Luận án: Thực trạng, giải pháp giao đất lâm nghiệp cho DTTS Lệ Thủy, Quảng Ninh, QB

1 ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM ***** NGUYỄN TỪ ĐỨC NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP HỢP LÝ TRONG CÔNG TÁC GIAO ĐẤT LÂM NGHIỆP CHO ĐỒNG BÀO DÂN TỘC THIỂU SỐ TẠI HUYỆN LỆ THỦY VÀ HUYỆN QUẢNG NINH, TỈNH QUẢNG BÌNH LUẬN ÁN TIẾN SỸ QUẢN LÝ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG Huế - 2018 2 ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM ***** NGUYỄN TỪ ĐỨC NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP HỢP LÝ TRONG CÔNG TÁC GIAO ĐẤT LÂM NGHIỆP CHO ĐỒNG BÀO DÂN TỘC THIỂU SỐ TẠI HUYỆN LỆ THỦY VÀ HUYỆN QUẢNG NINH, TỈNH QUẢNG BÌNH LUẬN ÁN TIẾN SỸ QUẢN LÝ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG Chuyên ngành: QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI Mã số: 62.03 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. HUỲNH VĂN CHƯƠNG Huế - 2018 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án này là trung thực, khách quan và chưa từng dùng bảo vệ để lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận án đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận án này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Quảng Bình, ngày tháng năm 2018 Tác giả luận án Nguyễn Từ Đức ii LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành công trình nghiên cứu, tôi đã nhận được sự quan tâm, giúp đỡ của nhiều tập thể, cá nhân.

Tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn của mình đến thầy giáo hướng dẫn trực tiếp là PGS. Huỳnh Văn Chương đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và thực hiện luận án. Tôi cũng xin gửi lời cám ơn chân thành đến các thầy cô giáo trong Ban Giám hiệu, các thầy cô giáo trong Khoa Tài nguyên đất và Môi trường nông nghiệp, Phòng Quản lý sau đại học của Trường Đại học Nông lâm Huế đã tạo điều kiện thuận lợi và góp ý nhiều cho tôi trong quá trình hoàn thiện luận án. Tôi cũng xin gửi lòng biết ơn chân thành tới lãnh đạo và cán bộ Sở Nông nghiệp và phát triển nông thôn; Ban Dân tộc tỉnh Quảng Bình và các Phòng Tài nguyên và Môi trường; Phòng Dân tộc; Phòng Nông nghiệp; UBND các xã tại huyện Lệ Thủy và huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình đã giúp đỡ, tạo điều kiện cho tôi trong quá trình điều tra khảo sát thực địa, thu thập số liệu.

Tôi cũng xin cám ơn đến Ban lãnh đạo và các đồng nghiệp nơi tôi đang công tác tại Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Quảng Bình đã tạo điều kiện tốt nhất cho tôi trong quá trình nghiên cứu. Cuối cùng tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới gia đình, người thân và bạn bè đã luôn động viên, giúp đỡ để tôi thực hiện công trình nghiên cứu này. Quảng Bình, ngày tháng năm 2018 Tác giả luận án Nguyễn Từ Đức iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC.

iii DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT. vi DANH MỤC CÁC BẢNG. vii DANH MỤC CÁC HÌNH. ix MỞ ĐẦU.

MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN. ĐIỂM MỚI CỦA LUẬN ÁN. TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU.

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU. Đất và đất lâm nghiệp. Những vấn đề chung về người dân tộc thiểu số. CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU.

Kết quả nghiên cứu về quản lý rừng và đất lâm nghiệp trên thế giới. Những vấn đề về giao đất lâm nghiệp ở Việt Nam. MỘT SỐ CÔNG TRÌNH LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

PHẠM VI, ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU. Phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU.

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Phương pháp điều tra thu thập các số liệu, tài liệu thứ cấp. Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp. Phương pháp phân tích, xử lý số liệu thống kê.

Phương pháp bản đồ. Phương pháp ứng dụng GIS và Viễn thám. Phương pháp chuyên gia. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN.

ĐẶC ĐIỂM ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI ẢNH HƯỞNG ĐẾN NỘI DUNG NGHIÊN CỨU. Điều kiện tự nhiên. Điều kiện kinh tế - xã hội. Đặc điểm văn hoá, tín ngưỡng và phong tục tập quán canh tác của người DTTS trên địa bàn nghiên cứu.

Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội. PHÂN TÍCH SỰ BIẾN ĐỘNG ĐẤT LÂM NGHIỆP GIAI ĐOẠN NĂM 2005 - 2015 TẠI KHU VỰC PHÍA TÂY CÁC HUYỆN LỆ THỦY VÀ HUYỆN QUẢNG NINH, TỈNH QUẢNG BÌNH. Dữ liệu nghiên cứu. Xử lý ảnh vệ tinh.

Thành lập bản đồ hiện trạng đất lâm nghiệp. Đánh giá sự biến động đất lâm nghiệp khu vực nghiên cứu giai đoạn năm 2005 - 2015. THỰC TRẠNG VỀ NHU CẦU SỬ DỤNG ĐẤT LÂM NGHIỆP CỦA NGƯỜI DTTS TẠI VÙNG PHÍA TÂY CÁC HUYỆN LỆ THỦY VÀ HUYỆN QUẢNG NINH. Hiện trạng về quản lý sử dụng đất lâm nghiệp trên địa bàn nghiên cứu 76 3.

Vai trò của đất sản xuất lâm nghiệp đối với đời sống của người DTTS tại vùng nghiên cứu. Đánh giá nhu cầu sử dụng đất sản xuất lâm nghiệp của người DTTS. ĐÁNH GIÁ VIỆC THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH VỀ GIAO ĐẤT SẢN XUẤT LÂM NGHIỆP CHO ĐỒNG BÀO DTTS TRÊN ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU. Chính sách quản lý Nhà nước về giao đất sản xuất lâm nghiệp trong thời gian qua.

Đánh giá kết quả thực hiện chính sách giao đất sản xuất lâm nghiệp cho người DTTS trên địa bàn nghiên cứu. Một số khó khăn trong công tác GĐLN cho người DTTS trên địa bàn nghiên cứu. BÀI HỌC KINH NGHIỆM VÀ ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP VỀ CÔNG TÁC GIAO ĐẤT LÂM NGHIỆP CHO ĐỒNG BÀO DTTS. Bài học kinh nghiệm.

Đề xuất các giải pháp. 110 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ. 121 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CỦA. 122 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

134 vi DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT Bộ NN &PTNT: Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Bộ TN & MT: Bộ Tài nguyên và Môi trường Bộ KH&CN: Bộ Khoa học và Công nghệ BCH TƯ: Ban chấp hành Trung ương CHXHCN: Cộng hòa xã hội chủ nghĩa DTTS: Dân tộc thiểu số FAO: Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hiệp Quốc (Food and Agriculture Organization of the United Nations) GĐGR: Giao đất giao rừng GĐLN: Giao đất lâm nghiệp GCNQSDĐ: Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất GIS: Hệ thống thông tin địa lý (Geographic Information System) GPS: Hệ thống định vị toàn cầu (Global Positioning System) HTX: Hợp tác xã LTQD: Lâm trường quốc doanh PRA: Đánh giá nhanh có sự tham gia của cộng đồng (Participatory Rural Appraisal) RECOFTC: Trung tâm Vì con người và rừng (The Center for People and Forests) UBND: Uỷ ban nhân dân UNESCO: Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hiệp Quốc (United Nations Educational Scientific and Cultural Organization) vii DANH MỤC CÁC BẢNG Tên bảng Trang Bảng 2. Khối lượng mẫu nghiên cứu 42 Bảng 3. Một số kết quả về kinh tế trên địa bàn nghiên cứu đến năm 2015 54 Bảng 3. Dân số vùng nghiên cứu đến năm 2015 55 Bảng 3.

Mô tả các lớp phân loại 62 Bảng 3. Đánh giá độ chính xác giải đoán ảnh Viễn thám năm 2005 63 Bảng 3. Đánh giá độ chính xác giải đoán ảnh Viễn thám năm 2015 64 Bảng 3. Diện tích và cơ cấu các loại đất năm 2005 và năm 2015 66 Bảng 3.

Biến động diện tích đất lâm nghiệp của khu vực nghiên cứu 68 Bảng 3. Chu chuyể n các loại đất giai đoạn năm 2005 - 2015 71 Bảng 3. Hiện trạng đất lâm nghiệp vùng nghiên cứu năm 2015 74 Bảng 3. Thống kê đất lâm nghiệp theo chủ sử dụng và quản lý tại các 75 xã nghiên cứu năm 2015 Bảng 3.

Cơ cấu nghề nghiệp của đồng bào DTTS vùng nghiên cứu 77 Bảng 3. Các nguồn thu nhập chính của đồng bào DTTS 78 Bảng 3. Nguyên nhân dẫn đến cuộc sống khó khăn của đồng bào DTTS 79 Bảng 3. Nhu cầu được giao đất trồng rừng sản xuất của đồng bào DTTS 80 Bảng 3.

Diện tích đất rừng trồng sản xuất người DTTS đang sử dụng 81 đến năm 2016 viii Bảng 3. Đánh giá mức độ về tính cần thiết để được giao đất sản xuất 83 lâm nghiệp Bảng 3. Đời sống của người DTTS năm 2016 so với năm 2010 83 Bảng 3. Biến động đất sản xuất lâm nghiệp của người DTTS năm 2016 84 so với năm 2010 Bảng 3.

Nhu cầu cần được hỗ trợ để phát triển sản xuất của đồng bào 85 DTTS Bảng 3. Kết quả GĐLN cho đồng bào DTTS trên địa bàn nghiên cứu từ 91 trước đến năm 2015 Bảng 3. Mức độ hiệu quả của công tác GĐLN cho người DTTS trên địa 95 bàn nghiên cứu Bảng 3. Hiện trạng cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất sản xuất 96 lâm nghiệp đến năm 2016 Bảng 3.

Kết quả thực hiện GĐLN cho đồng bào DTTS trên địa bàn 101 nghiên cứu giai đoạn năm 2009 - 2015 Bảng 3. Mức độ thực hiện điều tra, tham vấn các bên liên quan 109 Bảng 3. Kết quả đề xuất giải pháp từ các bên liên quan 111 Bảng 3. Mức độ tham gia thực hiện giải quyết các giải pháp đề xuất 115 ix DANH MỤC CÁC HÌNH Tên hình Trang Hình 1.

Sơ đồ phân bố địa bàn cư trú dân tộc Bru - Vân Kiều 14 Hình 1. Bản đồ biến động rừng thế giới năm 2000 - 2012 16 Hình 3. Vị trí khu vực nghiên cứu 47 Hình 3. Tổ hơ ̣p band màu RBG từ ảnh Viễn thám cho từng thời kỳ 61 Hình 3.

Hiện trạng đất lâm nghiệp vùng nghiên cứu năm 2005 và 67 năm 2015 Hình 3. Biểu đồ biến động diện tích loại đất giai đoạn năm 2005 - 69 2015 Hình 3. Bản đồ biến động rừng khu vực nghiên cứu giai đoạn 2005 - 70 2015 Hình 3. Cơ cấu diện tích đất lâm nghiệp theo đối tượng quản lý, sử 76 dụng năm 2015 Hình 3.

Hoạt động tham gia vào công tác GĐLN cho người DTTS 92 trên địa bàn nghiên cứu Hình 3. Những khó khăn trong công tác GĐLN cho người DTTS 103 trên địa bàn nghiên cứu x 1 MỞ ĐẦU 1. ĐẶT VẤN ĐỀ Việt Nam là quốc gia đa thành phần dân tộc, với 54 dân tộc anh em, trong đó vùng dân tộc thiểu số và miền núi chiếm 3/4 diện tích tự nhiên. Khu vực vùng núi là địa bàn cư trú chủ yếu của 53 dân tộc thiểu số với gần 13,386 triệu người, chiếm 14,6% dân số cả nước [109].