Luận án tiến sĩ nho giáo việt nam thời lý trần và ý nghĩa lịch sử của nó

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN NGUYỄN THỊ NHƢ NHO GIÁO VIỆT NAM THỜI LÝ - TRẦN VÀ Ý NGHĨA LỊCH SỬ CỦA NÓ LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC HÀ NỘI - 2018 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN NGUYỄN THỊ NHƢ NHO GIÁO VIỆT NAM THỜI LÝ - TRẦN VÀ Ý NGHĨA LỊCH SỬ CỦA NÓ Chuyên ngành: CNDVBC&CNDVLS Mã số: 62.02 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. NGUYỄN THANH BÌNH HÀ NỘI - 2018 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI AM ĐOAN C ả Tác giả luận án Nguyễn Thị Nhƣ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỤC LỤC MỞ ĐẦU. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. Các công trình nghiên cứu liên quan đến điều kiện và tiền đề cho sự phát triển của Nho giáo Việt Nam thời Lý - Trần.

Các công trình nghiên cứu tiêu biểu về nội dung và đặc điểm của tƣ tƣởng Nho giáo Việt Nam thời Lý - Trần. Những công trình nghiên cứu về ý nghĩa lịch sử của Nho giáo Việt Nam thời Lý - Trần. Khái quát các kết quả đạt đƣợc và những vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu. ĐIỀU KIỆN VÀ TIỀN ĐỀ CHO SỰ PHÁT TRIỂN CỦA NHO GIÁO VIỆT NAM THỜI LÝ - TRẦN.

Điều kiện kinh tế và chính trị - xã hội Việt Nam thời Lý - Trần. Tiền đề tƣ tƣởng của Nho giáo Việt Nam thời Lý - Trần. Khái quát sự phát triển của Nho giáo Việt Nam thời Lý - Trần. NỘI DUNG VÀ ĐẶ ĐIỂM CỦA TƢ TƢỞNG NHO GIÁO VIỆT NAM THỜI LÝ - TRẦN.

Một số nội dung chủ yếu trong tƣ tƣởng Nho giáo Việt Nam thời Lý - Trần. Tư tưởng tôn quân. Tư tưởng về đường lối trị nước. Tư tưởng thân dân.

Tư tưởng thượng hiền. Những đặc điểm nổi bật của tƣ tƣởng Nho giáo Việt Nam thời Lý - Trần. Ý NGHĨA LỊCH SỬ CỦA NHO GIÁO VIỆT NAM THỜI LÝ - TRẦN. Nho giáo Việt Nam thời Lý - Trần góp phần hình thành ý thức hệ của triều đại.

Nho giáo Việt Nam thời Lý - Trần góp phần tạo lập nền chính trị thân dân. Nho giáo Việt Nam thời Lý - Trần thúc đẩy sự phát triển của tầng lớp nho sĩ. Nho giáo Việt Nam thời Lý - Trần tạo tiền đề cho sự phát triển của Nho giáo ở các giai đoạn sau. 146 DANH MỤ Á ÔNG TRÌNH LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN.

150 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 151 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Nho giáo là một học thuyết ra đời ở Trung Quốc vào khoảng thế kỷ VI trước Công nguyên, nhưng những ảnh hưởng của nó thì không chỉ ở Trung Quốc mà còn lan rộng sang nhiều quốc gia khác, trong đó có Việt Nam. Từ một hệ tư tưởng ngoại lai, Nho giáo đã dần chiếm một vị trí quan trọng trong kiến trúc thượng tầng của xã hội phong kiến Đại Việt, ảnh hưởng và tác động đến nhiều mặt, nhiều lĩnh vực chủ yếu của đời sống xã hội Việt Nam trong lịch sử và hiện nay.

Bởi vậy, nhiều nhà nghiên cứu đã khẳng định rằng, Nho giáo là một bộ phận cốt lõi của di sản truyền thống dân tộc, là một thành tố của văn hóa Việt Nam. Gần đây, trước những biến động hết sức phức tạp của đời sống xã hội, giới nghiên cứu đã có xu hướng tìm hiểu Nho giáo trên tinh thần phê phán nhằm gạn lọc, tiếp thu những nhân tố hợp lý, những giá trị chung của Nho giáo. Tuy nhiên, vị trí, vai trò, ảnh hưởng của Nho giáo đối với xã hội và con người Việt Nam ở mỗi giai đoạn lịch sử không hoàn toàn giống nhau. Bởi vì, việc tiếp nhận Nho giáo, xét đến cùng, là do điều kiện kinh tế - xã hội trong mỗi giai đoạn quy định và do nhu cầu cai trị, quản lý xã hội của triều đại phong kiến giai đoạn ấy chi phối.

Cho nên, cần phải có thái độ biện chứng, khách quan, toàn diện, có quan điểm lịch sử - cụ thể trong việc nghiên cứu Nho giáo cũng như vai trò của nó đối với xã hội, con người Việt Nam trong lịch sử. Việc nghiên cứu Nho giáo Việt Nam thời kỳ Lý - Trần một cách sâu sắc, toàn diện và có hệ thống hơn so với các công trình đã công bố trước đây là điều cần thiết và có ý nghĩa bản lề. Thời đại Lý - Trần được xem là thời đại hưng thịnh và vẻ vang trong sự phát triển của quốc gia phong kiến Đại Việt, thể hiện ở sự phát triển với một sinh lực dồi dào của nền kinh tế, ở việc tổ chức quản lý xã hội quy củ và thống nhất từ trung ương đến địa phương, ở việc thống nhất tư tưởng, đoàn kết toàn dân để tạo nên một nguồn sức mạnh to lớn đánh thắng các thế lực ngoại xâm hùng mạnh và ở sự phát triển rực rỡ của nền văn hóa, giáo dục. Có rất nhiều nguyên nhân đưa đến sự phát triển hưng thịnh và vẻ vang ấy, trong đó chúng ta không thể không kể đến vai trò của những học thuyết, tư tưởng đặc sắc đã góp phần tạo nên nguồn sức mạnh nội lực cho dân tộc ta thời kỳ này.

Nho giáo Việt Nam thời Lý - Trần chính là một trong những học thuyết đặc sắc ấy. Vì vậy, nghiên cứu Nho giáo thời 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Lý - Trần là cần thiết để chỉ rõ những giá trị trong Nho giáo thời kỳ này đã góp phần thúc đẩy sự phát triển của dân tộc ta lúc đương thời, đồng thời cũng xác định một cách đúng đắn những di sản trong tư tưởng Nho giáo thời kỳ này cần được kế thừa và phát huy nhằm góp phần xây dựng đất nước ta trong giai đoạn hiện nay. Tuy nhiên, khi nghiên cứu về văn hóa, tư tưởng thời Lý - Trần, các nhà khoa học đi trước thường dành nhiều sự quan tâm cho Phật giáo hơn là các học thuyết khác tồn tại trong cùng thời kỳ bởi đây là giai đoạn Phật giáo có sự phát triển phồn thịnh, được nhà nước suy tôn như một quốc giáo. Phần lớn các nhà nghiên cứu mới chỉ nhìn nhận vai trò to lớn của Phật giáo đối với sự phát triển của triều đại phong kiến Lý - Trần mà chưa có mấy ai đánh giá một cách khách quan, toàn diện về vai trò của Nho giáo đối với sự phát triển của đất nước trong thời kỳ ấy.

Nếu có, thì những phân tích về ý nghĩa lịch sử của Nho giáo thời kỳ này cũng chưa thật đầy đủ, thậm chí còn có nhiều quan điểm trái ngược nhau. Vì vậy, nghiên cứu về Nho giáo thời kỳ Lý - Trần vẫn còn nhiều khoảng trống cần được tiếp tục bổ sung, làm rõ. Thêm vào đó, việc nghiên cứu về Nho giáo thời kỳ Lý - Trần gặp phải một khó khăn là rất nhiều tư liệu về Nho giáo thời kỳ này hiện không còn. Công việc khảo cứu của các tác giả chủ yếu dựa vào các bộ chính sử của nhà nước phong kiến Việt Nam hay một số tài liệu sưu tầm các tác phẩm văn học thời Lý - Trần.

Nhưng những ghi chép và đánh giá trong sử sách về tư tưởng Nho giáo thời kỳ này còn nhiều bất cập, khác nhau, đôi khi trái ngược nhau. Cho nên, nghiên cứu về Nho giáo Việt Nam thời Lý - Trần tuy không phải là một vấn đề mới nhưng vẫn chưa được giải quyết một cách rốt ráo, vì thế, việc nghiên cứu về Nho giáo thời kỳ này vẫn cần được tiếp tục để góp phần đưa ra những đánh giá chân thực, phù hợp hơn với thực tế lịch sử. Nghiên cứu Nho giáo thời Lý - Trần còn cho ta thấy được logic, tính liên tục và gián đoạn trong sự phát triển của các tư tưởng Nho giáo Việt Nam. Chính sự khởi sắc của Nho giáo thời kỳ này đã tạo đà và chuẩn bị những điều kiện thiết yếu để nó trở thành hệ tư tưởng chủ đạo của chế độ phong kiến Việt Nam ở các thế kỷ sau.

Không phải ngẫu nhiên mà giai cấp phong kiến Việt Nam lại lựa chọn Nho giáo và đưa nó lên địa vị độc tôn vào thế kỷ XV nếu như không có một quá trình thử nghiệm tính hiệu quả của nó trong công cuộc quản lý xã hội ở một giai đoạn lịch sử trước đó. Như vậy, việc nghiên cứu, tìm hiểu sâu hơn về Nho giáo Việt Nam thời Lý - Trần sẽ góp phần làm rõ ý nghĩa lịch sử của nó. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Bên cạnh đó, nghiên cứu vai trò các học thuyết du nhập vào Việt Nam và được Việt hóa trong sự tiếp biến với các học thuyết khác cũng như với các yếu tố bản địa để tạo nên diện mạo mới của tư tưởng Việt Nam qua các thời kỳ là hết sức cần thiết. Việc nghiên cứu Nho giáo trong thời Lý - Trần giúp chúng ta hiểu được khí phách tự lập trong học phong, học thuật của ông cha ta lúc đương thời cũng như bản lĩnh dân tộc Việt Nam trong việc tiếp thu và sáng tạo các yếu tố văn hóa ngoại nhập.

Từ đó, chúng ta có thể rút ra nhiều bài học quý giá về quá trình bảo vệ và phát triển đời sống tư tưởng dân tộc trong tiến trình giao lưu và hội nhập quốc tế. Với những lý do trên, tác giả đã chọn vấn đề Nho giáo Việt Nam thời Lý - Trần và ý nghĩa lịch sử của nó làm đề tài nghiên cứu cho luận án tiến sĩ của mình. Tác giả luận án mong muốn rằng, từ góc độ cách tiếp cận triết học, luận án không chỉ phân tích rõ những nội dung và đặc điểm của tư tưởng Nho giáo Việt Nam thời Lý - Trần, mà còn làm sáng tỏ ý nghĩa lịch sử của Nho giáo thời kỳ này đối với đương thời cũng như đối với các giai đoạn sau. Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án Mục đích: Phân tích và làm rõ những nội dung chủ yếu, đặc điểm nổi bật trong tư tưởng Nho giáo Việt Nam thời Lý - Trần và ý nghĩa lịch sử của nó.

Nhiệm vụ: - Phân tích những điều kiện, tiền đề cho sự phát triển của Nho giáo Việt Nam thời Lý - Trần. - Phân tích, hệ thống hóa các nội dung tư tưởng cơ bản của Nho giáo Việt Nam thời Lý - Trần và khái quát những đặc điểm cơ bản của chúng.