Luận án TS: Chính sách tôn giáo chính quyền Sài Gòn tại Tây Nguyên (1954-1975)

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN -------------------- Hồ Thành Tâm CHÍNH SÁCH TÔN GIÁO CỦA CHÍNH QUYỀN SÀI GÒN TẠI TÂY NGUYÊN (1954 - 1975) LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ Hà Nội, 2018 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN -------------------- Hồ Thành Tâm CHÍNH SÁCH TÔN GIÁO CỦA CHÍNH QUYỀN SÀI GÒN TẠI TÂY NGUYÊN (1954 - 1975) Chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam Mã số: 62 22 03 13 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC 1. Nguyễn Đình Lê Hà Nội, 2018 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan công trình nghiên cứu này là của cá nhân tôi, chưa được công bố dưới hình thức nào. Các thông tin, số liệu được sử dụng trong luận án đều được khai thác từ các nguồn tư liệu, tài liệu lưu trữ và tham khảo từ các công trình nghiên cứu khác. Những trích dẫn trong luận án là trung thực, xuất xứ rõ ràng.

Tác giả luận án Hồ Thành Tâm LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CẢM ƠN Với lòng biết ơn sâu sắc nhất, tôi xin chân thành cảm ơn GS. Đỗ Quang Hưng và PGS. Nguyễn Đình Lê. Hai Thầy đã luôn truyền đăng cho tôi kiến thức, phương pháp cũng như những lời động viên chân tình trong những lúc khó khăn nhất, mà nếu thiếu đi những điều đó, tôi sẽ không bao giờ có thể hoàn thành được luận án này.

Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến các cán bộ thuộc Trung tâm Lưu trữ Quốc gia II, những người đã nhiệt tình giúp đỡ, hỗ trợ tôi trong suốt quãng thời gian tôi sưu tầm tư liệu tại Trung tâm. Sự giúp đỡ, chia sẻ của các đồng nghiệp tại Khoa Lịch sử, trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) cũng là một nguồn động viên to lớn. Trước tiên, tôi xin được gửi lời cảm ơn đến các thành viên trong Bộ môn Lịch sử Việt Nam Cận - Hiện đại, đã chia sẻ công việc cùng tôi trong những lúc cao điểm. Xin được cảm ơn PGS.

Trương Thị Tiến, mặc dù đã nghỉ hưu nhưng vẫn luôn quan tâm, giúp đỡ các thế hệ học trò, trong đó có tôi. Tôi cũng xin cảm ơn lãnh đạo Khoa Lịch sử, bộ phận Sau Đại học của Khoa và Phòng Sau Đại học của Nhà Trường, đã luôn tạo điều kiện thuận lợi giúp tôi thực hiện công việc. Cuối cùng, tôi xin được gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất đến Ba Má, những người đã luôn động viên tôi trong công việc và cuộc sống, và người Bạn đời đã chia sẻ với tôi mọi khó nhọc, vất vả trong suốt thời gian làm luận án. Tác giả Hồ Thành Tâm LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỤC LỤC MỞ ĐẦU.

Lý do chọn đề tài. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu.

Đóng góp của luận án. Cấu trúc luận án. 15 Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. Một số vấn đề lý thuyết.

Khái niệm Chính sách tôn giáo. Khái niệm Chính sách tôn giáo vùng. Các công trình nghiên cứu về chính sách tôn giáo. Các công trình nghiên cứu về bối cảnh lịch sử Tây Nguyên (1954-1975).

Các công trình nghiên cứu về tôn giáo, tín ngưỡng ở Tây Nguyên. Những thành tựu đã đạt được và những vấn đề cần giải quyết. 41 Tiểu kết Chương 1. 44 Chương 2: BỐI CẢNH LỊCH SỬ, TÔN GIÁO, TÍN NGƯỠNG TÂY NGUYÊN TRƯỚC NĂM 1954.

Bối cảnh Tây Nguyên trước 1954. Chính sách tôn giáo của thực dân Pháp tại Tây Nguyên. Đời sống tín ngưỡng, tôn giáo Tây Nguyên. Tín ngưỡng truyền thống.

Phật giáo và Cao Đài. 69 Tiểu kết Chương 2. 71 Chương 3: CHÍNH SÁCH TÔN GIÁO CỦA CHÍNH QUYỀN SÀI GÒN TẠI TÂY NGUYÊN TỪ NĂM 1954 ĐẾN NĂM 1963. Bối cảnh miền Nam Việt Nam và Tây Nguyên (1954-1963).

72 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Bối cảnh miền Nam Việt Nam (1954-1963). Bối cảnh Tây Nguyên (1954-1963). Những nội dung chủ yếu trong chính sách tôn giáo của chính quyền Sài Gòn tại Tây Nguyên từ năm 1954 đến năm 1963.

Chính sách tôn giáo tại Tây Nguyên với mô hình nhà nước thế tục. Chính sách tôn giáo với vấn đề chính trị tại Tây Nguyên. Chính sách tôn giáo với việc quản lý tôn giáo tại Tây Nguyên. Chính sách tôn giáo với tín ngưỡng truyền thống của các dân tộc thiểu số Tây Nguyên.

Phản ứng đối với chính sách tôn giáo của chính quyền Sài Gòn tại Tây Nguyên (1954-1963). Phản ứng của các giáo hội và các tầng lớp nhân dân. Phản ứng của giới thủ lĩnh Thượng. Phản ứng của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam.

116 Tiểu kết Chương 3. 118 Chương 4: CHÍNH SÁCH TÔN GIÁO CỦA CHÍNH QUYỀN SÀI GÒN TẠI TÂY NGUYÊN TỪ NĂM 1964 ĐẾN NĂM 1975. Bối cảnh miền Nam Việt Nam và Tây Nguyên (1964-1975). Bối cảnh miền Nam Việt Nam (1964-1975).

Bối cảnh Tây Nguyên (1964-1975). Chuyển biến trong chính sách tôn giáo của chính quyền Sài Gòn tại Tây Nguyên từ năm 1964 đến năm 1975. Những điều chỉnh trong mô hình nhà nước thế tục hậu Ngô Đình Diệm. Chính sách tôn giáo với vấn đề chính trị tại Tây Nguyên.

Chính sách tôn giáo với quản lý tôn giáo tại Tây Nguyên (1964-1975). Chính sách tôn giáo với tín ngưỡng truyền thống của các dân tộc thiểu số Tây Nguyên (1964-1975). Phản ứng đối với chính sách tôn giáo của chính quyền Sài Gòn tại Tây Nguyên (1964-1975). 146 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Phản ứng của các giáo hội và các tầng lớp nhân dân. Phản ứng của giới thủ lĩnh Thượng. Phản ứng của Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam và Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam. 151 Tiểu kết Chương 4.

156 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 160 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 188 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT C&MA Hội truyền giáo Phúc âm liên hiệp (Christian and Missionary Alliance) CPCMLTCHMNVN Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam MTDTGPMNVN Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam NXB Nhà xuất bản TTLTQG Trung tâm Lưu trữ Quốc gia VNCH Việt Nam Cộng hòa VNDCCH Việt Nam Dân chủ Cộng hòa Tr. Trang 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC BẢNG, BIỂU, SƠ ĐỒ Sơ đồ 2.

Tổ chức bộ máy hành chính tại Hoàng Triều Cương thổ (1952-1955). Số lượng tín đồ Công giáo tại giáo phận Kon Tum. Dân số dinh điền tại Tây Nguyên 1957-1961. Cấu trúc tín đồ tôn giáo tại các địa điểm dinh điền Cao nguyên trung phần (tháng 11/1958).

Tín đồ Tin lành và Công giáo tại Tây Nguyên 1955-1960. Tín đồ Công giáo tại các khu dinh điền Cao nguyên trung phần (tháng 9/1960). Dân số các tỉnh Cao nguyên trung phần năm 1963. Tổng hợp hình thức đấu tranh của giới Phật giáo Cao nguyên trung phần năm 1963.

Dân số Cao nguyên Trung phần 1963-1968. Dân số người Thượng tại Cao nguyên trung phần 1963-1968. Dân số Cao nguyên trung phần 1968-1975. Dân số người Thượng tại Cao nguyên trung phần 1968-1975.

130 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Tôn giáo không chỉ là một hệ ý thức xã hội, mà còn một thực tại xã hội. Tôn giáo do con người sản sinh ra, nhưng đến lượt mình, nó chi phối trở lại tiến trình của xã hội loài người, thậm chí góp phần quan trọng vào việc sáng tạo ra hiện thực xã hội. Đối với mọi quốc gia, tôn giáo là vấn đề hết sức quan trọng, tác động mạnh mẽ đến ổn định chính trị, an ninh quốc gia, đời sống văn hóa, xã hội của mọi tầng lớp cư dân.

Dân tộc Việt Nam vốn có truyền thống bao dung tôn giáo. Nhiều tôn giáo ngoại nhập đã cùng tồn tại và chung sống hòa bình với các tín ngưỡng bản địa, tạo ra thời kỳ tam giáo đồng nguyên thịnh đạt trong lịch sử dân tộc. Từ khi thực dân phương Tây xâm lược và đô hộ Việt Nam, yếu tố tôn giáo bị đối phương lợi dụng, thực hiện chia rẽ dân tộc Việt Nam về mặt tôn giáo. Trải qua gần một thế kỉ kiên cường tranh đấu, nhiều thế hệ người Việt Nam, lương cũng như giáo, đã ngã xuống để đánh đuổi thực dân, đế quốc xâm lược.

Đất nước độc lập, dân tộc tự do, giới tín đồ cũng được hưởng tự do và các tôn giáo trở nên bình đẳng. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, tình hình chính trị thế giới còn ẩn chứa nhiều phức tạp, tôn giáo vẫn là một khía cạnh dễ bị lợi dụng để chống phá sự nghiệp cách mạng của nhân dân Việt Nam. Do vậy, việc xây dựng một chính sách tôn giáo hoàn thiện, vừa đảm bảo quyền tự do tôn giáo, tín ngưỡng của công dân, lại vừa đánh bại mọi luận điệu xuyên tạc, là điều hết sức cần thiết. Trong lịch sử, vì nhiều nguyên nhân khác nhau, các chính thể ở Việt Nam chưa thể quan tâm nhiều đến lĩnh vực lập pháp tôn giáo.

Kinh nghiệm xây dựng và hoàn thiện thể chế pháp luật về tôn giáo hướng đến mục tiêu nhà nước pháp quyền ở Việt Nam còn đang ở bước đầu. Do vậy, việc tham khảo kinh nghiệm của các chính quyền đã từng tồn tại ở Việt Nam vào việc xây dựng chính sách tôn giáo hiện nay là điều rất cần thiết và hữu ích. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Giai đoạn 1954-1975, Tây Nguyên thuộc phạm vi quản lý của chính quyền Sài Gòn. Là vùng đất có lịch sử, văn hóa đặc thù, vấn đề tôn giáo cùng các vấn đề xã hội khác tại Tây Nguyên hợp thành một phức thể đặt ra đối với chính quyền Sài Gòn.

Trong bối cảnh chiến tranh khốc liệt kéo dài, lại là trọng điểm tranh chấp giữa các bên tham chiến, diễn trình tôn giáo Tây Nguyên vận động theo những vector ngược chiều: đó là sự phát triển mạnh mẽ của một số tôn giáo ngoại nhập (Công giáo, Tin Lành) và sự suy giảm vai trò của tín ngưỡng truyền thống trong đời sống các dân tộc thiểu số Tây Nguyên. Trong quá trình tồn tại của mình, chính quyền Sài Gòn đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách nhằm điều tiết vấn đề tôn giáo tại Tây Nguyên.