Luận án tiến sĩ lâm nghiệp: Phục hồi rừng sau cháy tại khu rừng phòng hộ Nam Ngưng nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào

i CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập - Tư do - Hạnh phúc LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan, đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong Luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu khác. Nếu nội dung nghiên cứu của tôi trùng lặp với bất kỳ công trình nghiên cứu nào đã công bố, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm và tuân thủ kết luận đánh giá Luận án của Hội đồng khoa học. Hà Nội, tháng 05 năm 2022 Người cam đoan SING SOUPANYA ii LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận án này, tôi đã nhận được sự giúp đỡ tận tình của các cơ quan, ban, ngành, đoàn thể và các cá nhân, người thân trong gia đình.

Tôi xin bày tỏ lời cảm ơn tới tập thể, cá nhân và người thân trong gia đình đã giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu vừa qua. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới PGS. Bùi Xuân Dũng, người đã trực tiếp hướng dẫn tôi trong suốt quá trình viết đề cương, thu thập số liệu cũng như hoàn thành Luận án này. Xin cảm ơn chính phủ Việt Nam và chính phủ Lào, Đại sứ quán Lào tại Việt Nam đã tạo điều kiện cho tôi được học tập và nghiên cứu tại Việt Nam.

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn Ban lãnh đạo trường Đại học Lâm nghiệp, phòng sau Đại học, các thầy, cô giáo thuộc khoa QLTNR&MT, những người đã trang bị cho tôi những kiến thức quý báu và giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành Luận án này. Tôi xin trân trọng cám ơn sự giúp đỡ của các đồng chí lãnh đạo Phòng Nông Lâm nghiệp tỉnh Xiêng Khoảng, Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào, đã tạo mọi điều kiện và giúp đỡ tôi trong quá trình thu thập số liệu. Mặc dù đã rất cố gắng nhưng do thời gian, kinh nghiệm và trình độ bản thân còn hạn chế, nên Luận án không tránh khỏi những sai sót. Tác giả rất mong nhận được những ý kiến góp ý của các nhà khoa học và bạn đồng nghiệp để Luận án được hoàn thiện hơn.

Xin chân thành cám ơn! Hà Nội, tháng 05 năm 2022 Tác giả SING SOUPANYA iii MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU. Các khái niệm về cháy rừng và những quan niệm về tái sinh phục hồi rừng sau cháy. Khái niệm về cháy rừng.

Phân loại cháy rừng. Quan niệm về phục hồi rừng sau cháy. Nghiên cứu về tái sinh phục hồi rừng sau cháy. Nghiên cứu tái sinh phục hồi tự nhiên sau cháy rừng.

Nghiên cứu phục hồi rừng sau cháy bằng các biện pháp kỹ thuật lâm sinh. Một số nghiên cứu tại khu rừng phòng hộ đầu nguồn Nam Ngưm. Thảo luận và xác định hướng nghiên cứu. Về khái niệm cháy, phân loại và quan niệm tái sinh phục hồi rừng sau cháy.

Về phục hổi rừng sau cháy bằng các biện pháp kỹ thuật lâm sinh. Về khoảng trống nghiên cứu. Xác định vấn đề nghiên cứu cho đề tài luận án. 23 CHƯƠNG 2 NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP VÀ ĐIỀU KIỆU TỰ NHIÊN KHU VỰC NGHIÊN CỨU.

Nội dung nghiên cứu. Nghiên cứu hiện trạng rừng và cháy rừng khu vực nghiên cứu. Nghiên cứu các thay đổi về các chỉ tiêu phản ánh cấu trúc rừng, đất rừng theo thời gian sau cháy. Đánh giá kết quả thử nghiệm một số biện pháp kỹ thuật phục hồi rừng sau cháy.

Nghiên cứu đề xuất một số biện pháp quản lý và biện pháp kỹ thuật lâm sinh phục hồi rừng rau cháy. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp luận. Cách tiếp cận nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Một số thông tin cơ bản về điều kiện tư nhiên khu vực nghiên cứu. Vị trí địa lý. Địa hình, địa mạo.

Khí hậu thủy văn. Tài nguyên thiên nhiên. 52 CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. Hiện trạng rừng và cháy rừng khu vực nghiên cứu.

Diện tích, phân loại các loại rừng và một số chỉ tiêu đặc trưng lâm phần trên các trạng thái chính. Số vụ cháy, trận cháy nghiêm trọng và chỉ số cháy (cấp độ cháy) vụ cháy nghiêm trọng. Nguyên nhân gây các vụ cháy rừng. Thay đổi về các chỉ tiêu phản ánh cấu trúc, đất rừng theo thời gian sau cháy.

Thay đổi một số chỉ tiêu về tính chất đất rừng sau cháy. Thay đổi một số chỉ tiêu cấu trúc rừng. Kết quả thử nghiệm các biện pháp kỹ thuật lâm sinh phục hồi rừng sau cháy. Thay đổi một số chỉ tiêu đất trên các biện pháp kỹ thuật lâm sinh phục hồi rừng sau cháy.

Thay đổi một số chỉ tiêu cấu trúc rừng trên 3 biện pháp tác động phục hồi rừng sau cháy. Đề xuất biện pháp kỹ thuật lâm sinh phục hồi rừng sau cháy 107 3. Lựa chọn loài cây mục đích thực hiện các biện pháp kỹ thuật lâm sinh phục hồi rừng sau cháy. Phân cấp mật độ loài cây mục đích theo các OTC trên cấp độ cháy.

Phân chia đối tượng để áp dụng biện pháp kỹ thuật lâm sinh tác động vào rừng sau cháy. Đề xuất biện pháp kỹ thuật lâm sinh phục hồi rừng sau cháy. 117 KẾT LUẬN - TỒN TẠI - KHUYẾN NGHỊ. Hiện trạng rừng và cháy rừng tại khu rừng phòng hộ Nam Ngưm.

Thay đổi các chỉ tiêu cấu trúc và đất rừng sau cháy. Thay đổi các chỉ tiêu cấu trúc và đất rừng trên các biện pháp kỹ thuật lâm sinh phục hồi sau cháy. Đề xuất biện pháp kỹ thuật lâm sinh phục hồi rừng sau cháy 126 2. 127 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ.

129 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 130 PHỤ LỤC vi CÁC TỪ VIẾT TẮT TT Viết tắt Nội dung đầy đủ 1 CHDCNDL Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào 2 CBI Chỉ số cháy tổng hợp 3 CC Cháy cao 4 CT Cháy thấp 5 CTB Cháy trung bình 6 DAFX Sở Nông Lâm nghiệp tỉnh Xiêng Khoảng 7 FAO Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc 8 IUCN Danh lục đỏ thế giới 9 MAFL Bộ Nông Lâm Nghiệp Lào 10 NCS Nghiên cứu sinh 11 OTC Ô tiêu chuẩn điều tra 12 OTCĐC Ô tiêu chuẩn đối chứng (khu rừng trước khi bị cháy) 13 PCCCR Phòng cháy chữa cháy rừng 14 PHR Phục hồi rừng 15 TC Tiêu chí 16 TTR Trạng thái rừng 17 RBLs Sách đỏ Lào (Red book of Lao) 18 XTTS Xúc tiến tái sinh vii DANH LỤC CÁC BẢNG Bảng 2. Số lượng tuyến, ô tiêu chuẩn trên các kiểu rừng. Đánh giá, mô tả tỷ lệ cháy tại hiện trường của Key và Benson.

Số lượng OTC bố trí trên thực địa. Chỉ tiêu bình quân của một số nhân tố điều tra lâm phần. 54 trên các kiểu rừng. Số vụ và diện tích rừng bị cháy tại khu rừng phòng hộ Nam Ngưm (2010 - 2020).

Phân nhóm OTC theo cấp độ cháy. Thống kê diện tích theo cấp độ trận cháy nghiêm trọng 2016. Thống kê những nguyên nhân gây cháy rừng. Thành phần cơ giới của đất dưới tác động của lửa rừng .7 Các chỉ tiêu bình quân và sự thay đổi chỉ tiêu bình quân theo năm trên cấp độ cháy.

Thành phần cơ giới của đất dưới tác động của các biện pháp kỹ thuật lâm sinh phục hồi rừng. Nguồn gốc cây tái sinh. Thành phần loài cây đáp ứng các tiêu chuẩn lựa chọn theo phương pháp đối lập. Cấp mật độ cây mục đích trên các OTC.

Giải pháp lâm sinh theo số lượng cây cao mục đích. Biện pháp lâm sinh theo số lượng cây tái sinh mục đích. Biện pháp lâm sinh theo số lượng cây cao và cây tái sinh. 115 viii DANH MỤC HÌNH Hình 1.

Sơ đồ quá trình phục hồi rừng. Khung logic tiến trình nghiên cứu. Sơ đồ khoanh khu, bố trí OTC, phẫu diện đất nghiên cứu. Sơ đồ ô tiêu chuẩn, bố trí ô dạng bản và phẫu diện đất.

Một số hình ảnh phẫn diện và lấy mẫu đất. Vị trí địa lý khu rừng phòng hộ Nam Ngưm. Tỷ lệ các trạng thái rừng khu rừng phòng hộ Nam Ngưm. Ảnh khu cháy cao.

Thay đổi hàm lượng mùn theo năm trên các cấp độ cháy. Thay đổi độ pH theo năm trên các cấp độ cháy. Thay đổi đạm tổng số (N) theo năm trên các cấp độ cháy. Thay đổi lân tổng số (P205%) theo năm trên các cấp độ cháy.

Thay đổi kali tổng số (K20%) theo năm trên các cấp độ cháy .8 Thay đổi độ xốp đất theo năm trên các cấp độ cháy. Thay đổi mật độ bình quân/ha theo năm trên các cấp độ cháy. Ảnh khu cháy trung bình theo thời gian phục hồi tầng cây cao. Thay đổi số lượng loài theo năm trên các cấp độ cháy.

Thay đổi mức độ phong phú loài theo thời gian. 80 trên các cấp độ cháy. Thay đổi mật độ tái sinh theo thời gian trên các cấp độ cháy. Thay đổi số lượng loài theo thời gian trên các cấp độ cháy.

Thay đổi chiều cao bình quân theo thời gian trên các cấp độ cháy. Thay đổi tỷ lệ che phủ bình quan theo thời gian trên các cấp độ cháy. Thay đổi hàm lượng mùn theo năm trên biện pháp phục hồi. Thay đổi độ pH theo năm trên các cấp độ cháy.

Thay đổi mật độ theo năm trên các biện pháp phục hồi rừng. Số loài cây cao trên các biện pháp kỹ thuật lâm sinh phục hồi. Mật độ và thay đổi mật độ lớp cây tái sinh trên các biện pháp kỹ thuật lâm sinh phục hồi. Số lượng và thay đổi số loài cây tái sinh trên các biện pháp kỹ thuật lâm sinh phục hồi.

Sinh trưởng và thay đổi về chiều cao cây tái sinh trên các biện pháp kỹ thuật lâm sinh phục hồi rừng. Phẩm chất cây tái sinh trên các biện pháp kỹ thuật phục hồi rừng sau cháy. Sơ đồ phân khu áp dụng biện pháp kỹ thuật phục hồi rừng. Sự cần thiết của luận án Ở Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào (CHDCND Lào), cũng như nhiều nước trên thế giới, cháy rừng là một hiện tượng khá phổ biến, hậu quả của cháy rừng để lại nhiều thiệt hại đối với tài nguyên và môi trường rừng cũng như tài sản, của cải và thậm chí cả tính mạng con người.