " Truyện Nêm khuyết danh", Nguyên Lộc voi chương "Truyén Nôm bình đân", va Đặng Thanh Lệ với chương "Truyện Nôm , thé loại tiểu thuyết cổ điển Việt Nem"; tuy nhiên ý kiến cũng còn ở mức sơ lược, như Lê Hosi Nam đởa ghi nhận ",„„ Chỉ le một số ÿ kiến sơ bộ, chủ yếu nhằm giới thiệu qua một vấn đề rất phức tạp le vấn đỀ truyện Nôm", Cố thể nơi,từ trước tới nay, truyện Nôm chủ yếu mới chỉ được tim hiểu trong các công trình văn học sử. Hà khuynh hương chung của những người viết văn học sử là thường đổi xử với truyện Nôm như là nhưng tác phẩm văn học viét,va vì thé, da đặt ching vào từng thời kỳ văn học nhất định đễ xem xet, dénh gia cùng với céc tac gia tac phẩm khác của thoi ky do. Chẳng hen, bộ Lược theo lịch sử văn học Việt Nem(1957) cus nhóm Lê Quý Đôn, thì giới thiêu céc truyện Nôm Vương Tường, Tré Coc, Trinh Thu, Thạch Sanh như le nhưhg "tác phẩm vô denh" từ thé ky 13 đến thé ky 15. Con cac truyện Nôm co tên tec gie như Hos tiên, Sơ kính tên treng,Truyậ Kiều, và một loet các truyện ôm được gọi 15 "tac phẩm vô ^ denh" như Nhi đô mei, Phen Trần, Bích Câu kỳ ngộ, Quan Am Thị Kính, Phem Công Gúc Hoa, Tống Trên Cúc Hoa, Phạm Tải Ngoc Hoa, Phương Hos, Na tu tei thì được giới thiệu o thời ky từ thé ky 18 dến cều thé ky 20.

inh lich sử văn học Việt Nem, Tập 111, (1965) trong Tủ sách Dei hoc sư phạm He Nội, do Lệ Trí Viền, Phen Côn, Đặng Thanh Lê, Phem Văn Luận, Lê Hoei eh Nem biên soạn, truyện Nôm cung được giới thiệu vao giai đoạn give thé ky 18 đều thể ky 19, với một chương có tính chết khai quét nhen éỀ "Truyện Nom khuyết denh", va liềw sau đó le phim giới thiệu cụ thé ba truyện Nôm Nhị độ mai „Tổng Trên Cuc Hoa, Lêm tuyền kỳ ngộ. Đến bộ Văn học Việt Nam nite cuối thế ky XVIII - nửa đầu thé kỷ XIX, Tập II, (1978) do Nguyễn Lộc biên soạn, vấn dỀề truyện Nôm de được trình bey tương đối toàn điện từ vấn đề nguồn gốc, phân loại đến vấn đề nôi dung xa hội và đặc điểm nghệ thuật, tuy vậy cũng chỉ 6 mức tổng quat, khéi quat trong chương "Truyện Ném binh đân", sau cac truyện Hoa tiên, Sơ kính tên treng; Truyện Kiều được giới thiệu như la nhưng tấc phẩm văn học c2 tên bác gia của giai đoạn văn học sử nay. Con ở chính céc sech viết về văn học dân gian như Vay ` hoc đền gian, Tập I, (1972) do Dinh Gia Khenh - Chu Xuâ Diên biên soạn, như Tim hiểu tiến trình văn học dén øian Việt Nem (1974) của Cao Huy Đỉnh, Nghiên cưu tiến trình lịch sử che văn học dén gien Việt Nem (1978) che Đỗ Binh Trị thì truyện Nôm lei chỉ được đề cập đến như một thé loại gin với văn học dén gian về do dd nó de không được trình bey trong một chương mục đềnh riêng cho thé loại ney. Việc đặt céc truyền Nôm được coi Te "v6 đanh", hoặc "khuyết danh", hoặc "bình din" vào một thoi kỳ lịch sử A “ kế x.^ ` a * *^ ah bệ nhất đỉnh để xem xét c2 thể le do yêu cầu cân thiết cua - 5 ~ một công trình văn hoc sử.

Song nhết loẹt đặt nHững truyi Nôm ấy vào giai đoạn từ giữe thế ky 18 đến đều thể ky 19 ,thậm chÝ co một số truyén Nom còn được đặt Veo giei doer sớm hơn nựa tực le từ thế ky 13 dén thé ky 15, thì ro ~ reng le không ổn. Bởi trong thực tế, chúng te chưa có cơ sở khoe học để noi rằng truyện Nôm nối chung đã re đời từ thé ky 13. Về xet về mặt ngôn ngữ cùng nhưng đặc điểm của thé thơ lục bát giei đoạn sớn, thi cưng kho ma co thể xếp céc truyện Vượng Tường, Trê Góc, Trinh Thi, Thạch Sanh vào thoi kỳ từ thế ky 13 đến thé kỹ 15. Con căn cứ veo nhưng tư liệu lich sử đang tin cậy, thì hầu hết truyên Nôm đều ra đời trong một khoang thời gian đai từ thé ky 17 đến những năm đều thể ky 20.

Do do, nến chỉ khoanh ving truyện Ném veo một thời Ky từ give thé ky 18 đến nữa đều thể ky 19 như một số công trình văn học sử de thực hiện, thì như vây la đã không phen ¿nh đứng qué trình phét triển lịch sử của thể loại ney. Chang những thể, việc bổ tết ca truyện Nôm vào một rọ để nghiên cưu chắc chắn cùng se anh hưởng không Ít tới que trình xem xét truyện Nôm trong quan hệ đồng đại cũng như trong quan hệ lịch đẹi. Ngoai ra, việc chỉ xem xết truyên Nôm như le đổi tương của khoa nghiên cứu văn học, ma không coi no lề đổi tượng của fôn-klo hoc cưng le một nguyên nhên quen trọng đần tới những nhận định ve những luận điểm có phầ thiểu khách quan; không dung voi ben chét cue thé loại. eee Tinh trạng đó tất yếu da đưa đến một hệ qua lưỡng ~ phân kha phức tap, đó ls chưa co một tac gia nao thừa nhâ truyện Nom la văn hạc đến gian, song cung chưa có một tác gia nhào phủ nhận nhưng đặc điểm đân gian của truyện Nôm.

Chẳng hạn như nhận định của Lê Tri Viễn là một thí đụ. Tác gia viết :"Truyén Nôm khuyết denh có thể co hai loại :một loại gần với văn học dân gian, một loại gan voi y Sở : ^. L$ văn học bac hoc. Nhị độ mai thuộc vào loại sau,—¬_—— còn Tổng Sa So ác “A.

Trân Cúc Hoa thuộc vao loại trước. Gén voi văn học dân : oe ^ y a + 7 xử ` ` x. ` gian hay cung la van hoc dân gian, do hay con la van dé T. wa Lá F4 a © es id Ta y phai nghiên cưu, nhưng Tổng Trân Cục Hoa vén co nhiều đặc „ 4 bs y ^ + ` As bead ` ` điểm cua van hoc dân gian, về nội dung cung như về hình thức".Mặc đầu cũng con băn khoăn vì chưa co điều kiện ion ig 7? ~ oe.

pe nghién cứu, song tac gia cung +6 ra đa cam nhận được kha r6 nhưng đặc điểm đân gian cla truyện Nom. Hay như nhân định cua Dinh Gia Khánh cung vậy, tuy không thừa nhận truyện Nôm la văn học dân gian,song phẩm chất đân gian của truyén Nôm vần cử hiện ra ro mồn một qua nhân xét của tac gia :"Truyện Nômchỉ la một hiện tượng chứng to anh hưởng sâu sốc và manh me của văn học dân gian vào văn học viết bằng chữ Nôm của tri thức phon, kiến. DO là anh hưởng của truyện cỗ tích. Nhưng ở đây lạ con phải thấy ảnh hưởng rất lớn cue thơ ca đên gian.

Thể thơ trong truyện Nôm bắt nguồn từ thể thơ dân gian. Ngôn ngữ văn học trong truyện Nôm cũng bắt nguồn từ ngôn ngư thơ đân gian.