Luận án: Phát triển lâm nghiệp tỉnh Bắc Giang trong nền kinh tế thị trường

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI LƢU TUẤN HIẾU PHÁT TRIỂN LÂM NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BẮC GIANG TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƢỜNG HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ HÀ NỘI - 2018 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI LƢU TUẤN HIẾU PHÁT TRIỂN LÂM NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BẮC GIANG TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƢỜNG HIỆN NAY Chuyên ngành: Kinh tế chính trị Mã số: 931.02 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. Đoàn Xuân Thủy HÀ NỘI – 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu nêu trong luận án là trung thực. Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả luận án Lƣu Tuấn Hiếu LỜI CẢM ƠN Luận án được nghiên cứu sinh thực hiện và hoàn thành tại Học viện Khoa học Xã hội, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam.

Tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới Học viện Khoa học Xã hội, khoa Kinh tế học, đặc biệt là thầy PGS.TS Đoàn Xuân Thủy, đã trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ với những chỉ dẫn khoa học quý giá trong suốt quá trình triển khai, nghiên cứu và hoàn thành luận án. Xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo, các nhà khoa học đã trực tiếp giảng dạy, truyền đạt những kiến thức khoa học chuyên ngành Kinh tế chính trị cho tác giả trong những năm học nghiên cứu sinh. Xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới các cơ quan hữu quan thuộc các lĩnh vực: Nông nghiệp và phát triển nông thôn trong đó là lĩnh vực lâm nghiệp, thống kê ở Trung ương và đặc biệt là Sở Nông nghiệp & PTNT, Chi cục Kiểm lâm tỉnh Bắc Giang, Cục Thống kê tỉnh Bắc Giang đã tạo mọi điều kiện thuận lợi giúp tác giả điều tra, khảo sát thu thập những tài liệu nghiên cứu cần thiết cho luận án. Xin trân trọng cảm ơn! ii MỤC LỤC Lời cam đoan …………………………………………………………………… i Lời cảm ơn .…………………………………………………………………… ii Mục lục ………………………………………………………………………… iii Danh mục các chữ viết tắt ……………………………………………………… v Danh mục các bảng …………………………………………………………….

vii Danh mục phụ lục ……………………………………………………………… viii MỞ ĐẦU ………………. Tính cấp thiết của đề tài ……………………………………………………. Mục tiêu nghiên cứu ………………………………………………………. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ………………………………………….

Phương pháp nghiên cứu ……………………………. Những đóng góp mới về khoa học của luận án ……………………………. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án ……………………………………. Kết cấu luận án.

7 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU ………………………… 8 1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới ………………………………………… 8 1. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam ………………………………………… 16 1. Những khoảng trống cần tiếp tục nghiên cứu …………………………….

25 CHƢƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN LÂM NGHIỆP TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƢỜNG ……………………………… 27 2. Phát triển lâm nghiệp trong nền kinh tế thị trường: khái niệm, đặc điểm, vai trò …………………………………………………………………………. Nội dung phát triển lâm nghiệp trong nền kinh tế thị trường, nhân tố ảnh hưởng và tiêu chí đánh giá ……………………………………………………. Kinh nghiệm quốc tế và trong nước về phát triển lâm nghiệp trong nền kinh tế thị trường và bài học cho tỉnh Bắc Giang …………………………….

71 CHƢƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN LÂM NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BẮC GIANG TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƢỜNG HIỆN NAY ……. Một số đặc điểm tự nhiên kinh tế xã hội có ảnh hưởng đến phát triển lâm nghiệp tỉnh Bắc Giang ………………………………………………………… 78 3. Thực trạng phát triển lâm nghiệp trên tỉnh Bắc Giang …………………… 84 iii 3. Đánh giá tình hình phát triển lâm nghiệp trong nền kinh tế thị trường trên địa bàn tỉnh Bắc Giang ………………………………………………………… 114 CHƢƠNG 4: ĐỊNH HƢỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN LÂM NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BẮC GIANG ĐẾN NĂM 2025, TẦM NHÌN 2035 …….

Quan điểm và định hướng về phát triển lâm nghiệp trong nền kinh tế thị trường…. Giải pháp phát triển lâm nghiệp trong nền kinh tế thị trường trên địa bàn tỉnh Bắc Giang …………………………………………………………………. 155 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN …. 157 TÀI LIỆU THAM KHẢO …………………………………………………………… 158 PHỤ LỤC …………………………………………………………………………….

168 iv DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT ANQP : An ninh quốc phòng ANPTT : An ninh phi truyền thống ASEAN : Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á BQL : Ban quản lý BV&PTR : Bảo vệ và phát triển rừng BNN&PTNT : Bộ nông nghiệp và phát triển nông thôn CNH - HĐH : Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa CNXH : Chủ nghĩa xã hội CMH : Chuyên môn hóa DVMTR : Dịch vụ môi trường rừng GDP : Tổng sản phẩm quốc nội GNP : Tổng sản phẩm quốc dân GCNQSD : Giấy chứng nhận quyền sử dụng GTSX : Giá trị sản xuất HTX : Hợp tác xã JICA : Tổ chức hợp tác quốc tế Nhật Bản FSC : Chứng chỉ quản lý rừng bền vững LLSX : Lực lượng sản xuất LNXH : Lâm nghiệp xã hội FDI : Đầu tư trực tiếp nước ngoài PCCCR : Phòng cháy chữa cháy rừng KHCN : Khoa học công nghệ KTXH : Kinh tế - xã hội KHKT : Khoa học kỹ thuật KTTT : Kinh tế thị trường NLTS : Nông lâm thủy sản NSNN : Ngân sách nhà nước QLNN : Quản lý nhà nước v QHR : Quy hoạch rừng QHSX : Quan hệ sản xuất ODA : Vốn tài trợ không hoàn lại TNHH : Trách nhiệm hữu hạn TPP : Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương UBND : Ủy ban nhân dân SNN&PTNT : Sở Nông nghiệp và phát triển nông thôn SXKD : Sản xuất kinh doanh RPH : Rừng phòng hộ RĐD : Rừng đặc dụng RTN : Rừng tự nhiên RSX : Rừng sản xuất WTO : Tổ chức thương mại thế giới vi DANH MỤC CÁC BẢNG STT Tên bảng Trang Bảng 3.1 Một số chỉ tiêu về phát triển kinh tế tỉnh Bắc Giang giai đoạn 79 2005 - 2016 Bảng 3.2 Cơ cấu ngành nông nghiệp tỉnh Bắc Giang giai đoạn 2000 - 2016 85 Bảng 3.3 Cơ cấu giá trị sản xuất ngành lâm nghiệp tỉnh Bắc Giang giai 95 đoạn 2005 - 2016 Bảng 3.4 Một số kết quả sản xuất lâm nghiệp 2005 - 2017 98 Bảng 3.5 Diện tích rừng trồng theo đơn vị hành chính (ha) 100 Bảng 3.6 Sản lượng khai thác lâm sản giai đoạn 2000 - 2017 102 Bảng 3.7 Biến động diện tích ba loại rừng giai đoạn 2003 - 2014 104 Bảng 3.8 Số trang trại trên địa bàn tỉnh Bắc Giang giai đoạn 2005 - 2016 111 Bảng 3.9 Giá trị sản xuất của công nghiệp chế biến lâm sản 113 vii DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU PHỤ LỤC STT Tên bảng Trang Phụ lục 01 Danh sách đối tượng thực hiện phỏng vấn sâu 168 Phụ lục 02 Phiếu điều tra hoạt động kinh tế hộ năm 2015 169 Phụ lục 03 Bảng tổng hợp kết quả qua phiếu “phỏng vấn sâu” đánh 172 giá về tình hình bảo vệ và phát triển lâm nghiệp trên địa bàn tỉnh Bắc Giang Phụ lục 04 Giá gỗ tròn chủ rừng bán ra trong giai đoạn 2015-2017 173 Phụ lục 05 Giá gỗ tròn doanh nghiệp chế biến mua vào giai đoạn 174 2015-2017 Phụ lục 06 Diện tích đất lâm nghiệp theo quy hoạch 3 loại rừng 175 Phụ lục 07 Diện tích các loại rừng theo đơn vị hành chính 176 Phụ lục 08 Tổng hợp diện tích giao, cho thuê đất rừng cho các tổ 177 chức trên địa bàn tỉnh Bắc Giang Phụ lục 09 Hiện trạng rừng theo chức năng sử dụng 179 Phụ lục 10 Tổng hợp diện tích rừng và đất lâm nghiệp theo chủ 180 quản lý sử dụng tỉnh Bắc Giang Phụ lục 11 Danh mục các dự án đầu tư 181 Phụ lục 12 Tổng hợp kết quả thu hút vốn đầu tư giai đoạn 2011 - 2014 184 Phụ lục 13 Kết quả thực hiện các chỉ tiêu kế hoạch BV&PTR 185 Phụ lục 14 Danh mục một số văn bản liên quan đến công tác bảo vệ 188 và phát triển rừng viii MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong công cuộc đổi mới đất nước, Đảng và Nhà nước ta đặc biệt quan tâm coi trọng phát triển nền kinh tế nhiều thành phần định hướng xã hội chủ nghĩa, đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn và hội nhập kinh tế quốc tế. Hiện nay, khu vực nông, lâm, ngư nghiệp vẫn đang giữ vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội, trong đó ngành lâm nghiệp Việt Nam là một ngành kinh tế kỹ thuật đặc thù bao gồm tất cả các hoạt động gắn liền với sản xuất hàng hoá và dịch vụ từ rừng như các hoạt động bảo vệ, gây trồng, khai thác, vận chuyển, sản xuất, chế biến lâm sản và các dịch vụ môi trường có liên quan đến rừng, hoạt động trên diện tích phân bổ chủ yếu là trên cao, vùng sâu, vùng xa, đồi núi của cả nước. Đây là nơi sinh sống của hơn 25 triệu người với rất nhiều dân tộc ít người, có trình độ dân trí thấp với phương thức canh tác lậu hậu dẫn đến kinh tế chậm phát triển và đời sống của người dân nơi đây còn nhiều khó khăn.

Trong những năm trước đây tình trạng suy thoái rừng, mất rừng do khai thác quá mức và chuyển đổi mục đích sử dụng đất lâm nghiệp thiếu quy hoạch đang có nguy cơ làm cạn kiệt tài nguyên (đất, nước, rừng.) ảnh hưởng lớn đến môi trường sinh thái. Nguyên nhân của tình trạng trên có nhiều, từ trồng, khai thác, sử dụng, quản lý và bảo vệ, mặt khác trong điều kiện kinh tế thị trường thì vấn đề nhu cầu về gỗ và lâm sản ngoài gỗ rất lớn dẫn đến tình trạng khai thác triệt để tài nguyên rừng, ngoài ra những giá trị về môi trường sinh thái, đa dạng sinh học ít được quan tâm đúng mức. Do vậy, phát triển ngành lâm nghiệp có hiệu quả và bền vững là hết sức cần thiết góp phần quan trọng vào bảo vệ môi trường, bảo tồn đa dạng sinh học, xoá đói, giảm nghèo, đặc biệt cho người dân miền núi, góp phần ổn định xã hội và an ninh quốc phòng. Bắc Giang là tỉnh miền núi có diện tích đất lâm nghiệp tương đối lớn, chiếm 36,46% tổng diện tích tự nhiên và có nhiều điều kiện tự nhiên tương đối thuận lợi, là địa phương có thế mạnh để phát triển sản xuất lâm nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa lớn trong điều kiện kinh tế thị trường.