Luận án TS: Cuộc Vận động Phụ nữ Miền Bắc của Đảng Lao động Việt Nam (1965-1975) - ĐH KHXH&NV

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ HỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN HOÀNG THỊ PHƯƠNG CUỘC VẬN ĐỘNG PHỤ NỮ MIỀN BẮC CỦA ĐẢNG LAO ĐỘNG VIỆT NAM (1965-1975) LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ Hà Nội - 2018 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ HỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN HOÀNG THỊ PHƯƠNG CUỘC VẬN ĐỘNG PHỤ NỮ MIỀN BẮC CỦA ĐẢNG LAO ĐỘNG VIỆT NAM (1965-1975) Chuyên ngành: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam Mã số : 62 22 03 15 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: GS. PHẠM HỒNG TUNG Hà Nội - 2018 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án là công trình nghiên cứu độc lập của tôi dưới sự hướng dẫn của GS. Phạm Hồng Tung. Các số liệu, tài liệu tham khảo trong luận án đều trung thực và có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng.

Hà Nội, ngày 02 tháng 10 năm 2017 Tác giả luận án Hoàng Thị Phương LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CẢM ƠN Em xin cảm ơn thầy GS.TS Phạm Hồng Tung, người đã tận tâm dạy bảo, chia sẻ, giúp đỡ, động viên em trong suốt quá trình nghiên cứu luận án. Em xin cảm ơn các thầy giáo, cô giáo trong bộ môn Lịch sử Đảng, các thầy cô phụ trách công tác quản lý, công tác đào tạo của Khoa Lịch sử và của Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn đã giúp đỡ em trong quá trình học tập, nghiên cứu đề tài luận án. Hà Nội, ngày 02 tháng 10 năm 2017 Tác giả Hoàng Thị Phương LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 1 1. Lý do chọn đề tài 1 2.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 3 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4 4. Nguồn tư liệu và phương pháp nghiên cứu 5 5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn 7 6.

Bố cục của luận án 9 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN 10 QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Các công trình nghiên cứu có liên quan được công bố ở Việt Nam 11 1. Một số nghiên cứu có liên quan ở nước ngoài 19 1. Những kết quả đạt được và những vấn đề luận án tập trung giải quyết 21 Chương 2: CHỦ TRƯƠNG VÀ SỰ CHỈ ĐẠO ĐẢNG ĐỐI 25 VỚI PHỤ NỮ MIỀN BẮC GIAI ĐOẠN 1965-1968 2.

Khái lược cuộc vận động phụ nữ miền Bắc của Đảng trước 25 năm 1965 2. Những nhân tố tác động và chủ trương vận động phụ nữ miền 29 Bắc của Đảng giai đoạn 1965-1968 2. Những nhân tố tác động 29 2. Chủ trương của Đảng 33 2.

Sự chỉ đạo của Đảng đối với phụ nữ miền Bắc giai đoạn 1965-1968 48 2. Phụ nữ trong lao động sản xuất, thực hiện nghĩa vụ hậu phương, chi viện tiền tuyến 48 2. Phụ nữ tham gia phục vụ chiến đấu và chiến đấu chống chiến 66 tranh phá hoại lần thứ nhất của Mỹ * Tiểu kết chương 2 74 Chương 3: CHỦ TRƯƠNG VÀ SỰ CHỈ ĐẠO CỦA ĐẢNG 77 ĐỐI VỚI PHỤ NỮ MIỀN BẮC TỪ NĂM 1969 ĐẾN NĂM 1975 3. Những nhân tố mới tác động và chủ trương vận động phụ nữ 77 miền Bắc của Đảng từ năm 1969 đến năm 1975 3.

Những nhân tố mới tác động 77 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Chủ trương của Đảng 82 3. Sự chỉ đạo của Đảng đối với phụ nữ miền Bắc từ năm 99 1969 đến năm 1972 3. Phụ nữ trong lao động sản xuất, chăm sóc hậu phương, chi 98 viện tiền tuyến 3.

Phụ nữ phục vụ chiến đấu và chiến đấu chống chiến tranh 104 phá hoại lần thứ hai của Mỹ 3. Sự chỉ đạo của Đảng đối với phụ nữ miền Bắc từ năm 1973 109 đến năm 1975 3. Phụ nữ khắc phục hậu quả chiến tranh 109 3. Phụ nữ tham gia công tác hậu phương, chi viện chiến 114 trường, hoàn thành sự nghiệp giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước * Tiểu kết chương 3 118 Chương 4: NHẬN XÉT VÀ KINH NGHIỆM 121 4.

Những ưu điểm và hạn chế 121 4. Những hạn chế 131 4. Một số kinh nghiệm 137 * Tiểu kết chương 4 149 KẾT LUẬN 150 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN 154 QUAN ĐẾN LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO 155 PHỤ LỤC 161 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỞ ĐẦU Phụ nữ Việt Nam có truyền thống “anh hùng, bất khuất, trung hậu, đảm đang” 1 đúng như lời Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đúc kết, vinh danh. Ngay từ thời kỳ dựng nước, chứng tích lịch sử để lại đã ghi nhận những đóng góp to lớn của phụ nữ từ thuở bình minh của lịch sử dân tộc.

Điều này được gửi gắm, in dấu trong muôn vàn những huyền thoại, các truyện cổ tích, mà rõ nhất là chuyện Quốc mẫu Âu Cơ, Đẻ Đất Đẻ Nước… Và dân tộc Việt Nam từ nghìn đời, ai cũng ghi nhận sâu sắc tấm gương Hai Bà Trưng, Bà Triệu dẫn dắt dân tộc khởi nghĩa thời kỳ Bắc thuộc. Không phải ngẫu nhiên mà hai vị anh hùng dân tộc vĩ đại đầu tiên trong lịch sử dân tộc lại là phụ nữ. Trưng Trắc và Trưng Nhị đã được Phan Bội Châu tôn là Vị anh hùng thứ nhất, đứng đầu trong hàng ngũ các anh hùng dân tộc. Trong tất cả các chặng đường lịch sử sau này, trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước luôn luôn ghi đậm dấu ấn, công lao, tầm vóc to lớn của phụ nữ Việt Nam.

Từ khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời (1930), cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc đã gắn chặt với giải phóng giai cấp, giải phóng xã hội và cũng từ đó phụ nữ Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng đã có điều kiện thuận lợi để phát huy toàn diện, đầy đủ hơn vai trò cũng như những phẩm chất được đúc kết từ trong lịch sử truyền thống của dân tộc. Thời kỳ 1930-1945 được ghi nhận bởi nhiều tấm gương nữ cán bộ cách mạng trung kiên, bất khuất, tiêu biểu nhất là Nguyễn Thị Minh Khai, Hoàng Thị Ái vv. Trong kháng chiến chống Pháp, nhiều nữ anh hùng đã tiếp nối truyền thống đấu tranh yêu nước và cách mạng. Tiêu biểu cho truyền thống và năng lực hoạt động cách mạng cũng hoạt động xã hội của phụ nữ Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng phải kể đến các nữ anh hùng như Hoàng Ngân, Mạc Thị Bưởi, Nguyễn Thị Chiên vv.

Tiếp đó, trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, hình ảnh người phụ nữ Việt Nam “anh hùng, bất khuất, trung hậu, đảm đang” càng được tô đậm thêm với hình ảnh “Đội quân tóc dài” làm nên phong trào“Đồng khởi” - một bước ngoặt của cuộc đấu tranh cách mạng ở miền Nam. Còn ở hậu phương,phong trào “Ba đảm đang” là phong trào tiêu biểu nhất cho phụ nữ Việt Nam ở cả tiền tuyến cũng như hậu phương tham gia và có đóng góp rất lớn vào cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước và giải phóng xã hội. Vì thế, nghiên cứu để làm rõ những thành công và rút ra những bài học kinh nghiệm từ cuộc vận động, tổ chức phụ nữ tham gia vào các hoạt động chính trị, xã hội, lao động sản xuất, văn hóa giáo dục… trong các thời kỳ lịch sử Việt Nam, đặc biệt là thời kỳ lịch sử Việt Nam hiện đại là công việc có ý nghĩa quan trọng xét cả về phương diện khoa học và thực tiễn. Từ một góc nhìn khác, trong xã hội hiện đại, đặc biệt là từ đầu thế kỷ XX, trên thế giới cũng như ở Việt Nam xuất hiện phong trào nữ quyền, phong trào giải phóng phụ nữ, đấu tranh cho sự nghiệp giải phóng phụ nữ, nhất là cho quyền bình đẳng nam - nữ…, đã 1 Ngày 8/3/1965, tại Đại hội Phụ nữ lần thứ nhất, đánh giá cao cống hiến của phụ nữ miền Nam, Bác Hồ đã tặng bức trướng thêu 8 chữ vàng “ Anh hùng - Bất khuất - Trung hậu - Đảm đang ”.

1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com mang lại nội lực to lớn cho phụ nữ khi tham gia vào các hoạt động chính trị, xã hội, văn hóa và kinh tế. Thuật ngữ “Phong trào nữ quyền” được Charles Fourier đưa ra lần đầu tiên vào năm 1830 và đến năm 1837 được chính thức đưa vào trong “Từ điển tiếng Pháp”. Từ đó, trên thế giới đã xuất hiện một số thuyết nữ quyền như: “Nữ quyền tự do” (hay còn gọi là nữ quyền tư sản) 1 , “Nữ quyền xã hội chủ nghĩa” 2 và “Nữ quyền Mác-xít” 3. Các tác phẩm về nữ quyền nổi tiếng như “Sự biện minh cho các quyền của phụ nữ” (1792) của Mary Wollstonecraft (1759-1799) hay “Sự khuất phục của phụ nữ” (1869), của John Stuart Mill và Harriet Taylor, qua nhiều con đường khác nhau đã được các trí thức Việt Nam tiếp thu, ủng hộ và giới thiệu trên báo chí cũng như xuất bản thành sách phổ biến trong nhân dân.

Những bài báo và các tác phẩm này đã phản ánh quá trình phát triển về mặt nhận thức của giới trí thức Việt Nam về vấn đề nữ quyền và bình đẳng nam nữ. Đây là cơ sở lý luận quan trọng để Đảng tiếp thu, vận dụng trong lãnh đạo cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, giải phóng xã hội và giải phóng phụ nữ khỏi áp bức, bóc lột, bất công. Do đó, nghiên cứu về nữ quyền, về phong trào giải phóng phụ nữ, đấu tranh cho quyền bình đẳng nam nữ dưới sự lãnh đạo của Đảng là một nội dung quan trọng, chắc chắn sẽ góp phần luận giải vai trò của phụ nữ trong lịch sử Việt Nam và trong xã hội hiện nay. Tuy nhiên, sự tham gia của phụ nữ vào các phong trào, các cuộc vận động và các hoạt động chính trị -xã hội là một đối tượng nghiên cứu đặc thù cần phải được tiếp cận từ nhiều phương diện khác nhau trong đó, một trong những phương diện quan trọng nhất là nghiên cứu giới.

Bởi các cuộc vận động, các phong trào phụ nữ diễn ra ở đất nước ta từ thời kỳ cận đại đến nay còn chịu 1 Thuyết “Nữ quyền tự do” được bắt đầu vào thế kỷ XVIII với những tác phẩm của Mary Wollstonecraft (1759- 1799). Bà là người phụ nữ đầu tiên viết một tiểu luận chính trị về quyền con người (Sự xác minh về quyền con người, 1970). Năm 1972, bà viết tiếp Sự biện minh cho các quyền của phụ nữ. Thuyết “Nữ quyền tự do” đã đề cập đến những vấn đề quan trọng nhất trong sự bất bình đẳng nam nữ, yêu cầu xã hội thừa nhận người phụ nữ cũng có khả năng và trách nhiệm như nam giới trong mọi lĩnh vực.