Luận án: Đánh giá cảnh quan phục vụ phát triển kinh tế và bảo tồn rừng ngập mặn Mũi Cà Mau - Phạm Hạnh Nguyên

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN ____________________ Phạm Hạnh Nguyên NGHIÊN CỨU ĐÁNH GIÁ CẢNH QUAN PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN KINH TẾ VÀ BẢO TỒN RỪNG NGẬP MẶN KHU VỰC MŨI CÀ MAU LUẬN ÁN TIẾN SĨ ĐỊA LÝ Hà Nội, 2016 i TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN ____________________ Phạm Hạnh Nguyên NGHIÊN CỨU ĐÁNH GIÁ CẢNH QUAN PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN KINH TẾ VÀ BẢO TỒN RỪNG NGẬP MẶN KHU VỰC MŨI CÀ MAU Chuyên ngành: Quản lý Tài nguyên và Môi trường Mã số: 62 85 01 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ ĐỊA LÝ NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC 1. Trƣơng Quang Hải 2. Lê Kế Sơn Hà Nội, 2016 ii TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chƣa từng đƣợc ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

Tác giả luận án Phạm Hạnh Nguyên i TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com LỜI CẢM ƠN Luận án đƣợc hoàn thành tại Khoa Địa lý, Trƣờng Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội dƣới sự hƣớng dẫn của GS. Trƣơng Quang Hải và PGS. Tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất đến các thầy, những ngƣời đã tận tình hƣớng dẫn, cố vấn khoa học, giúp đỡ, động viên tác giả trong suốt thời gian thực hiện luận án. Tác giả xin trân trọng cảm ơn Ban Chủ nhiệm Khoa Địa lý, các thầy cô ở Khoa Địa lý và Phòng Sau Đại học, Trƣờng Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội, đã chỉ bảo, giúp đỡ, tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tác giả hoàn thành luận án.

Tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn đến các thầy cô, các nhà khoa học ở Viện Địa lý, Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật - Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Khoa Địa lý - Trƣờng Đại học Sƣ phạm Hà Nội, Trung tâm Nghiên cứu Tài nguyên và Môi trƣờng - Đại học Quốc gia Hà Nội… đã góp ý, giúp đỡ tác giả hoàn thành luận án. Tác giả xin chân thành cảm ơn các anh, chị, bạn bè tại Cục Viễn thám Quốc gia và Viện Khoa học đo đạc và Bản đồ - Bộ Tài nguyên và Môi trƣờng; Sở Tài nguyên và Môi trƣờng tỉnh Cà Mau; Vƣờn quốc gia Mũi Cà Mau; Trung tâm nghiên cứu Rừng và Đất ngập nƣớc… đã cung cấp thông tin, tài liệu tham khảo giúp tác giả hoàn thành luận án. Tác giả xin chân thành cảm ơn Lãnh đạo và các đồng nghiệp tại Cục Bảo tồn Đa dạng sinh học, Tổng cục Môi trƣờng, Bộ Tài nguyên và Môi trƣờng đã giúp đỡ, động viên, tạo điều kiện thuận lợi cho tác giả hoàn thành luận án. Cuối cùng tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến gia đình và bạn bè, những ngƣời đã luôn giúp đỡ, động viên, khuyến khích tác giả trong suốt quá trình thực hiện luận án.

Đặc biệt, tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn đến GS. Phan Nguyên Hồng, ngƣời đã truyền nhiệt huyết, sự nghiêm túc, nỗ lực trong nghiên cứu khoa học, cung cấp cho tác giả nhiều thông tin và tài liệu tham khảo quý giá để hoàn thành luận án. Một lần nữa tác giả xin chân thành cảm ơn các quý thầy cô, các nhà khoa học, gia đình và bạn bè đã giúp đỡ tác giả hoàn thành luận án! Hà Nội, ngày 10 tháng 5 năm 2016 Tác giả luận án Phạm Hạnh Nguyên ii TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỤC LỤC CÁC THUẬT NGỮ, KÝ HIỆU VIẾT TẮT. vi DANH MỤC BẢNG .vii DANH MỤC HÌNH .viii MỞ ĐẦU.

Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu.

Những điểm mới của luận án. Luận điểm bảo vệ. Cơ sở tài liệu thực hiện đề tài. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án.

Cấu trúc của luận án. 4 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ĐÁNH GIÁ CẢNH QUAN PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN KINH TẾ VÀ BẢO TỒN RỪNG NGẬP MẶN. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU ĐÁNH GIÁ CẢNH QUAN VEN BIỂN PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN KINH TẾ VÀ BẢO TỒN RỪNG NGẬP MẶN TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM. Tổng quan nghiên cứu đánh giá cảnh quan ven biển phục vụ phát triển kinh tế và bảo tồn rừng ngập mặn trên thế giới và Việt Nam.

Hƣớng nghiên cứu phân vùng, phân loại cảnh quan ven biển. Hƣớng nghiên cứu cấu trúc, chức năng, biến đổi cảnh quan ven biển. Hƣớng nghiên cứu sinh thái cảnh quan ven biển. Hƣớng nghiên cứu đánh giá CQ theo tiếp cận kinh tế sinh thái.

Hƣớng nghiên cứu sử dụng CQVB theo tiếp cận hệ sinh thái. Tổng quan các công trình nghiên cứu về khu vực Mũi Cà Mau. Các nghiên cứu thành phần cảnh quan. Các nghiên cứu về phát triển kinh tế và bảo tồn rừng ngập mặn.

Các nghiên cứu tổng hợp khu vực. LÝ LUẬN VỀ NGHIÊN CỨU, ĐÁNH GIÁ CẢNH QUAN PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN KINH TẾ VÀ BẢO TỒN RỪNG NGẬP MẶN KHU VỰC MŨI CÀ MAU. Quan niệm về cảnh quan trong luận án. Đối tƣợng và nguyên tắc nghiên cứu cảnh quan ven biển.

Phân loại và phân vùng cảnh quan ven biển. Phân tích cấu trúc, chức năng và động lực cảnh quan ven biển. Diễn thế sinh thái và biến đổi cảnh quan ven biển. Đánh giá kinh tế sinh thái cảnh quan ven biển.

34 iii TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Định hƣớng không gian phát triển kinh tế và bảo tồn rừng ngập mặn. Đánh giá giá trị của rừng ngập mặn. QUAN ĐIỂM VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Hƣớng tiếp cận nghiên cứu. Quan điểm nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu. Các bƣớc nghiên cứu.

49 TIỂU KẾT CHƢƠNG 1. 50 CHƢƠNG 2: PHÂN TÍCH ĐẶC ĐIỂM CẢNH QUAN KHU VỰC MŨI CÀ MAU. ĐẶC ĐIỂM CÁC NHÂN TỐ THÀNH TẠO CẢNH QUAN. Vị trí địa lý.

Địa chất, địa mạo. Khí hậu, thủy hải văn. Thổ nhƣỡng. Thảm thực vật và đa dạng sinh học.

Con ngƣời và các hoạt động khai thác, sử dụng tài nguyên. PHÂN TÍCH ĐẶC ĐIỂM PHÂN HÓA CẢNH QUAN KHU VỰC MŨI CÀ MAU. Phân loại cảnh quan. Hệ thống chỉ tiêu phân loại cảnh quan.

Bản đồ cảnh quan. Đặc điểm cảnh quan. Tính đặc thù trong cấu trúc đứng và quy luật phân hoá cảnh quan. Phân vùng cảnh quan.

Cơ sở phân vùng cảnh quan. Các tiểu vùng cảnh quan. Chức năng tự nhiên và động lực cảnh quan rừng ngập mặn. Chức năng tự nhiên của cảnh quan rừng ngập mặn.

Động lực cảnh quan. Diễn thế sinh thái cảnh quan rừng ngập mặn. 90 TIỂU KẾT CHƢƠNG 2. 94 CHƢƠNG 3: ĐÁNH GIÁ CẢNH QUAN VÀ ĐỀ XUẤT ĐỊNH HƢỚNG KHÔNG GIAN PHÁT TRIỂN KINH TẾ VÀ BẢO TỒN RỪNG NGẬP MẶN KHU VỰC MŨI CÀ MAU.

ĐÁNH GIÁ CẢNH QUAN CHO CÁC MỤC ĐÍCH PHÁT TRIỂN KINH TẾ VÀ BẢO TỒN RỪNG NGẬP MẶN KHU VỰC MŨI CÀ MAU. Đánh giá thích nghi sinh thái cảnh quan cho mục đích phát triển kinh tế và bảo tồn rừng ngập mặn. Đánh giá hiệu quả kinh tế. 105 iv TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

Giá trị kinh tế của hệ sinh thái rừng ngập mặn. Đánh giá hiệu quả kinh tế của các loại hình phát triển kinh tế. Đánh giá tính bền vững môi trƣờng và xã hội của các loại hình PTKT. Tính bền vững môi trƣờng.

Tính bền vững xã hội. Đánh giá tổng hợp theo tiếp cận kinh tế sinh thái. PHÂN TÍCH HIỆN TRẠNG SỬ DỤNG VÀ XU THẾ BIẾN ĐỔI CẢNH QUAN RỪNG NGẬP MẶN KHU VỰC MŨI CÀ MAU. Phân tích hiện trạng sử dụng tài nguyên thiên nhiên và các vấn đề kinh tế xã hội, môi trƣờng liên quan.

Phân tích hiện trạng sử dụng tài nguyên thiên nhiên. Các vấn đề kinh tế xã hội và môi trƣờng liên quan. Phân tích quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội và các chính sách liên quan đến bảo tồn và phát triển kinh tế thực thi tại khu vực nghiên cứu. Xu thế biến đổi cảnh quan khu vực Mũi Cà Mau.

Biến đổi cảnh quan rừng ngập mặn theo diễn thế sinh thái. Sự biến đổi cảnh quan do tác động của con ngƣời. Sự biến đổi cảnh quan do tác động của biến đổi khí hậu toàn cầu. ĐỊNH HƢỚNG KHÔNG GIAN VÀ CÁC GIẢI PHÁP KẾT HỢP PHÁT TRIỂN KINH TẾ VÀ BẢO TỒN RỪNG NGẬP MẶN KHU VỰC MŨI CÀ MAU.

Định hƣớng không gian phát triển kinh tế và bảo tồn rừng ngập mặn. Cơ sở đề xuất định hƣớng. Nguyên tắc đề xuất định hƣớng. Định hƣớng không gian phát triển kinh tế và bảo tồn rừng ngập mặn.

Đề xuất giải pháp phát triển kinh tế và bảo tồn rừng ngập mặn. Quy hoạch sử dụng đất. Giải pháp khoa học, kỹ thuật. Giải pháp về chính sách.

159 TIỂU KẾT CHƢƠNG 3. 161 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 163 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 166 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

182 v TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com CÁC THUẬT NGỮ, KÝ HIỆU VIẾT TẮT BCR Tỷ suất lợi ích - chi phí (Benefit - Cost Ratio) BĐKH Biến đổi khí hậu CQ Cảnh quan CQVB Cảnh quan ven biển CSD Đất chƣa sử dụng DLST Du lịch sinh thái ĐDC Đất dân cƣ ĐGCQ Đánh giá cảnh quan ĐGTNSTCQ Đánh giá thích nghi sinh thái cảnh quan ĐQP Đất quốc phòng HST Hệ sinh thái KTST Kinh tế sinh thái NPV Giá trị hiện ròng (Net Present Value) NTTS Nuôi trồng thủy sản NTTSCC Nuôi trồng thủy sản chuyên canh NTTSQCCT Nuôi trồng thủy sản quảng canh cải tiến PTKT Phát triển kinh tế PV Giá trị hiện thời (Present Value) RĐD Rừng đặc dụng RNM Rừng ngập mặn RPH Rừng phòng hộ STCQ Sinh thái cảnh quan TVCQ Tiểu vùng cảnh quan VQG Vƣờn quốc gia vi TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com DANH MỤC BẢNG Bảng 2.1: Các nhân tố khí hậu tại khu vực Mũi Cà Mau .2: Diện tích các thảm thực vật khu vực Mũi Cà Mau .3: Thống kê dân số lao động các xã khu vực Mũi Cà Mau .4: Hệ thống đơn vị phân loại cảnh quan khu vực Mũi Cà Mau .5: Đặc điểm các Nhóm dạng cảnh quan khu vực Mũi Cà Mau .6: Đặc điểm các tiểu vùng cảnh quan khu vực Mũi Cà Mau.