Luận án tiến sĩ: Nghiên cứu tính đa dạng cây thuốc tại Hoàng Su Phì, Hà Giang

Luận án: Đa dạng cây thuốc Hoàng Su Phì, Hà Giang. Đề xuất bảo tồn & sử dụng bền vững nguồn tài nguyên quý giá này.

Chuyên ngành
Thực vật học
Tác giả

Luan An

Thể loại

Luận án tiến sĩ

Năm xuất bản

Số trang

272

Thời gian đọc

41 phút

Lượt xem

1

Lượt tải

0

Phí lưu trữ

50 Point

Tổng quan nhanh

Chủ đề:
1. Đa dạng thực vật Hoàng Su Phì qua nguồn cây thuốc quý
Số trang:
272 trang
Trường:
Học viện Khoa học và Công nghệ
Chuyên ngành:
Thực vật học
Tác giả:
Năm:

Tóm tắt nội dung luận án

I. Đa dạng thực vật Hoàng Su Phì qua nguồn cây thuốc quý

Hoàng Su Phì sở hữu địa hình hiểm trở và thảm thực vật phong phú. Nơi đây lưu giữ nguồn tài nguyên cây thuốc Hà Giang có giá trị dược liệu to lớn. Tính đa dạng thực vật Hoàng Su Phì thể hiện rõ qua sự phân tầng sinh thái rõ nét. Các đai độ cao tạo nên nhiều tiểu vùng khí hậu đặc thù. Điều này thúc đẩy sự phát triển của hàng trăm loài thảo dược tự nhiên. Nguồn dược liệu này đóng vai trò quan trọng trong việc chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Việc nghiên cứu hệ thực vật giúp cung cấp cơ sở khoa học để quản lý tài nguyên. Đồng thời, các dữ liệu thu thập hỗ trợ xây dựng chiến lược phát triển kinh tế gắn với dược liệu xanh. Khu bảo tồn thiên nhiên Tây Côn Lĩnh tại Hoàng Su Phì là tâm điểm nghiên cứu quan trọng. Hệ sinh thái rừng tự nhiên tại đây là cái nôi nuôi dưỡng nhiều loài thảo mộc quý.

1.1. Tổng quan vị trí tự nhiên và hệ sinh thái Hoàng Su Phì

Huyện Hoàng Su Phì nằm ở phía tây tỉnh Hà Giang với độ dốc lớn. Khí hậu nơi đây mang tính chất nhiệt đới gió mùa ẩm vùng núi cao. Ranh giới tự nhiên gắn liền với dãy núi Tây Côn Lĩnh hùng vĩ. Môi trường rừng nguyên sinh và rừng thứ sinh cung cấp điều kiện sống lý tưởng cho thực vật. Đất đai màu mỡ cùng độ ẩm cao giúp hệ thực vật sinh trưởng mạnh mẽ. Cảnh quan chia cắt sâu tạo nên các vi khí hậu phong phú giữa các thung lũng và sườn núi. Hệ sinh thái rừng kín thường xanh mưa ẩm á nhiệt đới chiếm ưu thế. Thảm thực vật phân bố đa dạng từ chân núi lên đỉnh núi cao. Đây là nền tảng hình thành kho tàng thảo dược phong phú của vùng Đông Bắc.

1.2. Giá trị nguồn tài nguyên cây thuốc Hà Giang trong y học

Nguồn tài nguyên cây thuốc Hà Giang cung cấp nguyên liệu thô quý cho ngành y học cổ truyền. Thảo dược tự nhiên tại vùng đất này chứa hàm lượng hoạt chất sinh học cao. Nhiều loài cây thuốc có tính kháng viêm và kháng khuẩn vượt trội. Các bài thuốc gia truyền từ thảo mộc giúp chữa trị hiệu quả nhiều bệnh lý phổ biến. Người dân sử dụng dược liệu tươi hoặc phơi khô để làm thuốc uống và thuốc tắm. Cây thuốc cũng đóng vai trò là nguồn dược liệu thương mại mang lại nguồn thu ổn định. Giá trị y dược của vùng rừng Hoàng Su Phì góp phần bảo tồn nền y học dân tộc cổ truyền. Việc kiểm định hoạt tính sinh học mở ra triển vọng sản xuất thuốc chữa bệnh hiện đại.

II. Thành phần loài cây thuốc và phân bố sinh thái đặc thù

Nghiên cứu ghi nhận cấu trúc thành phần loài cây thuốc vô cùng phong phú tại địa bàn. Hệ thống phân loại bao gồm nhiều ngành, lớp, bộ, họ và chi thực vật khác nhau. Sự đa dạng về phân bố sinh thái thực vật làm thuốc gắn liền với từng kiểu thảm thực vật rừng. Mỗi độ cao địa hình tạo điều kiện cho các nhóm thực vật riêng biệt thích nghi. Phổ sinh thái trải rộng từ vùng đồi thấp đến các đỉnh núi cao hiểm trở. Sự thích nghi này tạo nên sự phân hóa rõ rệt về hình thái và cấu trúc cơ thể cây. Việc xác định thành phần loài giúp đánh giá đúng tiềm năng dược liệu của khu vực. Kết quả điều tra thực địa cung cấp bức tranh toàn diện về hệ thực vật bản địa.

2.1. Phân loại cấu trúc và thành phần loài cây thuốc chi tiết

Thành phần loài cây thuốc tại Hoàng Su Phì đại diện cho các ngành thực vật bậc cao có mạch. Các ngành chiếm ưu thế gồm Ngọc lan (Magnoliophyta), Dương xỉ (Polypodiophyta) và Thông (Pinophyta). Trong đó, lớp Ngọc lan chiếm tỷ lệ lớn nhất về số lượng họ và loài. Nhiều chi thực vật có số lượng loài phong phú tham gia vào cấu trúc thảm thực vật. Các loài cây cung cấp nhiều nhóm hoạt chất quan trọng như flavonoid, saponin và tinh dầu. Bảng danh mục thực vật thể hiện tính đa dạng cao về mặt phân loại học. Mỗi loài cây đều được xác định tên khoa học, tên địa phương và công dụng chữa bệnh cụ thể. Dữ liệu này là cơ sở vững chắc cho các công trình nghiên cứu sâu về hóa thực vật.

2.2. Phân bố sinh thái thực vật làm thuốc theo độ cao địa hình

Phân bố sinh thái thực vật làm thuốc biến đổi rõ rệt theo đai độ cao và tiểu khí hậu. Ở độ cao dưới 700m, các loài cây thuốc nhiệt đới và cây ưa sáng chiếm ưu thế. Đai độ cao từ 700m đến 1600m là môi trường thuận lợi cho thực vật á nhiệt đới phát triển. Vùng núi cao trên 1600m xuất hiện các loài cây thuốc chịu lạnh và ưa ẩm đặc thù. Thảm thực vật rừng kín thường xanh mưa ẩm chứa mật độ cây thuốc cao nhất. Ngoài ra, các thảm cây bụi và rừng phục hồi cũng là nơi cư trú của nhiều loài dược thảo. Sự phân bố này phản ánh tính thích nghi sinh thái mạnh mẽ của thực vật Hoàng Su Phì.

2.3. Đặc điểm dạng sống và sinh cảnh cây thuốc vùng núi đá

Đặc điểm dạng sống và sinh cảnh cây thuốc Hoàng Su Phì rất đa dạng và đặc sắc. Phổ dạng sống bao gồm cây thân thảo, cây bụi, dây leo và cây gỗ lớn. Trong đó, nhóm cây thân thảo và cây bụi chiếm tỷ lệ cao nhất trong tự nhiên. Sinh cảnh sống của thảo dược phân bổ từ vách núi đá ẩm ướt đến ven suối và tán rừng rậm. Dây leo gỗ và phong lan bám trụ phát triển trên thân cây gỗ lớn ở tầng cao. Các dạng sống phản ánh chiến lược sinh tồn linh hoạt của từng loài trong môi trường tự nhiên. Sự đa dạng về dạng sống tạo nên thảm thực vật nhiều tầng tán, bảo vệ cấu trúc rừng bền vững.

III. Tri thức bản địa về cây thuốc vùng cao Hoàng Su Phì

Kho tàng tri thức bản địa về cây thuốc là di sản văn hóa phi vật thể quý báu của đồng bào vùng cao. Cộng đồng các dân tộc thiểu số tại Hoàng Su Phì đã tích lũy vốn kinh nghiệm qua nhiều thế hệ. Cuộc sống gắn liền với rừng núi giúp hình thành hệ thống y học dân gian độc đáo. Người dân nhận biết cây thuốc dựa vào hình thái, mùi vị và môi trường sống của cây. Các kinh nghiệm trị bệnh bằng thảo dược rừng mang tính thực tiễn cao và rất hiệu quả. Việc lưu giữ tri thức dân gian giúp bảo vệ sự đa dạng sinh học và bản sắc văn hóa vùng cao. Tri thức bản địa đóng vai trò dẫn đường cho các nghiên cứu phát triển dược phẩm hiện đại.

3.1. Kinh nghiệm sử dụng cây thuốc người Dao và các dân tộc

Kinh nghiệm sử dụng cây thuốc người Dao tại Hoàng Su Phì nổi tiếng với bài thuốc tắm thảo dược cổ truyền. Người Dao sử dụng phối hợp hàng chục loại thảo mộc khác nhau trong một nồi nước tắm. Bài thuốc giúp phục hồi sức khỏe nhanh chóng cho phụ nữ sau sinh và người lao động mệt mỏi. Ngoài người Dao, đồng bào các dân tộc Nùng, Tày, H'Mông cũng sở hữu nhiều bài thuốc quý. Các bài thuốc dân gian chuyên trị các bệnh về xương khớp, tiêu hóa, gan mật và ngoài da. Việc phối ngũ thảo dược tuân theo nguyên tắc cân bằng âm dương và hàn nhiệt. Kinh nghiệm này được truyền miệng qua các đời thầy lang trong bản làng.

3.2. Phương thức thu hái cùng kỹ thuật chế biến thuốc gia truyền

Kỹ thuật thu hái cây thuốc của người dân dựa trên mùa vụ và chu kỳ sinh trưởng của cây. Thời điểm thu hoạch thường diễn ra khi hàm lượng dược chất trong cây đạt mức cao nhất. Rễ và củ thường được đào vào mùa đông hoặc đầu mùa xuân. Lá và hoa được hái vào lúc cây chuẩn bị ra hoa hoặc chớm nở. Sau khi thu hái, dược liệu được rửa sạch, thái lát và phơi khô tự nhiên dưới ánh nắng hoặc sấy trên gác bếp. Phương pháp bảo quản truyền thống giúp dược liệu không bị ẩm mốc và giữ nguyên hoạt chất chữa bệnh. Quá trình sơ chế tuân thủ nghiêm ngặt kinh nghiệm dân gian để tránh làm giảm độc tính hoặc mất tính dược.

IV. Bảo tồn nguồn gen dược liệu và cây thuốc quý Sách Đỏ

Nhiều loài cây thuốc quý hiếm Sách Đỏ Việt Nam đang đối mặt với nguy cơ suy giảm số lượng nghiêm trọng. Việc khai thác quá mức kết hợp với suy thoái sinh cảnh sống đe dọa trực tiếp đến hệ thực vật. Công tác bảo tồn nguồn gen dược liệu trở thành nhiệm vụ cấp bách hàng đầu tại địa phương. Cần thực hiện đồng bộ các giải pháp bảo vệ nguyên vị tại các khu bảo tồn thiên nhiên. Đồng thời, công tác lưu giữ gen và nhân giống ngoài môi trường tự nhiên cần được chú trọng. Việc bảo vệ nguồn gen không chỉ duy trì tính đa dạng sinh học mà còn phục vụ nghiên cứu lâu dài. Cần có sự chung tay giữa cơ quan quản lý, nhà khoa học và cộng đồng bản địa.

4.1. Danh mục cây thuốc quý hiếm Sách Đỏ Việt Nam nguy cấp

Khu vực Hoàng Su Phì ghi nhận nhiều loài cây thuốc quý hiếm Sách Đỏ Việt Nam và Danh lục Đỏ IUCN. Các loài quý hiếm tiêu biểu bao gồm Sâm vũ diệp, Tam thất hoang, Đẳng sâm, Hoàng tinh và Giảo cổ lam. Những loài này có giá trị y học và giá trị kinh tế rất cao trên thị trường. Số lượng cá thể của các loài thảo dược quý ngoài tự nhiên đang giảm sút nhanh chóng. Nhiều loài bị phân hạng ở mức Nguy cấp (EN) và Sẽ nguy cấp (VU) do bị săn lùng gắt gao. Danh lục cây thuốc nguy cấp là căn cứ pháp lý quan trọng để xây dựng chương trình bảo tồn ưu tiên. Việc kiểm kê định kỳ giúp theo dõi sát sao biến động số lượng quần thể trong tự nhiên.

4.2. Các mối đe dọa trực tiếp tới nguồn gen thảo dược bản địa

Các mối đe dọa chính đối với tài nguyên thực vật gồm khai thác thương mại tận diệt và phá rừng làm nương rẫy. Tình trạng thu hái cả cây lẫn củ khiến cây thuốc không kịp tái sinh tự nhiên. Biến đổi khí hậu và thời tiết cực đoan làm thay đổi sinh cảnh và độ ẩm đất rừng. Việc mở rộng diện tích canh tác nông nghiệp làm thu hẹp vùng phân bố tự nhiên của thảo mộc. Ý thức bảo vệ tài nguyên của một bộ phận người dân chưa cao dẫn đến nạn khai thác trái phép. Sự can thiệp thiếu quy hoạch của con người gây áp lực lớn lên cân bằng sinh thái rừng. Các yếu tố này đòi hỏi phải có biện pháp ngăn chặn và chế tài nghiêm khắc.

V. Giải pháp phát triển dược liệu bản địa vùng cao bền vững

Phát triển nguồn dược liệu bản địa vùng cao theo hướng bền vững là định hướng chiến lược lâu dài. Mục tiêu chính là kết hợp hài hòa giữa bảo tồn thiên nhiên và nâng cao thu nhập cho người dân bản địa. Việc ứng dụng khoa học kỹ thuật vào nhân giống và canh tác thảo dược giúp giảm tải khai thác tự nhiên. Xây dựng chuỗi giá trị dược liệu sạch theo tiêu chuẩn chất lượng mang lại hiệu quả kinh tế cao. Chính quyền địa phương cần ban hành các chính sách hỗ trợ phát triển vùng trồng cây thuốc chuyên canh. Sự liên kết giữa doanh nghiệp và người dân giúp bảo đảm đầu ra ổn định cho sản phẩm. Đây là con đường phát triển kinh tế xanh phù hợp với tiềm năng địa phương.

5.1. Nhân giống hữu tính và vô tính các loài cây thuốc quý

Nghiên cứu nhân giống cây thuốc quý được thực hiện qua cả hai phương pháp hữu tính và vô tính. Nhân giống hữu tính bằng hạt giúp bảo tồn tính đa dạng di truyền của quần thể cây thuốc. Tỷ lệ nảy mầm của hạt được nâng cao nhờ xử lý nhiệt độ và chất kích thích sinh trưởng phù hợp. Đối với các loài khó đậu hạt, kỹ thuật nhân giống vô tính bằng giâm hom được áp dụng hiệu quả. Hom cành được xử lý bằng thuốc kích thích ra rễ trước khi đưa vào vườn ươm tiêu chuẩn. Cây con đạt tiêu chuẩn xuất vườn khỏe mạnh, sạch sâu bệnh và thích nghi tốt với môi trường đồi núi. Kỹ thuật nhân giống thành công mở ra cơ hội trồng trọt trên quy mô lớn.

5.2. Mô hình bảo tồn gắn liền với sinh kế cộng đồng địa phương

Xây dựng mô hình trồng thảo dược dưới tán rừng giúp tạo sinh kế bền vững cho đồng bào vùng đệm. Mô hình nông lâm kết hợp vừa bảo vệ diện tích rừng vừa mang lại thu nhập kinh tế ổn định. Người dân được tập huấn kỹ thuật canh tác hữu cơ và thu hái bền vững không làm cạn kiệt nguồn gen. Việc thành lập các hợp tác xã dược liệu giúp kết nối cộng đồng với các công ty sản xuất thuốc. Sản phẩm dược liệu được sơ chế và đóng gói ngay tại địa phương, nâng cao giá trị gia tăng. Mô hình này biến người dân thành lực lượng nòng cốt bảo vệ rừng và bảo tồn nguồn gen quý.

Mục lục chi tiết luận án

DANH MỤC BẢNG
DANH MỤC HÌNH
DANH MỤC CHỮ CÁI VIẾT TẮT
MỞ ĐẦU
1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN
3. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
4. NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN
5. BỐ CỤC LUẬN ÁN
1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
1.1. LƯỢC SỬ NGHIÊN CỨU VỀ ĐA DẠNG NGUỒN TÀI NGUYÊN CÂY THUỐC
1.1.1. TRÊN THẾ GIỚI
1.2. LƯỢC SỬ NGHIÊN CỨU VỀ GIÁ TRỊ SỬ DỤNG VÀ CÁC MỐI ĐE DỌA
1.2.1. TRÊN THẾ GIỚI
1.2.2. GIÁ TRỊ SỬ DỤNG TÀI NGUYÊN CÂY THUỐC
1.2.3. ĐÁNH GIÁ CÁC MỐI ĐE DỌA TÀI NGUYÊN CÂY THUỐC
1.3. LƯỢC SỬ NGHIÊN CỨU VỀ BẢO TỒN, PHÁT TRIỂN TÀI NGUYÊN CÂY THUỐC VÀ VAI TRÒ CỦA TRI THỨC DƯỢC HỌC DÂN TỘC
1.3.1. TRÊN THẾ GIỚI
1.3.2. HIỆN TRẠNG VÀ BẢO TỒN CÂY THUỐC
1.3.3. TRI THỨC DƯỢC HỌC DÂN TỘC VÀ VAI TRÒ TRONG BẢO TỒN, PHÁT TRIỂN TÀI NGUYÊN
2. ĐỊA ĐIỂM, ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
2.1. ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU
2.1.1. VỊ TRÍ, RANH GIỚI
2.1.2. ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI
2.2. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
2.3. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
2.3.1. NGHIÊN CỨU TÍNH ĐA DẠNG VÀ SỰ PHÂN BỐ CỦA NGUỒN TÀI NGUYÊN CÂY THUỐC
2.3.2. NGHIÊN CỨU XÁC ĐỊNH CÁC MỐI ĐE DỌA ĐỐI VỚI NGUỒN TÀI NGUYÊN CÂY THUỐC
2.3.3. NGHIÊN CỨU ĐỀ XUẤT CÁC BIỆN PHÁP BẢO TỒN
2.4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
2.4.1. CÁC PHƯƠNG PHÁP CHUNG
2.4.2. PHƯƠNG PHÁP KẾ THỪA
2.4.3. XỬ LÝ THÔNG TIN
2.4.4. NHÓM CÁC PHƯƠNG PHÁP ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG NGUỒN TÀI NGUYÊN CÂY THUỐC
2.4.4.1. PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU TRA CÂY THUỐC
2.4.4.2. ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ ĐE DOẠ
2.4.5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU XÁC ĐỊNH CÁC MỐI ĐE DỌA
2.4.6. CÁC PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU BẢO TỒN
2.4.6.1. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU NHÂN GIỐNG HỮU TÍNH CÂY THUỐC BẰNG HẠT
2.4.6.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU NHÂN GIỐNG VÔ TÍNH BẰNG HOM
2.4.7. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU HOẠT TÍNH SINH HỌC
2.4.7.1. PHƯƠNG PHÁP ĐÁNH GIÁ HOẠT TÍNH KHÁNG VIÊM
2.4.7.2. PHƯƠNG PHÁP THỬ HOẠT TÍNH KHÁNG VI SINH VẬT KIỂM ĐỊNH
3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
3.1. TÍNH ĐA DẠNG CỦA NGUỒN TÀI NGUYÊN CÂY THUỐC HUYỆN HOÀNG SU PHÌ, TỈNH HÀ GIANG
3.1.1. ĐA DẠNG VỀ ĐƠN VỊ PHÂN LOẠI
3.1.2. ĐA DẠNG PHỔ DẠNG SỐNG CỦA CÁC LOÀI
3.1.3. ĐA DẠNG VỀ YẾU TỐ ĐỊA LÍ
3.1.4. ĐA DẠNG VỀ SỰ PHÂN BỐ TRONG CÁC KIỂU THẢM THỰC VẬT
3.2. GIÁ TRỊ BẢO TỒN CỦA NGUỒN CÂY THUỐC HOÀNG SU PHÌ
3.3. GIÁ TRỊ SỬ DỤNG VÀ MỐI ĐE DỌA NGUỒN TÀI NGUYÊN CÂY THUỐC
3.3.1. GIÁ TRỊ TRONG Y HỌC CỔ TRUYỀN CÔNG NGHIỆP DƯỢC PHẨM
3.3.2. GIÁ TRỊ TRONG Y HỌC CỔ TRUYỀN
3.3.3. GIÁ TRỊ TRONG CÔNG NGHIỆP DƯỢC
3.4. TRI THỨC BẢN ĐỊA VÀ VAI TRÒ CỦA CÂY THUỐC TRONG ĐỜI SỐNG NGƯỜI DÂN THIỂU SỐ
3.4.1. TRI THỨC BẢN ĐỊA VỀ TÀI NGUYÊN CÂY THUỐC
3.4.2. VAI TRÒ CỦA CÂY THUỐC TRONG ĐỜI SỐNG CỦA ĐỒNG BÀO DÂN THIỂU SỐ
3.5. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỬ HOẠT TÍNH SINH HỌC CỦA MỘT SỐ LOÀI CÂY THUỐC ĐƯỢC ĐỒNG BÀO DÂN TỘC H’MÔNG VÀ DAO SỬ DỤNG CHỮA BỆNH
3.6. CÁC MỐI ĐE DỌA TỚI TÀI NGUYÊN CÂY THUỐC VÀ TRI THỨC BẢN ĐỊA VỀ CÂY THUỐC
3.6.1. CÁC MỐI ĐE DỌA ĐỐI VỚI NGUỒN TÀI NGUYÊN CÂY THUỐC
3.6.2. CÁC MỐI ĐE DỌA ĐỐI VỚI TRI THỨC BẢN ĐỊA TRONG VIỆC SỬ DỤNG CÂY THUỐC
3.7. CƠ SỞ KHOA HỌC, GIẢI PHÁP BẢO TỒN VÀ PHÁT TRIỂN CÂY THUỐC
3.7.1. HIỆN TRẠNG CÔNG TÁC BẢO TỒN NGUỒN TÀI NGUYÊN CÂY THUỐC TẠI HOÀNG SU PHÌ
3.7.2. GIẢI PHÁP BẢO TỒN VÀ PHÁT TRIỂN TRÊN CƠ SỞ TRI THỨC BẢN ĐỊA
3.7.3. CƠ SỞ KHOA HỌC ĐỂ BẢO TỒN VÀ PHÁT TRIỂN MỘT SỐ LOÀI CÂY THUỐC CÓ TRIỂN VỌNG
3.7.3.1. CƠ SỞ KHOA HỌC CHO BẢO TỒN
3.7.3.2. NGHIÊN CỨU NHÂN HỮU TÍNH BẰNG HẠT MỘT SỐ LOÀI CÂY THUỐC
3.7.3.3. KẾT QUẢ NHÂN VÔ TÍNH SÓI RỪNG (SARACANDRA GLABRA) VÀ LÁ KHÔI TÍA
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Xem trước tài liệu
Tải đầy đủ để xem toàn bộ nội dung
Luận án tiến sĩ nghiên cứu tính đa dạng của nguồn tài nguyên cây thuốc tại hoàng su phì tỉnh hà giang và đề xuất các biện pháp bảo tồn sử dụng bền vững

Tải xuống file đầy đủ để xem toàn bộ nội dung

Tải đầy đủ (272 trang)

Trích đoạn nội dung luận án

Tải xuống để đọc toàn bộ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ ----------------------------- NGUYỄN DUY HƢNG NGHIÊN CỨU TÍNH ĐA DẠNG CỦA NGUỒN TÀI NGUYÊN CÂY THUỐC TẠI HOÀNG SU PHÌ, TỈNH HÀ GIANG VÀ ĐỀ XUẤT CÁC BIỆN PHÁP BẢO TỒN, SỬ DỤNG BỀN VỮNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ SINH HỌC Hà Nội – 2021 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ ----------------------------- NGUYỄN DUY HƢNG NGHIÊN CỨU TÍNH ĐA DẠNG CỦA NGUỒN TÀI NGUYÊN CÂY THUỐC TẠI HUYỆN HOÀNG SU PHÌ, TỈNH HÀ GIANG VÀ ĐỀ XUẤT CÁC BIỆN PHÁP BẢO TỒN, SỬ DỤNG BỀN VỮNG Chuyên ngành: T c vật ọc Mã số : 9420111 LUẬN ÁN TIẾN SĨ SINH HỌC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: 1. Hà Minh Tâm Hà Nội – 2021 Lời cam đoan Tôi xin cam đoan luận án này là công trình nghiên cứu của riêng tôi dƣới sự hƣớng dẫn khoa học của PGS. Lƣu Đàm Cƣ và TS. Hà Minh Tâm.

Các số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận án là trung thực và chƣa đƣợc công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Hà Nội, ngày tháng năm 2021 Tác giả Nguyễn Duy Hƣng Lời cảm ơn Luận án này đƣợc hoàn thành tại Học Viện Khoa học và Công nghệ- Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam. Trong quá trình nghiên cứu, tác giả đã nhận đƣợc sự giúp đỡ quý báu của các thầy cô, các nhà khoa học, các nhà quản lý, các đồng nghiệp, bạn bè và gia đình. Tôi xin bày tỏ lời cảm ơn sâu sắc và kính trọng tới PGS.

Lƣu Đàm Cƣ và TS Hà Minh Tâm - Các thầy đã tận tâm hƣớng dẫn, động viên, khích lệ và tạo điều kiện thuận lợi nhất cho tôi trong suốt thời gian chọn và thực hiện luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn đề tài TN 17/C 04 thuộc Chƣơng trình Tây Nguyên 2016-2020 đã hỗ trợ nghiên cứu về cây thuốc có tinh dầu và hoạt tính sinh học của một số cây thuốc thu thập tại huyện Hoàng Su Phì tỉnh Hà Giang. Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban lãnh đạo Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam, Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật, Viện Hóa Sinh Biển, Học viện Khoa học và Công nghệ, đặc biệt các cán bộ Sinh học, Phòng Bảo tồn thiên nhiên và Bộ phận Đào tạo thuộc Bảo tàng thiên nhiên Việt Nam đã quan tâm giúp đỡ và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án. Tôi cũng xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ của Ban quản lý KBTTN Tây Côn Lĩnh, huyện Hoàng Su Phì và nhân dân các xã vùng đệm Khu bảo tồn đã tận tình giúp đỡ tôi trong suốt quá trình điều tra thu thập số liệu.

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc nhất tới toàn thể gia đình, bạn bè và những ngƣời thân đã luôn quan tâm, động viên tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu. Xin trân trọng cảm ơn! Hà Nội, ngày tháng năm 2021 Tác giả Nguyễn Duy Hƣng i MỤC LỤC Trang bìa Lời cam đoan Lời cảm ơn Mục lục………………………………………………………………………………………i Danh mục bảng.iv Danh mục hình.v Danh mục chữ cái viết tắt.vi MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài luận án. Mục tiêu nghiên cứu của luận án.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài luận án. Những đóng góp mới của luận án. Bố cục luận án .3 CHƢƠNG 1- TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Lƣợc sử nghiên cứu về đa dạng nguồn tài nguyên cây thuốc.

Trên thế giới. Lƣợc sử nghiên cứu về giá trị sử dụng và các mối đe dọa. Trên thế giới .1 Giá trị sử dụng tài nguyên cây thuốc. Đánh giá các mối đe dọa tài nguyên cây thuốc.

Lƣợc sử nghiên cứu về bảo tồn, phát triển tài nguyên cây thuốc và vai trò của tri thức dƣợc học dân tộc. Trên thế giới. Hiện trạng và bảo tồn cây thuốc. Tri thức dƣợc học dân tộc và vai trò trong bảo tồn, phát triển tài nguyên.

ĐỊA ĐIỂM, ĐỐI TƢỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NC. Địa điểm nghiên cứu. Vị trí, ranh giới. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội.

Đối tƣợng nghiên cứu:. Nội dung nghiên cứu. Nghiên cứu tính đa dạng và sự phân bố của nguồn tài nguyên cây thuốc. Nghiên cứu xác định các mối đe dọa đối với nguồn tài nguyên cây thuốc.

Nghiên cứu đề xuất các biện pháp bảo tồn. Phƣơng pháp nghiên cứu. Các phƣơng pháp chung. Phƣơng pháp kế th a.

Xử lý thông tin. Nhóm các phƣơng pháp đánh giá hiện trạng nguồn tài nguyên cây thuốc. Phƣơng pháp điều tra cây thuốc. Đánh giá mức độ đe doạ.

Phƣơng pháp nghiên cứu xác định các mối đe dọa. Các phƣơng pháp nghiên cứu bảo tồn. Phƣơng pháp nghiên cứu nhân giống hữu tính cây thuốc bằng hạt. Phƣơng pháp nghiên cứu nhân giống vô tính bằng hom.

Phƣơng pháp nghiên cứu hoạt tính sinh học. Phƣơng pháp đánh giá hoạt tính kháng viêm. Phƣơng pháp thử hoạt tính kháng vi sinh vật kiểm định. Kết quả nghiên cứu và thảo luận.

Tính đa dạng của nguồn tài nguyên cây thuốc huyện Hoàng Su Phì, tỉnh Hà Giang. Đa dạng về đơn vị phân loại. Đa dạng phổ dạng sống của các loài. Đa dạng về yếu tố địa lí.

Đa dạng về sự phân bố trong các kiểu thảm thực vật. Giá trị bảo tồn của nguồn cây thuốc hoàng su phì. Giá trị sử dụng và mối đe dọa nguồn tài nguyên cây thuốc. Giá trị sử dụng nguồn tài nguyên cây thuốc trong y học cổ truyền cn dƣợc phẩm.

Giá trị trong y học cổ truyền. Giá trị trong công nghiệp dƣợc. Tri thức bản địa và vai trò của cây thuốc trong đời sống ngƣời dân thiểu số. Tri thức bản địa về tài nguyên cây thuốc.

Vai trò của cây thuốc trong đời sống của đồng bào dân thiểu số. Kết quả nghiên cứu thử hoạt tính sinh học của một số loài cây thuốc đƣợc đồng bào dân tộc h’mông và dao sử dụng chữa bệnh. Các mối đe dọa tới tài nguyên cây thuốc và tri thức bản địa về cây thuốc. Các mối đe dọa đối đối với nguồn tài nguyên cây thuốc.

Các mối đe dọa đối với tri thức bản địa trong việc sử dụng cây thuốc. Cơ sở khoa học, giải pháp bảo tồn và phát triển cây thuốc. Hiện trạng công tác bảo tồn nguồn tài nguyên cây thuốc tại hoàng su phì. Giải pháp bảo tồn và phát triển trên cơ sở tri thức bản địa.

Cơ sở khoa học để bảo tồn và phát triển một số loài cây thuốc có triển vọng. Cơ sở khoa học cho bảo tồn. Nghiên cứu nhân hữu tính bằng hạt một số loài cây thuốc. Kết quả nhân vô tính sói r ng (sarcandra glabra) và lá khôi tía .106 Kết luận và kiến nghị.

109 Danh mục công trình của tác giả. 113 Tài liệu t am k ảo. 114 iv DANH MỤC BẢNG Bảng 1. Diễn biến diện tích và độ che phủ r ng qua các thời kỳ.

Sự phân bố các loài cây thuốc trong các ngành. Các họ giàu loài cây thuốc nhất tại Huyện Hoàng Su Phì, Tỉnh Hà Giang. So sánh cây thuốc ở Huyện Hoàng Su Phì, tỉnh Hà Giang với Việt Nam. Đa dạng về dạng sống của cây thuốc tại huyện Hoàng Su Phì, tỉnh Hà Giang.

Yếu tố địa lí của cây thuốc tại Huyện Hoàng Su Phì, Tỉnh Hà Giang. Tỷ lệ phân bố của các loài cây thuốc trong các kiểu thảm thực vật. Danh lục các loài thực vật quý hiếm ở huyện Hoàng Su Phì, HàGiang*). Sự phân bố các bậc taxon trong các ngành cây thuốc dân tộc H’Mông.

Tỷ lệ cây thuốc chữa bệnh của mỗi dân tộc (%). Các loại bệnh thƣờng gặp đƣợc chữa trị bằng cây thuốc. Sự biến động về giá của một số loài cây thuốc t năm 2005 đến 2016. Kết quả sàng lọc hoạt tính ức chế sản sinh nitric oxide (NO) trên tế bào RAW264.

Kết quả hoạt tính kháng vi sinh vật kiểm định. Một số loài cây thuốc có số lƣợng thu hái nhiều nhất t 2012 đến 2016. Một số loài đang đƣợc bảo vệ tại Huyện Hoàng Su Phì. Giá trị trung bình Bảy lá một hoa.

Hàm lƣợng nƣớc trong hạt. Quá trình nảy mầm của hạt giống. Ảnh hƣởng của các biện pháp xử lý hạt đến thế nảy mầm và chỉ số nảy. Tỷ lệ sống và sinh trƣởng của cây con ở các công thức hỗn hợp ruột bầu.

Tỷ lệ nảy mầm t hạt của : Hoàng liên chân gà, Hoàng tinh hoa trắng, Hoàng tinh hoa đỏ và Hà thủ ô đỏ. Tỷ lệ sống của : Hoàng liên chân gà, Hoàng tinh hoa trắng, Hoàng tinh hoa đỏ và Hà thủ ô đỏ trong túi bầu. Tỷ lệ ra rễ của Sói r ng và Là khôi tía. Tỷ lệ sống của Sói r ng Là khôi tía trong bầu đất sau 6 tháng.

107 v DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 2. đồ Huyện Hoàng Su Phì, Tỉnh Hà Giang. Biểu đồ 10 họ giàu loài cây thuốc nhất tại Hoàng Su Phì. Ảnh hạt và cây Bảy lá một hoa.

Hình ảnh hạt nảy mầm ở các công thức thí nghiệm sau 18 ngày. Hình ảnh cây 7 lá 1 hoa 3 tháng tuổi. Hình ảnh cây bảy lá một hoa, 9 tháng và 12 tháng tuổi. 103 vi DANH MỤC CHỮ CÁI VIẾT TẮT ST Kí hiệu Diễn giải Ghi T chú 1 VQG Vƣờn Quốc Gia 1 TCN Trƣớc công nguyên 2 SCN Sau công nguyên 3 CR Rất nguy cấp 4 EN Nguy cấp 5 VU Sẽ nguy cấp 6 Nxb Nhà xuất bản 7 FAO Tổ chức Lƣơng thực và Nông nghiệp Liên Hiệp Quốc (Food and Agriculture Organiation of the United Nations) 8 IUCN Liên minh Quốc tế Bảo tồn Thiên nhiên và Tài nguyên Thiên nhiên (International Unionfor Conservation of Nature and Natural Resources) 9 WHO Tổ chức Y tế thế giới (World Health Organization) 10 WWF Quỹ Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên (World Wildlife Fund) 11 YHCT Y học cổ truyền 12 KBT Khu bảo tồn 13 KBTTN Khu bảo tồn thiên nhiên 14 KVNC Khu vực nghiên cứu 15 NĐ Nghị định 16 SĐ Sách đỏ 17 VN Việt Nam 18 BĐKH Biến đổi khí hậu 1 M ĐẦU 1.

Tín cấp t iết của đề tài luận án Huyện Hoàng Su Phì nằm ở phía Tây của tỉnh Hà Giang, dƣới dải Tây Côn Lĩnh hùng vĩ, có độ cao trung bình trên 2000 m so với mực nƣớc biển.

Nội dung được bảo vệ bản quyền — Tải xuống đầy đủ

Trích dẫn luận án này

Nguyễn Duy Hưng (2021). Nghiên cứu đa dạng cây thuốc tại Hoàng Su Phì, Hà Giang [Luận án tiến sĩ, Học viện Khoa học và Công nghệ]. LuanAn.net. https://luanan.net/lam-nghiep/nghien-cuu-da-dang-cay-thuoc-tai-hoang-su-phi-ha-giang

Câu hỏi thường gặp

Luận án "Nghiên cứu đa dạng cây thuốc tại Hoàng Su Phì, Hà Giang" nghiên cứu về vấn đề gì?

Luận án: Đa dạng cây thuốc Hoàng Su Phì, Hà Giang. Đề xuất bảo tồn & sử dụng bền vững nguồn tài nguyên quý giá này.

Luận án "Nghiên cứu đa dạng cây thuốc tại Hoàng Su Phì, Hà Giang" được bảo vệ tại trường nào?

Luận án này được bảo vệ tại Học viện Khoa học và Công nghệ. Năm bảo vệ: 2021.

Luận án "Nghiên cứu đa dạng cây thuốc tại Hoàng Su Phì, Hà Giang" thuộc chuyên ngành gì?

Luận án "Nghiên cứu đa dạng cây thuốc tại Hoàng Su Phì, Hà Giang" thuộc chuyên ngành Thực vật học. Danh mục: Lâm Nghiệp.

Luận án "Nghiên cứu đa dạng cây thuốc tại Hoàng Su Phì, Hà Giang" có bao nhiêu trang?

Luận án "Nghiên cứu đa dạng cây thuốc tại Hoàng Su Phì, Hà Giang" có 272 trang. Bạn có thể xem trước một phần tài liệu ngay trên trang web trước khi tải về.

Cách tải luận án "Nghiên cứu đa dạng cây thuốc tại Hoàng Su Phì, Hà Giang" về máy như thế nào?

Để tải luận án về máy, bạn nhấn nút "Tải xuống ngay" trên trang này, sau đó hoàn tất thanh toán phí lưu trữ. File sẽ được tải xuống ngay sau khi thanh toán thành công. Hỗ trợ qua Zalo: 0559 297 239.

Luận án liên quan

Chia sẻ tài liệu: Facebook Twitter