Quản lý di tích lịch sử quân sự cách mạng qua trường hợp Khu di tích chiến trường Điện Biên Phủ, Tổng hành dinh trong Khu trung tâm Hoàng Thành Thăng Long - Hà Nội, Địa đạo Củ Chi

BỘ VĂN HOÁ, THỂ THAO VÀ DU LỊCH BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HOÁ HÀ NỘI ******** ĐỖ LINH GIANG QUẢN LÝ DI TÍCH LỊCH SỬ QUÂN SỰ CÁCH MẠNG (QUA TRƯỜNG HỢP KHU DI TÍCH CHIẾN TRƯỜNG ĐIỆN BIÊN PHỦ, TỔNG HÀNH DINH TRONG KHU TRUNG TÂM HOÀNG THÀNH THĂNG LONG - HÀ NỘI, ĐỊA ĐẠO CỦ CHI) LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ VĂN HÓA HÀ NỘI, 2022 BỘ VĂN HOÁ, THỂ THAO VÀ DU LỊCH BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HOÁ HÀ NỘI ******** ĐỖ LINH GIANG QUẢN LÝ DI TÍCH LỊCH SỬ QUÂN SỰ CÁCH MẠNG (QUA TRƯỜNG HỢP KHU DI TÍCH CHIẾN TRƯỜNG ĐIỆN BIÊN PHỦ, TỔNG HÀNH DINH TRONG KHU TRUNG TÂM HOÀNG THÀNH THĂNG LONG - HÀ NỘI, ĐỊA ĐẠO CỦ CHI) Chuyên ngành: Quản lý văn hóa Mã số: 9319042 LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ VĂN HÓA Người hướng dẫn khoa học: PGS. Phạm Thị Thu Hương HÀ NỘI, 2022 0 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án tiến sĩ Quản lý văn hóa “Quản lý di tích lịch sử quân sự cách mạng (qua trường hợp Khu di tích Chiến trường Điện Biên Phủ, Tổng hành dinh trong Khu trung tâm Hoàng Thành Thăng Long - Hà Nội, Địa đạo Củ Chi)” là công trình nghiên cứu của riêng tôi; các kết quả nghiên cứu trong luận án là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Việc sử dụng các tài liệu tham khảo đều được trích dẫn và ghi nguồn theo quy định. Tôi xin chịu trách nhiệm về những điều cam đoan nói trên.

Hà Nội, ngày….năm 2022 Nghiên cứu sinh Đỗ Linh Giang 1 MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC. 1 DANH MỤC BẢNG, BIỂU. 2 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT. 4 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ DI TÍCH LỊCH SỬ QUÂN SỰ CÁCH MẠNG.

Tổng quan tình hình nghiên cứu. Cơ sở lý luận về quản lý di tích lịch sử quân sự cách mạng. 40 Chương 2: KHÁI QUÁT VỀ CÁC DI TÍCH LỊCH SỬ QUÂN SỰ CÁCH MẠNG: CHIẾN TRƯỜNG ĐIỆN BIÊN PHỦ, TỔNG HÀNH DINH TRONG KHU TRUNG TÂM HOÀNG THÀNH THĂNG LONG - HÀ NỘI, ĐỊA ĐẠO CỦ CHI. Khu di tích lịch sử quân sự cách mạng Chiến trường Điện Biên Phủ.

Di tích lịch sử quân sự cách mạng Tổng hành dinh. Địa đạo Củ Chi. Nhận xét chung. 72 Chương 3: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ CÁC DI TÍCH LỊCH SỬ QUÂN SỰ CÁCH MẠNG NHÌN TỪ CÁC BÊN LIÊN QUAN.

Các bên liên quan trong quản lý di tích lịch sử quân sự cách mạng và cơ chế phối hợp quản lý. Thực trạng hoạt động quản lý di tích lịch sử quân sự cách mạng. Đánh giá thực trạng quản lý. 112 Chương 4: GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ DI DÍCH LỊCH SỬ QUÂN SỰ CÁCH MẠNG TRONG ĐIỀU KIỆN HIỆN NAY.

Căn cứ đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý. Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý di tích lịch sử quân sự cách mạng .147 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN.150 TÀI LIỆU THAM KHẢO .160 2 DANH MỤC BẢNG, BIỂU Bảng 3.1: Thống kê số liệu khách tham quan di tích Khu trung tâm Hoàng Thành Thăng Long - Hà Nội giai đoạn 2015-2020.2: Thống kê số liệu khách tham quan Di tích Chiến trường Điện Biên Phủ giai đoạn 2016-2021 .3: Thống kê số liệu khách tham quan di tích Địa đạo Củ Chi từ 2015 - 2020 .1: Phối hợp trong hoạt động tuyên truyền, giáo dục về di tích lịch sử quân sự cách mạng .2: Trình độ học vấn cán bộ Trung tâm/Ban quản lý di tích lịch sử quân sự cách mạng .3: Phối hợp trong quản lý các nguồn lực cho hoạt động của di tích lịch sử quân sự cách mạng .4: Phối hợp hoạt động thanh tra, kiểm tra trong quản lý di tích lịch sử quân sự cách mạng. 108 3 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ CNH, HĐH Công nghiệp hóa, hiện đại hóa CNXH Chủ nghĩa xã hội DSVH Di sản văn hóa DTLSQS Di tích lịch sử quân sự DTLSQSCM Di tích lịch sử quân sự cách mạng DTLSVH Di tích lịch sử - văn hóa NCS Nghiên cứu sinh Nxb Nhà xuất bản QĐND Quân đội nhân dân TP. Thành phố UBND Ủy ban nhân dân VHTTDL Văn hóa, Thể thao và Du lịch XHCN Xã hội chủ nghĩa 4 MỞ ĐẦU 1.

Lý do chọn đề tài Việt Nam là đất nước có nhiều di tích lịch sử - văn hóa (DTLSVH), đó là những địa điểm, công trình xây dựng và các di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia thuộc địa điểm, công trình đó, có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, đã trở thành di sản quý báu cho đời sau. Bảo vệ và phát huy giá trị các DTLSVH đã và đang được các thế hệ người Việt Nam dành rất nhiều tâm sức thực hiện, để góp phần xây dựng nền văn hoá tiên tiến đậm bản sắc dân tộc theo định hướng của Đảng và Nhà nước Việt Nam. Di tích lịch sử quân sự cách mạng (DTLSQSCM) là một bộ phận hợp thành của DTLSVH. Đây không chỉ đơn thuần là hầm hào quân sự, bia di tích, đài tưởng niệm, đền, đình, khu lưu niệm danh nhân quân sự, không gian chiến trường và những địa danh quân sự gắn liền với những trận đánh, chiến công của quân đội ta mà còn là nguồn tư liệu trực tiếp cho chúng ta những thông tin quan trọng để hiểu về lịch sử hào hùng của dân tộc, về nghệ thuật quân sự độc đáo gắn với cuộc cách mạng chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ của quân và dân ta.

DTLSQSCM thực sự trở thành biểu tượng anh hùng cách mạng của lực lượng vũ trang Việt Nam. DTLSQSCM có vai trò đặc biệt trong việc giáo dục truyền thống, ghi dấu những chiến công hào hùng của dân tộc, niềm tự hào dân tộc, sự trân trọng tin yêu đối với anh “bộ đội Cụ Hồ”, là những địa điểm để các thế hệ hôm nay và mai sau cảm nhận những vinh quang, chiến thắng cùng sự hy sinh của ông cha và liên cảm đến trách nhiệm của mình với đất nước, với dân tộc. Đó là hình thức giáo dục trực quan sinh động và rất hiệu quả, phù hợp với điều kiện mức sống, hưởng thụ văn hóa của nhân dân ngày càng được nâng cao. Vấn đề quản lý DTLSVH luôn được Nhà nước chú trọng và nhận được sự quan tâm đặc biệt của toàn xã hội, nhằm phát huy sáng tạo những giá trị của DTLSVH, phù hợp với xu thế phát triển của thời đại.

Hệ thống pháp luật, chính sách về DTLSVH từng bước được hoàn thiện. Nhà nước đã chú trọng công tác tuyên truyền phổ biến để nhằm nâng cao nhận thức, hiểu biết cũng như ý thức pháp luật của xã hội về DTLSVH. Công tác thanh tra, kiểm tra đối với lĩnh vực này cũng đã phát hiện những hành vi vi phạm để từ đó có hướng xử lý. Công tác quản lý có vai trò quyết định đối với quá trình bảo tồn, phát huy giá trị DTLSVH, thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội.

Tuy nhiên, bên cạnh những việc đã và đang làm được, công tác quản lý chưa đáp ứng được với điều kiện và nhu cầu của phát triển. Nhiều di tích bị biến dạng sau các hoạt động trùng tu thiếu cơ sở khoa học. Các yếu tố gốc cấu thành di tích, giá trị di tích bị mai một do điều kiện tự nhiên khắc nghiệt hoặc do chính hành động vô thức/ thiếu hiểu biết của con người. Nâng cao hiệu quả quản lý đang là một vấn đề cấp bách trong 5 bối cảnh hiện nay, nhất là đối với các DTLSQSCM có đặc thù đa dạng về loại hình, được xây dựng bằng vật liệu không bền, hoặc ngoài trời như nhiều hạng mục trong di tích Chiến trường Điện Biên Phủ, Địa đạo Củ Chi.

Nhiều cấu kiện, thành phần kiến trúc bị hư hại, bị xuống cấp, nhiều hạng mục công trình trong các DTLSQSCM đang biến dạng gây khó khăn cho công tác nghiên cứu, quản lý. Ngay cả Tổng hành dinh trong khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội cũng đang đứng trước những khó khăn từ góc độ kỹ thuật đến nội dung và phương thức quản lý. Thời gian qua, dù các cấp quản lý đã rất nỗ lực trong quản lý, nhưng sự phối hợp trong quản lý các DTLSQSCM chưa hiệu quả vì sự phân cấp, phân quyền trong quản lý chưa thống nhất. Cùng nằm trong hệ thống các di tích quốc gia đặc biệt nhưng chủ thể quản lý các di tích có sự khác biệt, như: Trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội do Trung tâm Bảo tồn di sản Thăng Long - Hà Nội (trực thuộc UBND thành phố Hà Nội) quản lý, Chiến trường Điện Biên Phủ do Ban quản lý Di tích tỉnh Điện Biên (trực thuộc Sở VHTTDL Điện Biên) quản lý, Địa Đạo Củ Chi do Bộ Tư Lệnh Quân khu 7 và UBND huyện Củ Chi quản lý.

Hiện tượng này đã góp phần tạo ra những hạn chế, bất cập trong công tác quản lý, ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý các di tích lịch sử - văn hoá nói chung, DTLSQSCM nói riêng. Từ thực tế đó, có thể thấy việc nghiên cứu một cách hệ thống, đánh giá đúng thực trạng và đưa ra giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý DTLSQSCM hiện nay là hết sức cần thiết. Vì vậy, vấn đề “Quản lý di tích lịch sử quân sự cách mạng (qua trường hợp Khu di tích Chiến trường Điện Biên Phủ, Tổng hành dinh trong khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội, Địa đạo Củ Chi)” đã được NCS lựa chọn để thực hiện luận án Tiến sĩ chuyên ngành Quản lý văn hóa. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2.

Mục đích Đánh giá thực trạng và đưa ra giải pháp nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý của các bên liên quan trong quản lý các di tích lịch sử quân sự cách mạng (DTLSQSCM) ở Việt Nam, qua các trường hợp cụ thể: Chiến trường Điện Biên Phủ, Tổng hành dinh trong khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội, Địa đạo Củ Chi).