Luận án tiến sĩ lịch sử Việt Nam: Quá trình đấu tranh giữ gìn và xây dựng LLCM ở Nam Bộ 1954-1960

2 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu độc lập. Các số liệu trong luận án là trung thực và những kết luận khoa học của luận án chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả luận án Thái Văn Thơ 3 LỜI CẢM ƠN Trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu để hoàn thành luận án, ngoài sự nỗ lực, cố gắng của bản thân, tôi đã nhận được sự động viên và giúp đỡ quý báu từ nhiều đơn vị và cá nhân. Tôi xin chân thành cảm ơn Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi học tập và thực hiện tốt luận án; quý thầy, cô giảng viên dạy lớp Nghiên cứu sinh Lịch sử Việt Nam khóa: 2015 - 2019 tại Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh đã cung cấp cho tôi nhiều kiến thức trong toàn khóa học.

Tôi xin chân thành gửi lời cảm ơn đến các cơ sở lưu trữ tài liệu như Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam; Viện Lịch sử Đảng; các Trung tâm Lưu trữ Quốc gia II, III; phòng Khoa học Quân sự Quân khu 7; phòng Khoa học Quân sự Quân khu 9 và Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy của một số tỉnh ở Nam Bộ đã tạo điều kiện thuận lợi, cung cấp nhiều tư liệu cho luận án. Đặc biệt, tôi xin chân thành cảm ơn PGS. Hồ Sơn Đài, người thầy đã hướng dẫn, động viên tôi một cách tận tình trong quá trình thực hiện luận án. Tôi cũng xin chân thành cảm ơn đến gia đình, người thân, bạn bè, tất cả các anh chị, em nghiên cứu sinh chuyên ngành Lịch sử Việt Nam khóa 2015 - 2019 và ở cơ quan công tác đã động viên, giúp đỡ tôi trong học tập cũng như trong quá trình hoàn thành luận án.

Trân trọng cảm ơn! Thành phố Hồ Chí Minh năm 2020 Tác giả luận án Thái Văn Thơ 4 DANH MỤC NHỮNG TỪ VIẾT TẮT Chính quyền Sài Gòn CQSG Đấu tranh chính trị ĐTCT Đấu tranh vũ trang ĐTVT Lực lượng cách mạng LLCM Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam MTDTGPMNVN Quân đội Sài Gòn QĐSG Việt Nam Dân chủ Cộng hòa VNDCCH Việt Nam Cộng hòa VNCH Xứ ủy Nam Bộ XUNB Nhà xuất bản NXB Trung tâm Lưu trữ Quốc gia II Thành phố Hồ Chí TTLTQG II TP.HCM Minh 5 MỤC LỤC Trang phụ bìa Trang MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của nhân dân Việt Nam diễn ra trong hơn hai thập kỷ (1954 ­ 1975), trải qua nhiều giai đoạn và mỗi giai đoạn lại có những đặc điểm riêng. Đặc biệt trong giai đoạn đầu kháng chiến chống đế quốc Mỹ xâm lược và chính quyền Sài Gòn (CQSG) những năm 1954 ­ 1960 chứa đựng nhiều nội dung lịch sử phong phú, trong đó nổi bật lên quá trình đấu tranh giữ gìn và xây dựng lực lượng cách mạng (LLCM), tiến tới Đồng Khởi của quân và dân Nam Bộ. Từ sau Hiệp định Genève 1954, với dã tâm xâm lược và muốn chia cắt vĩnh viễn Việt Nam, chính quyền Mỹ nhanh chóng xây dựng và hỗ trợ mọi mặt cho sự định hình của CQSG ở miền Nam Việt Nam.

Sau khi thiết lập được “quốc gia” ở Nam Việt Nam, CQSG tiến hành đàn áp, khủng bố, đánh phá khốc liệt các phong trào đấu tranh và LLCM ở miền Nam nói chung và Nam Bộ nói riêng, khiến cho LLCM ở Nam Bộ bị tổn thất nặng nề. Vì vậy, dẫn đến yêu cầu tất yếu là quân và dân Nam Bộ để tồn tại, phát triển phải đẩy mạnh quá trình đấu tranh giữ gìn và xây dựng LLCM ở địa phương. Trong khoảng thời gian này, quân và dân Nam Bộ buộc phải đẩy mạnh quá trình đấu tranh để giữ gìn và xây dựng LLCM trước các hoạt động xâm lược ngày càng tăng cường của chính quyền Mỹ cũng như phải ứng phó với các hoạt động đàn áp, khủng bố khốc liệt đến từ CQSG. Quá trình đấu tranh giữ gìn và xây dựng LLCM ở Nam Bộ những năm 1954 ­ 1960 diễn ra quyết liệt, sôi nổi, rầm rộ với nhiều phương cách đấu tranh phong phú, sáng tạo của quân và dân Nam Bộ và cuối cùng dẫn đến cao trào Đồng Khởi những năm 1959 ­ 1960 trên toàn vùng.

Đã có nhiều công trình khoa học nghiên cứu về cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của nhân dân Nam Bộ nhưng chưa có công trình nghiên cứu nào trình bày và phân tích sâu sắc về quá trình đấu tranh giữ gìn và xây dựng LLCM, tiến tới Đồng Khởi ở Nam Bộ những năm 1954 ­ 1960. Mặt khác, nghiên cứu về quá trình đấu tranh giữ gìn và xây dựng LLCM, tiến tới Đồng Khởi ở Nam Bộ (1954 ­ 1960) còn có ý nghĩa khoa học và thực tiễn: Về ý nghĩa khoa học, nghiên cứu quá trình đấu tranh giữ gìn và xây dựng LLCM, tiến tới Đồng Khởi ở Nam Bộ nhằm tái hiện một giai đoạn lịch sử đấu tranh cách mạng mạnh mẽ, cam go, quyết liệt với nhiều phương thức đấu tranh sáng tạo, độc đáo của quân và dân Nam Bộ chống đế quốc Mỹ xâm lược và CQSG những năm 1954 ­ 1960. Đồng thời, phân tích, chỉ rõ những đặc điểm, vai trò cũng như những hạn chế trong quá trình đấu tranh giữ gìn và xây dựng LLCM, tiến tới Đồng Khởi của quân và dân Nam Bộ giai đoạn 1954 ­ 1960. Về ý nghĩa thực tiễn, góp phần phục dựng một giai đoạn lịch sử đấu tranh cách mạng sôi động, hào hùng của quân và dân Nam Bộ để giữ gìn và xây dựng LLCM, tiến tới Đồng Khởi (1954 ­ 1960) và phân tích một số bài học kinh nghiệm trong giai đoạn đấu tranh này có thể vận dụng sáng tạo vào quá trình xây dựng và bảo vệ đất nước hiện nay.

Bên cạnh đó, thông qua việc nghiên cứu chuyên sâu về quá trình đấu tranh giữ gìn và xây dựng LLCM, tiến tới Đồng Khởi của quân và dân Nam Bộ giai đoạn 1954 ­ 1960 bổ sung thêm một tư liệu khoa học thuộc chuyên ngành rất hữu ích cho công tác học tập, nghiên cứu về lịch sử đấu tranh cách mạng của quân và dân Nam Bộ những năm 1954 ­ 1960. Vì những lí do đó chúng tôi chọn đề tài: “Quá trình đấu tranh giữ gìn và xây dựng lực lượng cách mạng, tiến tới Đồng Khởi ở Nam Bộ (1954 ­ 1960)” để làm đề tài luận án tiến sĩ chuyên ngành Lịch sử Việt Nam. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2. Mục đích nghiên cứu Phục dựng quá trình đấu tranh giữ gìn và xây dựng LLCM, tiến tới Đồng Khởi của quân và dân Nam Bộ trong cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ xâm lược và CQSG ở địa phương giai đoạn 1954 ­ 1960.

Phân tích, chỉ rõ những đặc điểm, vai trò và hạn chế trong quá trình đấu tranh giữ gìn và xây dựng LLCM, tiến tới Đồng Khởi ở Nam Bộ (1954 ­ 1960). Đồng thời, phân tích những bài học kinh nghiệm trong quá trình đấu tranh này có thể vận dụng sáng tạo vào trong công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước hiện nay. Nhiệm vụ nghiên cứu ­ Trình bày quá trình đấu tranh giữ gìn và xây dựng LLCM, tiến tới Đồng Khởi ở Nam Bộ những năm 1954 ­ 1960. ­ Phân tích và đánh giá những phương cách đấu tranh của quân và dân Nam Bộ trong quá trình đấu tranh giữ gìn và xây dựng LLCM, tiến tới Đồng Khởi giai đoạn 1954 ­ 1960.

­ Lý giải vì sao phong trào Đồng Khởi ở Nam Bộ nổ ra mạnh mẽ và giành được những thắng lợi vang dội so với những địa phương khác ở miền Nam và được xem là quê hương của phong trào Đồng Khởi trên toàn miền Nam Việt Nam. ­ Phân tích những đặc điểm, vai trò, hạn chế cùng những bài học kinh nghiệm của quân và dân Nam Bộ trong thực tiễn đấu tranh cách mạng trên địa bàn những năm 1954 ­ 1960. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3. Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của luận án là quá trình đấu tranh giữ gìn và xây dựng LLCM, tiến tới Đồng Khởi ở Nam Bộ (1954 - 1960); cụ thể là các vấn đề: - Bối cảnh lịch sử, nguyên nhân dẫn đến quá trình đấu tranh giữ gìn và xây dựng LLCM, tiến tới Đồng Khởi của quân và dân Nam Bộ giai đoạn 1954 - 1960.

- Những hoạt động và kết quả của quá trình đấu tranh giữ gìn, xây dựng và phát triển LLCM của quân và dân Nam Bộ những năm 1954 - 1960. - Những ảnh hưởng và tác động của phong trào Đồng Khởi ở Nam Bộ những năm 1959 - 1960 đến toàn miền Nam Việt Nam. - Những bài học kinh nghiệm của quân và dân Nam Bộ trong quá trình đấu tranh giữ gìn và xây dựng LLCM, tiến tới Đồng Khởi trên địa bàn những năm 1954 - 1960. Phạm vi nghiên cứu - Về thời gian là quá trình đấu tranh giữ gìn và xây dựng LLCM, tiến tới Đồng Khởi ở Nam Bộ từ tháng 7 năm 1954 đến cuối năm 1960.

- Về không gian là địa bàn Nam Bộ trong địa giới hành chính lúc bấy giờ bao gồm các tỉnh Bà Rịa, Biên Hòa, Thủ Dầu Một, Gia Định, Chợ Lớn, Tây Ninh, Tân An, Kiến Tường, Mỹ Tho, Gò Công, Bến Tre, Kiến Phong, Long Xuyên, Châu Đốc, Long Châu Hà, Bạc Liêu, Cà Mau, Vĩnh Long, Trà Vinh, Cần Thơ, Sóc Trăng, Rạch Giá và nay là các tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu, Đồng Nai, Bình Dương, Bình Phước, Thành phố Hồ Chí Minh, Tây Ninh, Long An, Tiền Giang, Bến Tre, Đồng Tháp, An Giang, Bạc Liêu, Cà Mau, Vĩnh Long, Trà Vinh, Cần Thơ, Hậu Giang, Sóc Trăng, Kiên Giang thuộc Nam Bộ. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu 4. Cơ sở lý luận Luận án được thực hiện dựa trên những quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; những quan điểm, chủ trương và đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về chiến tranh cách mạng và chiến tranh nhân dân. Phương pháp nghiên cứu Trong quá trình nghiên cứu, chúng tôi sử dụng phương pháp lịch sử và phương pháp logic là chủ yếu: - Phương pháp lịch sử: phục dựng cơ bản, sinh động quá trình đấu tranh để giữ gìn, xây dựng và phát triển LLCM, tiến tới Đồng Khởi ở Nam Bộ giai đoạn 1954 - 1960 dựa trên những tư liệu lịch sử đã công bố.