Bài giảng Phương pháp Nghiên cứu Khoa học Thể dục Thể thao - ĐH Sư phạm TDTT Hà Nội

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TDTT HÀ NỘI TẬP BÀI GIẢNG PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU KHOA HỌC THỂ DỤC THỂ THAO Biên soạn: GVCC. Bùi Quang Hải TS. Nguyễn Thu Nga Ths. Lê Thị Thu Thúy Hà Nội, 12-2021 1 PHẦN I.

LÝ LUẬN VỀ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CHƯƠNG I CÁC KHÁI NIỆM VỀ KHOA HỌC VÀ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC 1. KHÁI NIỆM KHOA HỌC Khoa học là hệ thống các tri thức về các quy luật khách quan của tự nhiên, xã hội và tư duy được tích lũy trong quá trình phát triển của lịch sử loài người nhằm phát hiện, giải thích những quy luật khách quan của các hiện tượng. Nhưng không phải mọi tri thức đều là khoa học. Những tri thức do con người thu được qua quan sát thông thường, đơn giản, mặc dầu có tác dụng rất quan trọng đối với cuộc sống nhưng không thể gọi là khoa học được, vì chúng không chỉ ra được bản chất và mối quan hệ lẫn nhau giữa các hiện tượng.

Do đó, chỉ có những tri thức vạch ra bản chất, mối liên hệ lẫn nhau và nguyên nhân xuất hiện các hiện tượng, có khả năng dự báo sự phát triển của chúng trong tương lai mới là khoa học. Tính chính xác của các tri thức khoa học chỉ được khẳng định khi chúng được kiểm nghiệm trong thực tiễn. Mục đích và chức năng quan trọng và cơ bản của khoa học là nhận thức thế giới khách quan. Khoa học là để trực tiếp giải thích các khía cạnh hiện thực của tất cả các hiện tượng trong tự nhiên, xã hội và tư duy, đồng thời tác động lên chúng để mang lại những kết quả hữu ích cho xã hội.

Do đó, sự phát triển nhanh hay chậm của xã hội phần lớn bị chi phối bởi sự phát triển và tiến bộ của khoa học. Khoa học hiện đại là động lực cho sự tiến bộ của nền kinh tế - xã hội. Nó xác định quy mô và nhịp độ phát triển của sự tiến bộ đó. Khoa học ứng dụng vào sản xuất sẽ làm tăng trưởng năng suất lao động, nâng cao chất lượng và hạ giá thành sản phẩm.

Áp dụng khoa học vào trong các hoạt động thể dục thể thao sẽ góp phần tăng cường sức khỏe và thể lực cho người tập, nâng cao thành tích thể thao cho vận động viên, tối ưu hóa quá trình quản lý, nâng cao chất lượng, độ bền và vẻ đẹp cho các đề tài xây dựng và hàng hóa thể thao. ĐẶC ĐIỂM CỦA KHOA HỌC HIỆN ĐẠI Khác với trước đây, ngày nay khoa học hiện đại hàm chứa những đặc điểm sau: - Trước hết cuộc cách mạng khoa học - công nghệ hiện đại đã bước sang một giai đoạn mới và phát triển như vũ bão. Chúng ta đang chứng kiến một giai đoạn mới của cuộc cách mạng khoa học - công nghệ 4.0 phát triển với nhịp độ nhanh, đột phá. Lịch sử chưa bao giờ diễn ra một nhịp độ phát triển khoa học nhanh đến như vậy.

Chỉ 40 năm lại đây khối lượng tri thức khoa học của nhân loại đã đạt được bằng 75% khối lượng tri thức được tích lũy từ trước đó. Đặc điểm của hoạt động khoa học trong 270 năm lại đây đã tăng theo quy luật siêu tốc. Cứ 10 - 15 năm tất cả các chỉ tiêu đều tăng gấp đôi. Sự phát triển vũ bão của khoa học còn thể hiện ở chỗ đã nảy sinh những bộ môn khoa học hướng vào những vấn đề mới mẻ và ngày càng xuất hiện các ngành mới, hướng mới và vấn đề mới.

Đã xuất hiện việc tách một ngành khoa học thành 2, 3 và thậm chí còn nhiều hơn các ngành mới. Chẳng hạn gần đây đã xuất hiện các khoa học mới như: trí tuệ nhân tạo; thực tế ảo, thực tại ảo; điện toán đám mây; tự động hóa. 2 - Một đặc điểm không kém phần quan trọng là khoa học đã trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp, là cơ sở của sự tiến bộ kỹ thuật và là một lĩnh vực có hiệu quả nhất, đảm bảo cho hiệu quả kinh tế cao nhất nhờ áp dụng các tiến bộ khoa học. Ví dụ, riêng ở ngành nông nghiệp nước ta 1/3 giá trị sản lượng gia tăng là nhờ sự đóng góp của khoa học - công nghệ.

Hiện đang xuất hiện xu thế ngày càng gia tăng mức độ ứng dụng các thành tựu khoa học vào sản xuất và đời sống xã hội. Nhờ những chương trình cấp nhà nước, cấp ngành với sự tham gia của nhiều nhà khoa học, các viện và trung tâm nghiên cứu, các trường Đại học, khoa học đã trở thành lực lượng sản xuất xã hội và đã tạo nên những sự chuyển biến sâu sắc trong mối quan hệ giữa khoa học với sản xuất. Mối quan hệ này biểu hiện ở chỗ: + Nhiều ngành sản xuất mới và quy trình công nghệ mới trước hết là bắt nguồn từ các cơ sở khoa học (nguyên liệu mới, năng lượng mới.); + Rút ngắn thời gian từ khâu nghiên cứu đến khâu ứng dụng các thành tựu khoa học vào sản xuất. Trước đây thời gian đó phải kéo dài hàng chục năm, nhưng ngày nay, như Lazer thì chỉ sau ít năm đã được áp dụng, máy vi tính vài ba tháng đã thay đời mới và lúc đó đồ cũ đã trở nên lỗi thời, lạc hậu; + Trong các cơ sở sản xuất (nhà máy, hợp tác xã.) và đơn vị sự nghiệp cũng tiến hành và phát triển các đề tài nghiên cứu khoa học, trong đó có sự hợp tác ngày càng chặt chẽ của các nhà khoa học với các kỹ sư, công nhân và viên chức nhà nước; + Trình độ tay nghề và tri thức khoa học của công nhân, cán bộ kỹ thuật, cũng như trình độ dân trí được nâng lên tạo điều kiện để ứng dụng có hiệu quả các tri thức khoa học vào thực tiễn và đời sống.

Vì vậy, một hình thức nhận thức của xã hội, khoa học - công nghệ cùng với giáo dục - đào tạo đã được Đảng và Nhà nước ta xem là quốc sách hàng đầu, là động lực phát triển kinh tế - xã hội, là nhân tố chủ yếu thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và củng cố quốc phòng an ninh, là điều kiện cần thiết để giữ vững độc lập dân tộc và xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội. Nhưng khoa học - công nghệ nước ta phát triển chậm, chưa tương xứng với tiềm năng sẵn có, chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển trong thời kỳ công nghiệp hóa hiện đại hóa, còn thua kém so với nhiều nước trong khu vực. Nhiều vấn đề đặt ra trong công cuộc đổi mới chưa có sự giải đáp thỏa đáng về phương diện lý luận. Nhiều vấn đề kinh tế - xã hội thiếu những dự báo khoa học.

Tình trạng chậm trễ trong một số lĩnh vực lý luận và khoa học xã hội chưa được khắc phục. Đối với Ngành Thể dục Thể thao, đặc biệt là đối với cán bộ khoa học, trong đó có đội ngũ giáo viên thể dục thể thao, không tiến hành nghiên cứu khoa học thì khó có thể đạt được những thành tích đáng kể trong công tác thể dục thể thao, đặc biệt là trong huấn luyện thể thao, phát triển thể chất, trong đào tạo cán bộ và tổ chức quản lý. sở dĩ như vậy là vì: Một: Nhiều vấn đề về thể dục thể thao còn chưa được nghiên cứu. Hai: Một số vấn đề tuy có nghiên cứu nhưng chưa giải quyết đến nơi đến chốn hoặc nghiên cứu còn tủn mủn và tản mạn.

3 Ba: Một số vấn đề do cuộc sống thể dục thể thao đặt ra ở nước ta hoàn toàn khác với các nước (con người Việt Nam, tổ chức quản lý, kinh tế thể thao.), nhất là ở thời kỳ công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước. Do đó, khoa học thể dục thể thao được đặt ra như là một trong những điều kiện quan trọng hàng đầu để giải quyết thành công nhiệm vụ giáo dục thể chất, huấn luyện thể thao nói riêng và thể dục thể thao nói chung. Vì vậy, những người làm công tác thể dục thể thao đặc biệt là huấn luyện viên, giáo viên thể dục thể thao không những chỉ giỏi về lý luận, nắm vững phương pháp và thành thạo thực hành, mà còn phải là một cán bộ khoa học mẫn cán. Với sinh viên, trong thời gian ngồi trên ghế nhà trường ngoài việc phải học tốt, tập luyện tốt và biết phương pháp thể dục thể thao, còn phải rèn luyện để có kỹ năng tổ chức và tiến hành nghiên cứu khoa học.

KHOA HỌC LÀ HỆ THỐNG CÁC TRI THỨC Theo V.Lênin, lộ trình nhận thức là từ quan sát sinh động đến tư duy trừu tượng và từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn. Quá trình nhận thức bao giờ cũng bắt đầu từ việc thu nhận các sự kiện. Bản thân sự kiện chưa phải là khoa học, song theo I.Paplop, nó là không khí của nhà khoa học. Vì vậy, sự kiện là một bộ phận không tách rời của các tri thức khoa học nếu như nó được thu thập và khái quát một cách có hệ thống.

Tiến hành hệ thống hóa và khái quát hóa sự kiện theo cách trừu tượng đơn giản nhất, đó là khái niệm. Nó là một thành phần cấu trúc quan trọng của khoa học. Những khái niệm lớn hơn, nghĩa là sự trừu tượng chung nhất gọi là phân loại. Một dạng quan trọng của các tri thức là các nguyên tắc (định lý, quy tắc).

Các nguyên tắc chính là vị trí xuất phát của một lĩnh vực khoa học nào đấy. Chúng là dạng sơ khai của việc hệ thống hóa các tri thức. Khâu quan trọng nhất trong hệ thống các tri thức khoa học là các quy luật khoa học. Các quy luật khoa học phản ánh những mối quan hệ bản chất nhất, ổn định nhất của tự nhiên, xã hội và tư duy.

Một hình thức có tính khái quát và hệ thống cao nhất gọi là học thuyết. Học thuyết là lý luận về các kinh nghiệm và thực tiễn đã được khái quát để hình thành các nguyên tắc và phương pháp khoa học làm cơ sở để tiến hành khái quát, nhận thức các quá trình và hiện tượng, phân tích ảnh hưởng của các nhân tố khác nhau lên các quá trình, hiện tượng đó và đề xuất các kiến nghị áp dụng vào thực tiễn. Khi các nhà nghiên cứu chưa đưa ra những minh chứng đáng tin cậy, thì họ sử dụng giả thuyết khoa học. Giả thuyết khoa học là nhận định cần được chứng minh.

Giả thuyết là nhận định sơ bộ, là kết luận giả định của nghiên cứu, hoặc là luận điểm cần chứng minh của nghiên cứu. Mendeleev nói: " Không có một nghiên cứu nào không phải đặt giả thuyết".