Luận án: Đảng bộ tỉnh Đồng Nai lãnh đạo công tác bảo tồn và phát huy giá trị di tích lịch sử - văn hóa (1996-2015)

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN NGUYỄN MINH QUANG ĐẢNG BỘ TỈNH ĐỒNG NAI LÃNH ĐẠO CÔNG TÁC BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ CÁC DI TÍCH LỊCH SỬ - VĂN HÓA TỪ NĂM 1996 ĐẾN NĂM 2015 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ Hà Nội - 2025 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN NGUYỄN MINH QUANG ĐẢNG BỘ TỈNH ĐỒNG NAI LÃNH ĐẠO CÔNG TÁC BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ CÁC DI TÍCH LỊCH SỬ - VĂN HÓA TỪ NĂM 1996 ĐẾN NĂM 2015 Chuyên ngành: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam Mã số: 9229010.02 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. LÊ THỊ QUỲNH NGA Hà Nội - 2025 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu độc lập của tác giả dưới sự hướng dẫn tận tình của PGS.TS Lê Văn Thịnh và TS. Lê Thị Quỳnh Nga, Khoa Lịch sử, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội. Nội dung và kết quả nghiên cứu trong đề tài là do tác giả tự tìm hiểu, phân tích khách quan, trung thực và chưa được công bố dưới bất kỳ hình thức nào.

Các số liệu thống kê, tài liệu tham khảo phục vụ mục đích nghiên cứu đề tài luận án này được sử dụng đúng quy định, không vi phạm quy chế bảo mật của Nhà nước. Tôi cam kết hoàn toàn chịu mọi trách nhiệm về tính trung thực và kết quả nghiên cứu của đề tài này. Hà Nội, ngày 25 tháng 08 năm 2025 Nghiên cứu sinh Nguyễn Minh Quang LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận án, cùng với nỗ lực của bản thân, Nghiên cứu sinh đã nhận được sự động viên, giúp đỡ của tập thể lãnh đạo, các nhà khoa học, các quý Thầy, Cô tại cơ sở đào tạo và các cơ quan nghiên cứu. Nghiên cứu sinh xin chân thành cảm ơn đến quý Thầy, Cô trong Khoa Lịch sử, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội đã tận tình giúp đỡ, truyền đạt tri thức, kỹ năng cho Nghiên cứu sinh trong suốt thời gian học tập và nghiên cứu tại khoa.

Xin cảm ơn Ban Giám hiệu và các phòng, ban tại cơ sở đào tạo (Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội) và cơ quan nơi Nghiên cứu sinh công tác (Trường Đại học Hoa Sen) đã tạo điều kiện tốt nhất để Nghiên cứu sinh hoàn thành chương trình đào tạo Tiến sĩ. Xin cảm ơn tới gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã luôn quan tâm, động viên, khích lệ trong suốt quá trình học tập, hoàn thiện luận án. Đặc biệt, Nghiên cứu sinh xin gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất tới PGS. TS Lê Văn Thịnh và TS.

Lê Thị Quỳnh Nga đã tận tâm hướng dẫn, chỉ bảo, giúp đỡ để Nghiên cứu sinh hoàn thành luận án này. Trân trọng cảm ơn! Nghiên cứu sinh Nguyễn Minh Quang DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT CNH Công nghiệp hóa DTLS-VH Di tích lịch sử - văn hóa HĐH Hiện đại hóa SVHTTDL Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch SVHTT Sở Văn hóa Thông tin SVHTT-TT Sở Văn hóa Thông tin - Thể thao THPT Trung học phổ thông TLLT Tài liệu lưu trữ UBND Ủy ban nhân dân MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN LỜI CẢM ƠN DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu.

Đối tượng, phạm vi nghiên cứu. Nhiệm vụ nghiên cứu. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu. Nguồn tài liệu.

Đóng góp khoa học của luận án. Kết cấu của luận án. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. Những công trình liên quan đến đề tài luận án.

Những công trình nghiên cứu chung về di tích lịch sử - văn hóa. Những công trình nghiên cứu về công tác bảo tồn và phát huy giá trị các di tích lịch sử - văn hóa trên phạm vi cả nước. Những công trình liên quan trực tiếp đến đề tài Đảng bộ tỉnh Đồng Nai lãnh đạo công tác bảo tồn và phát huy giá trị các di tích lịch sử - văn hóa từ năm 1996 đến năm 2015. Khái quát kết quả nghiên cứu của các công trình có liên quan và những vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu, làm rõ.

Khái quát kết quả của các công trình nghiên cứu liên quan đến luận án. Những vấn đề luận án tập trung giải quyết. CHỦ TRƯƠNG VÀ SỰ CHỈ ĐẠO CÔNG TÁC BẢO TỒN, PHÁT HUY GIÁ TRỊ CÁC DI TÍCH LỊCH SỬ - VĂN HÓA CỦA ĐẢNG BỘ TỈNH ĐỒNG NAI TỪ NĂM 1996 ĐẾN NĂM 2005. Những nhân tố tác động đến công tác bảo tồn và phát huy giá trị các di tích lịch sử - văn hóa ở tỉnh Đồng Nai.

Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội và truyền thống lịch sử, văn hóa của tỉnh Đồng Nai. Chủ trương của Đảng và chính sách của Nhà nước về bảo tồn và phát huy giá trị các di tích lịch sử - văn hóa. Công tác bảo tồn và phát huy giá trị các di tích lịch sử - văn hóa ở tỉnh Đồng Nai trước năm 1996. Đảng bộ tỉnh Đồng Nai lãnh đạo công tác bảo tồn và phát huy giá trị các di tích lịch sử - văn hóa từ năm 1996 đến năm 2005.

Chủ trương của Đảng bộ tỉnh Đồng Nai về công tác bảo tồn và phát huy giá trị các di tích lịch sử - văn hóa. Đảng bộ tỉnh Đồng Nai chỉ đạo công tác bảo tồn, phát huy giá trị các di tích lịch sử - văn hóa. ĐẢNG BỘ TỈNH ĐỒNG NAI LÃNH ĐẠO ĐẨY MẠNH CÔNG TÁC BẢO TỒN, PHÁT HUY GIÁ TRỊ CÁC DI TÍCH LỊCH SỬ - VĂN HÓA TỪ NĂM 2006 ĐẾN NĂM 2015. Những nhân tố mới tác động đến công tác bảo tồn và phát huy giá trị di các di tích lịch sử - văn hóa ở tỉnh Đồng Nai.

Bối cảnh lịch sử và những yêu cầu mới đặt ra cho công tác bảo tồn, phát huy giá trị các di tích lịch sử - văn hóa ở tỉnh Đồng Nai. Chủ trương của Đảng và chính sách của Nhà nước về bảo tồn và phát huy giá trị các di tích lịch sử - văn hóa. Đảng bộ tỉnh Đồng Nai lãnh đạo công tác bảo tồn, phát huy giá trị các di tích lịch sử - văn hóa những năm 2006 - 2015. Chủ trương của Đảng bộ tỉnh Đồng Nai về công tác bảo tồn, phát huy giá trị các di tích lịch sử - văn hóa.

Đảng bộ tỉnh Đồng Nai chỉ đạo công tác bảo tồn và phát huy giá trị các di tích lịch sử - văn hóa. NHẬN XÉT VÀ KINH NGHIỆM. Ưu điểm và nguyên nhân. Hạn chế và nguyên nhân.

Một số kinh nghiệm. 148 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 151 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 152 PHỤ LỤC 2 MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của đề tài Di tích lịch sử - văn hóa (DTLS-VH) là những “chứng tích sống” phản ánh quá trình dựng nước và giữ nước của dân tộc, “giúp con người biết được cội nguồn của dân tộc mình, hiểu về truyền thống lịch sử, đặc trưng văn hóa của đất nước” [46, tr. 27]; đồng thời là nơi kết tinh, bảo lưu các giá trị truyền thống quý báu của cộng đồng qua các thời kỳ lịch sử. Không chỉ có ý nghĩa về mặt lịch sử, các DTLS-VH còn góp phần định hình bản sắc văn hóa dân tộc, là điểm tựa tinh thần cho nhân dân, là nguồn lực thúc đẩy phát triển du lịch, kinh tế - xã hội. Vì vậy, bảo tồn và phát huy giá trị các DTLS-VH là yêu cầu khách quan, cấp bách trong chiến lược phát triển văn hóa của quốc gia; là trách nhiệm chung của toàn xã hội.

Tuy nhiên, trước tác động mạnh mẽ của quá trình đô thị hóa và sự biến đổi của điều kiện tự nhiên, nhiều di tích có nguy cơ xuống cấp, hư hỏng, thậm chí bị xâm hại hoặc mất đi vĩnh viễn nếu không có các biện pháp bảo vệ, trùng tu, tôn tạo kịp thời. Trong bối cảnh đó, công tác bảo tồn và phát huy giá trị di tích càng trở nên cấp thiết và cần được nhìn nhận như một nội dung chiến lược, lâu dài gắn liền với mục tiêu phát triển bền vững. Nhận thức sâu sắc vai trò và tầm quan trọng của các DTLS-VH, ngay từ những năm đầu giành được độc lập, Đảng và Nhà nước Việt Nam đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, trong đó Sắc lệnh số 65/SL ngày 23-11-1945 do Chủ tịch Hồ Chí Minh ký là dấu mốc quan trọng thể hiện tư duy tiến bộ, tầm nhìn xa rộng của Đảng trong việc bảo tồn cổ tích và di sản văn hóa dân tộc. Trải qua các giai đoạn phát triển, đặc biệt trong thời kỳ đổi mới, nhận thức của Đảng về công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa, trong đó có các DTLS-VH tiếp tục được khẳng định và thể chế hóa bằng nhiều nghị quyết, chương trình, đề án cụ thể.

Đặc biệt, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng nhấn mạnh nhiệm vụ: “Chú trọng gìn giữ, phát triển các di sản văn hóa phi vật thể, tôn tạo và quản lý tốt các di sản văn hóa vật thể, các di tích lịch sử” [26, tr. Đây là quan điểm thể hiện tầm nhìn chiến lược của Đảng đối với công tác bảo tồn và phát huy giá trị các DTLS-VH. Trên cơ sở đó, Đảng và Nhà 3 nước Việt Nam tiếp tục ban hành nhiều chủ trương, chính sách đồng bộ nhằm tạo hành lang pháp lý và cơ chế phù hợp để các địa phương triển khai hiệu quả công tác bảo tồn di sản. Nhờ đó, nhiều DTLS-VH sau khi được trùng tu, tôn tạo đã trở thành những “địa chỉ đỏ” để giáo dục truyền thống cách mạng, lòng yêu nước và tinh thần tự hào dân tộc, góp phần phát triển du lịch văn hóa, đóng góp thiết thực cho sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

Đồng Nai là vùng đất giàu truyền thống lịch sử - văn hóa, nơi hội tụ nhiều di tích mang giá trị lớn về mặt lịch sử, văn hóa, khoa học và giáo dục. Theo thống kê, Đồng Nai hiện có 50 DTLS-VH đã được xếp hạng, trong đó có 01 di tích được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt, 28 di tích cấp quốc gia và 21 di tích cấp tỉnh [233, tr.