Nghiên cứu Lưỡng cư Pù Luông & Bến En: Đặc điểm phân bố và dinh dưỡng

BỘ GIÁO DỤC VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ ĐÀO TẠO VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ Trịnh Thị Hồng NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM PHÂN BỐ VÀ DINH DƯỠNG CỦA CÁC LOÀI LƯỠNG CƯ Ở VƯỜN QUỐC GIA BẾN EN VÀ KHU BẢO TỒN THIÊN NHIÊN PÙ LUÔNG, TỈNH THANH HÓA LUẬN ÁN TIẾN SĨ SINH HỌC Hà Nội – Năm 2025 BỘ GIÁO DỤC VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ ĐÀO TẠO VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ Trịnh Thị Hồng NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM PHÂN BỐ VÀ DINH DƯỠNG CỦA CÁC LOÀI LƯỠNG CƯ Ở VƯỜN QUỐC GIA BẾN EN VÀ KHU BẢO TỒN THIÊN NHIÊN PÙ LUÔNG, TỈNH THANH HÓA LUẬN ÁN TIẾN SĨ SINH HỌC Ngành: Động vật học Mã số: 9.03 Xác nhận của Học viện Người hướng dẫn 1 Người hướng dẫn 2 Khoa học và Công nghệ (Ký, ghi rõ họ tên) (Ký, ghi rõ họ tên) TS. Phạm Thị Nhị TS. Đậu Quang Vinh Hà Nội – 2025 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án: "Nghiên cứu đặc điểm phân bố và dinh dưỡng của các loài lưỡng cư ở Vườn Quốc gia Bến En và Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Luông, tỉnh Thanh Hóa" là công trình nghiên cứu của chính mình dưới sự hướng dẫn khoa học của tập thể người hướng dẫn. Luận án sử dụng thông tin trích dẫn từ nhiều nguồn tham khảo khác nhau và các thông tin trích dẫn được ghi rõ nguồn gốc.

Các kết quả nghiên cứu của tôi được công bố chung với các tác giả khác đã được sự nhất trí của đồng tác giả khi đưa vào luận án. Các số liệu, kết quả được trình bày trong luận án là hoàn toàn trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ một công trình nào khác ngoài các công trình công bố của tác giả. Luận án được hoàn thành trong thời gian tôi làm nghiên cứu sinh tại Học viện Khoa học và Công nghệ, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam. Hà Nội, ngày tháng năm 2025 Tác giả luận án (Ký và ghi rõ họ tên) Trịnh Thị Hồng ii LỜI CẢM ƠN Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới TS.

Phạm Thị Nhị và TS. Đậu Quang Vinh đã tận tâm hướng dẫn và giúp đỡ tôi từ việc định hướng nghiên cứu, triển khai công tác thực địa, phân tích số liệu, công bố các công trình khoa học và hoàn thiện luận án này. Tôi xin cảm ơn Ban lãnh đạo, phòng Đào tạo, các phòng chức năng của Học viện Khoa học và Công nghệ - Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Viện Sinh học, Bộ môn Sinh học Trường Đại học Hồng Đức đã hỗ trợ và tạo điều kiện cho tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc GS.

Nguyễn Quảng Trường, TS. Ngô Ngọc Hải - Viện Sinh học đã giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu và hoàn thiện luận án. Phùng Thị Hồng Lưỡng, TS. Đỗ Văn Tứ và CN.

Hoàng Vũ Trụ, Viện Sinh học đã giúp đỡ tôi trong việc định loại một phần mẫu thức ăn. Tôi cũng xin trân trọng cảm ơn Ban quản lý Vườn Quốc gia Bến En và Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Luông, tỉnh Thanh Hóa đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình thu thập số liệu cho luận án. Tôi xin cảm ơn các em sinh viên K16, 17 Đại học Sư phạm Sinh học, Trường Đại học Hồng Đức đã hỗ trợ công tác thực địa. Tôi xin tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến gia đình và những người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã giúp đỡ, động viên tôi vượt qua khó khăn để tôi hoàn thành luận án.

Đề tài nghiên cứu được hỗ trợ bởi đề tài cấp cơ sở Trường Đại học Hồng Đức “Nghiên cứu đặc điểm phân bố và dinh dưỡng của một số nhóm loài lưỡng cư ở Vườn Quốc gia Bến En, tỉnh Thanh Hoá” và đề tài cấp Bộ mã số B2018- HDT-10 và dự án: “Điều tra, đánh giá hiện trạng phân bố và xây dựng kế hoạch bảo tồn các loài lưỡng cư quý, hiếm tại Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông, tỉnh Thanh Hóa”. Hà Nội, ngày tháng năm 2025 Tác giả luận án (Ký và ghi rõ họ tên) Trịnh Thị Hồng iii MỤC LỤC DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT. v DANH MỤC CÁC BẢNG. vi DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ.

viii MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài. Những đóng góp mới của đề tài. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU. Sơ lược tình hình nghiên cứu về lưỡng cư ở Đông Dương và ở Việt Nam.

Nghiên cứu về đa dạng thành phần loài lưỡng cư ở Đông Dương và ở Việt Nam. Các nghiên cứu tu chỉnh phân loại học. Nghiên cứu về đặc điểm phân bố các loài lưỡng cư tại Đông Dương và Việt Nam. Nghiên cứu về thành phần thức ăn của các loài lưỡng cư.

Tình hình nghiên cứu về lưỡng cư ở tỉnh Thanh Hóa. Khái quát điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội khu vực nghiên cứu .1 Khái quát điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội tại VQG Bến En. Khái quát điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội tại KBTTN Pù Luông. THỜI GIAN, ĐỊA ĐIỂM, ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Thời gian và địa điểm nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Kế thừa tư liệu nghiên cứu trước đây.

Phương pháp khảo sát, thu mẫu ngoài thực địa. Phương pháp nghiên cứu trong phòng thí nghiệm. Phân tích đặc điểm phân bố của các loài lưỡng cư. Xác định các loài quý hiếm, có giá trị bảo tồn.5 Các chỉ số được dùng trong nghiên cứu thành phần thức ăn của các loài lưỡng cư.

KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN. Thành phần loài lưỡng cư ở khu vực nghiên cứu. Danh sách thành phần loài lưỡng cư. Đặc điểm nhận dạng của các loài ghi nhận mới cho KVNC.

Các loài quý hiếm, có giá trị bảo tồn. So sánh mức độ tương đồng về thành phần loài lưỡng cư phân bố tại VQG Bến En và KBTTN Pù Luông với các KBTTN, Vườn Quốc gia lân cận. Đặc điểm phân bố của các loài lưỡng cư ở khu vực nghiên cứu. Đặc điểm phân bố của các loài lưỡng cư ở Vườn quốc gia Bến En.

Đặc điểm phân bố của các loài lưỡng cư ở KBTTN Pù Luông. Đặc điểm dinh dưỡng của các loài lưỡng cư. Thành phần thức ăn của một số loài lưỡng cư. Thành phần thức ăn của các loài lưỡng cư theo dạng sinh cảnh.

Thành phần thức ăn của các loài lưỡng cư theo đai độ cao. Thành phần thức ăn của các nhóm loài theo nơi ở. 102 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 116 CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN.

118 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 119 PHỤ LỤC v DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ CR Cực kỳ nguy cấp cs. Cộng sự ĐVKXS Động vật không xương sống ĐVCXS Động vật có xương sống EN Nguy cấp IUCN Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế KBTTN Khu bảo tồn thiên nhiên KBTHT Khu bảo tồn các loài hạt trần quý hiếm KHTN Khoa học Tự nhiên KVNC Khu vực nghiên cứu NT Gần bị đe dọa PTN Phòng thí nghiệm VQG Vườn Quốc Gia VU Sẽ nguy cấp vi DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1. Sự phân bố của các loài lưỡng cư theo dạng sinh cảnh, đai độ cao và theo nơi ở tại một số KBTTN.

Tổng hợp thành phần thức ăn của một số loài lưỡng cư. Thời gian, địa điểm nghiên cứu. Đặc điểm hình thái cơ bản của Lưỡng cư (mm). Danh sách thành phần loài lưỡng cư ở VQG Bến En và KBTTN Pù Luông.

Các loài Lưỡng cư có giá trị bảo tồn tại VQG Bến En và KBTTN Pù Luông. Chỉ số tương đồng (Sorensen−Dice) về thành phần loài lưỡng cư ở KVNC với các KBTTN, Vườn Quốc gia lân cận. Thành phần thức ăn của Cóc nhà Duttaphrynus melanostictus. Thành phần thức ăn của loài Ngóe Fejervarya limnocharis.

Thành phần thức ăn của loài Ếch nhẽo banna Limnonectes bannaensis. Thành phần thức ăn của loài Nhái bén nhỏ Hyla simplex. Thành phần thức ăn của loài Cóc mày sa pa Leptobrachium chapaense. Thành phần thức ăn của loài Cóc mắt bé Boulenophrys parva.

Thành phần thức ăn của loài Cóc núi miệng nhỏ Ophryophryne microstoma. Thành phần thức ăn của loài Cóc mày bắc bộ Boulenophrys palpebralespinosa. Thành phần thức ăn của cóc mắt Xenophrys lancangica. Thành phần thức ăn của loài Ễnh ương thường.

Thành phần thức ăn của loài Nhái cóc đốm Kalophrynus interlineatus. Thành phần thức ăn của loài nhái bầu hoa Microhyla mukhlesuri. Thành phần thức ăn của loài Nhái bầu hây môn Microhyla cf. Thành phần thức ăn của loài Nhái bầu vân Microhyla pulchra.

Thành phần thức ăn của loài ếch bám đá lào Amolops tanfuilianae 85 vii Bảng 3. Thành phần thức ăn của loài Chẫu chuộc Hylarana guentheri. Thành phần thức ăn của Ếch suối Hylarana annamitica. Thành phần thức ăn của loài Ếch cây đầu to Polypedates megacephalus.

Thành phần thức ăn của loài Ếch cây mi-an-ma Polypedates mutus. Thành phần thức ăn của nhóm lưỡng cư ở nước. Thành phần thức ăn của nhóm lưỡng cư ở đất. Thành phần thức ăn của nhóm lưỡng cư ở cây.

Các chỉ số so sánh về sự đa dạng thành phần thức ăn của các loài lưỡng cư theo nơi ở tại VQG Bến En và KBTTN Pù Luông. Kích thước trung bình của con mồi của các loài lưỡng cư thuộc nhóm ếch ở nước, nhóm ếch ở đất và nhóm ếch ở cây. 112 viii DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ Hình 1. Số loài lưỡng cư trên thế giới.

Số loài lưỡng cư ở Việt Nam và các Nước lân cận. Số loài lưỡng cư ghi nhận ở Việt Nam theo thời gian. Bản đồ sự phân bố các quần thể của nhóm phức hợp M. Bản đồ phân bố của các quần thể thuộc nhóm cóc nước (Anura: Dicroglossidae: Occidozyga sensu lato).

Bản đồ phân bố của các quần thể Cóc châu Á Duttaphrynus melanostictus. Bản đồ phân bố các loài lưỡng cư thuộc nhóm Amolops cremnobatus. Bản đồ các phân vùng địa lý Động vật lưỡng cư ở bán đảo Đông Dương. Bản đồ các phân khu địa lý sinh học về lưỡng cư ở Đông Dương.

Bản đồ khu vực thu mẫu tại KBTTN Pù Luông (Hình tròn là vị trí thu mẫu). Bản đồ khu vực thu mẫu tại VQG Bến En. Các bước thụt dạ dạy theo Solé và cs. Đặc điểm hình thái và sơ đồ đo lưỡng cư không đuôi.

Cách đo kích thước con mồi .