Luận án nghiên cứu phát triển nông nghiệp ở thành phố thái nguyên theo hướng đô

BỘ GIÁO DỤC VÀ ðÀO TẠO TRƯỜNG ðẠI HỌC NÔNG NGHIỆP HÀ NỘI -------***------- LÊ VĂN THƠ NGHIÊN CỨU PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP Ở THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN THEO HƯỚNG ðÔ THỊ SINH THÁI Chuyên ngành: Quy hoạch và sử dụng ñất nông nghiệp Mã số: 62 62 15 05 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NÔNG NGHIỆP HÀ NỘI, 2012 BỘ GIÁO DỤC VÀ ðÀO TẠO TRƯỜNG ðẠI HỌC NÔNG NGHIỆP HÀ NỘI -------***------- LÊ VĂN THƠ NGHIÊN CỨU PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP Ở THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN THEO HƯỚNG ðÔ THỊ SINH THÁI Chuyên ngành: Quy hoạch và sử dụng ñất nông nghiệp Mã số: 62 62 15 05 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NÔNG NGHIỆP Người hướng dẫn khoa học: 1. Nguyễn Xuân Thành 2. Nguyễn Ngọc Nông HÀ NỘI, 2012 LỜI CAM ðOAN Tôi xin cam ñoan số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận án này là trung thực và chưa hề ñược sử dụng ñể bảo vệ một học vị nào. Mọi sự giúp ñỡ cho việc thực hiện luận án ñã ñược cám ơn và các thông tin trích dẫn trong luận án ñều ñã ñược chỉ rõ nguồn gốc.

Hà Nội, tháng 6 năm 2012 Lê Văn Thơ LỜI CẢM ƠN Lời ñầu tiên tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS.TS Nguyễn Xuân Thành, PGS.TS Nguyễn Ngọc Nông ñã trực tiếp hướng dẫn tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án. Tôi xin trân trọng cám ơn Ban Giám hiệu, các thầy cô trong Khoa Tài nguyên và Môi trường, các cán bộ Viện ðào tạo Sau ñại học – Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội. Xin trân trọng cám ơn các thầy cô giáo Khoa Tài nguyên và Môi trường – trường ðại học Nông lâm Thái Nguyên nơi tôi ñang công tác ñã ñộng viên, ủng hộ, giúp ñỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện luận án. Tôi xin chân thành cám ơn sự giúp ñỡ của Phòng Kinh tế, Phòng Tài nguyên và Môi trường, Phòng Thống kê, UBND các xã, phường và các hộ nông dân thành phố Thái Nguyên ñã giúp ñỡ tôi trong quá trình thực hiện ñề tài nghiên cứu.

Tôi xin chân thành cám ơn gia ñình, bạn bè ñồng nghiệp ñã ñộng viên, chia sẻ, giúp ñỡ nhiệt tình và ñóng góp nhiều ý kiến quý báu ñể tôi hoàn thành luận án. Hà Nội, tháng 6 năm 2012 Lê Văn Thơ MỤC LỤC Lời cam ñoan……………………………………………………………………… i Lời cảm ơn…………………………………………………………………………. ii Mục lục…………………………………………………………………………….iii Danh mục các từ viết tắt ……………………………………………………………iv Danh mục các bảng………………………………………………………………….v Danh mục các hình, các ảnh.………………………………………………………vi MỞ ðẦU:………………………. Tính cấp thiết của ñề tài………………………….

Mục tiêu nghiên cứu. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn. ðối tượng và phạm vi nghiên cứu. Những ñóng góp của luận án.

3 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NÔNG NGHIỆP ðÔ THỊ SINH THÁI. Nông nghiệp sinh thái. Nông nghiệp ñô thị, nông nghiệp ñô thị sinh thái.

VAI TRÒ CỦA NÔNG NGHIỆP ðÔ THỊ VỚI CHIẾN LƯỢC PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG TRONG TIẾN TRÌNH ðÔ THỊ HÓA. KINH NGHIỆM THẾ GIỚI VÀ TRONG NƯỚC VỀ PHÁT TRIỂN……… NÔNG NGHIỆP ðÔ THỊ SINH THÁI. Kinh nghiệm trên thế giới. Kinh nghiệm trong nước.

NHẬN XÉT CHƯƠNG 1 .37 CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU. ðiều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội liên quan ñến phát triển…………. nông nghiệp tại thành phố Thái Nguyên.

Thực trạng phát triển nông nghiệp thành phố Thái Nguyên…………. ðịnh hướng quy hoạch và ñề xuất các mô hình nông nghiệp………… cho từng vùng sản xuất. Một số giải pháp chủ yếu ñể phát triển nông nghiệp………………… thành phố Thái Nguyên. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Chọn ñiểm nghiên cứu. Phương pháp thu thập thông tin. Hệ thống chỉ tiêu ñánh giá hiệu quả kinh tế xã hội và môi trường. Phương pháp phân tích, dự báo.

Phương pháp lấy mẫu và phân tích ñất, nước. Phương pháp thống kê, xử lý thông tin số liệu. Phương pháp sử dụng công nghệ GIS thành lập bản ñồ .45 CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. ðẶC ðIỂM TỰ NHIÊN, KINH TẾ XÃ HỘI.

ðiều kiện tự nhiên. Thực trạng phát triển kinh tế - xã hội. THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN GIAI ðOẠN 2000 – 2010. Thực trạng phát triển nông nghiệp giai ñoạn 2000 - 2010.

Hiện trạng và biến ñộng diện tích ñất nông nghiệp…………… giai ñoạn 2000 – 2010. ðánh giá hiệu quả sử dụng ñất sản xuất nông nghiệp 74 3. ðánh giá hiệu quả các mô hình tiêu biểu tại các vùng sản xuất. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng ñến phát triển các mô hình………….

sản xuất bằng hàm Cobb - Douglas. Nhận xét chung về thực trạng phát triển nông nghiệp……………… thành phố Thái Nguyên. ðỊNH HƯỚNG QUY HOẠCH VÀ ðỀ XUẤT CÁC MÔ HÌNH NÔNG NGHIỆP TẠI THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN. Quan ñiểm phát triển nông nghiệp ñô thị Thái Nguyên.

ðịnh hướng quy hoạch và xây dựng các mô hình sản xuất…………. nông nghiệp tại thành phố Thái Nguyên. CÁC GIẢI PHÁP CHỦ YẾU ðỂ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN. Giải pháp về quy hoạch.

Giải pháp về khoa học công nghệ. Giải pháp về thị trường. Giải pháp về cơ chế chính sách. Giải pháp bảo vệ môi trường sinh thái.

119 KẾT LUẬN VÀ ðỀ NGHỊ. 122 DANH MỤC CÔNG TRÌNH ðà CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ðẾN LUẬN ÁN. 123 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 131 DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT Từ viết tăt Tên ñầy ñủ ATLT An toàn lương thực BVTV Bảo vệ thực vật BQ Bình quân ðHTN ðại học Thái Nguyên GTGT Giá trị gia tăng GTSX Giá trị sản xuất KT-XH Kinh tế - xã hội Lð Lao ñộng LUT – Land Use Type Loại hình sử dụng ñất NN Nông nghiệp NNðT Nông nghiệp ñô thị NNNT Nông nghiệp nông thôn PTNT Phát triển nông thôn RAT Rau an toàn RUAF Resource centre on Urban Agriculture and Food Security TCCP Tiêu chuẩn cho phép TCQð Tiêu chuẩn quy ñịnh TPTN Thành phố Thái Nguyên UBND Ủy ban nhân dân DANH MỤC CÁC BẢNG TT Tên bảng Trang 1.1: So sánh giữa nông nghiệp ñô thị và nông nghiệp nông thôn 11 2.2: Các loại hình nông nghiệp ñô thị ở Việt Nam 25 3.1: Tổng hợp các loại ñất của thành phố Thái Nguyên 47 4.2: Biến ñộng dân số TP Thái Nguyên giai ñoạn 2005 – 2010 53 5.3: Giá trị sản xuất ngành nông – lâm – thủy sản Gð 2000 – 2010 58 6.4: Cơ cấu sản phẩm ngành trồng trọt giai ñoạn 2000 - 2010 59 7.5: GTSX ngành chăn nuôi giai ñoạn 2000 – 2010 60 8.6: Các mô hình chuyển giao công nghệ mới năm 2010 63 9.7: Hiện trạng sử dụng ñất năm 2010 66 10.8: Hiện trạng sử dụng ñất nông nghiệp năm 2010 68 11.9: Biến ñộng diện tích ñất nông nghiệp giai ñoạn 2000 - 2010 73 12.10: Hệ thống cây trồng thành phố Thái nguyên năm 2010 75 13.11: Hiệu quả các loại hình sử dụng ñất vùng nội ñô 76 14.12: Hiệu quả các loại hình sử dụng ñất vùng ven ñô 78 15.13: Hiệu quả các loại hình sử dụng ñất vùng xa ñô 79 16.14: Tổng hợp hiệu quả theo các LUT trên các vùng sản xuất 81 17.15: Hiệu quả xã hội của các loại hình sử dụng ñất 82 18.16: So sánh mức ñầu tư phân bón thực tế tại thành phố Thái 86 Nguyên với tiêu chuẩn bón phân cân ñối và hợp lý 19.17: Hiện trạng sử dụng thuốc BVTV cho rau tại TP Thái Nguyên 87 20.18: Hiệu quả của mô hình sản xuất hoa, cây cảnh 89 21.19: Diễn biến một số chỉ tiêu môi trường ñất tại mô hình 90 hoa, cây cảnh 22.20: Mô tả các hoạt ñộng chính của mô hình rau an toàn 92 23.21: Hiệu quả của mô hình sản xuất rau an toàn 93 24.22: Diễn biến một số chỉ tiêu môi trường ñất tại mô hình rau an toàn 94 25.23: Diễn biến một số hàm lượng kim loại nặng trong nước tại 95 mô hình rau an toàn 26.24: Mô tả các hoạt ñộng chính của mô hình sản xuất chè an toàn 97 27.25: Hiệu quả của mô hình sản xuất chè an toàn 97 28.26: Diễn biến một số chỉ tiêu môi trường ñất tại mô hình chè an toàn 99 29.27: Kết quả phân tích hàm Cobb – Douglas cho các mô hình 101 sản xuất 30.28: Quy hoạch sử dụng ñất ñến năm 2020 110 31.29: ðịnh hướng sử dụng ñất nông nghiệp theo hướng ñô thị 113 sinh thái cho 3 vùng sản xuất DANH MỤC CÁC HÌNH TT Tên hình Trang 1.1: Sơ ñồ minh họa vùng nội ñô, ven ñô và ngoại ñô 14 2.1: Nhiệt ñộ trung bình các tháng trong năm của TPTN từ 51 năm 2000 - 2010 3.2: Nhiệt ñộ trung bình năm của TPTN từ năm 2000 ñến 2010 51 4.3: Lượng mưa trung bình các tháng trong năm của TPTN từ 51 năm 2000 - 2010 5.4: Lượng mưa trung bình năm TPTN từ năm 2000 ñến 2010 51 6.5: Tổng GDP thành phố giai ñoạn 2005 – 2010 52 7.6: Tỷ lệ sử dụng một số giống cây trồng vật nuôi mới giai ñoạn 62 2005 - 2010 8.7: Một số sản phẩm trồng trọt theo hướng sinh thái giai ñoạn 2000 - 64 2010 9.8: Hiện trạng sử dụng ñất năm 2010 phân theo các vùng sản xuất 70 DANH MỤC CÁC ẢNH TT Tên ảnh Trang 1.1: Mô hình sản xuất hoa, cây cảnh tại phường Túc Duyên 88 2.2: Mô hình sản xuất rau an toàn tại xã ðồng Bẩm 91 3.3: Mô hình sản xuất chè an toàn tại xã Tân Cương 96 1 MỞ ðẦU 1.

Tính cấp thiết của ñề tài Việt Nam ñang trên con ñường hội nhập và phát triển mạnh mẽ, phấn ñấu ñến năm 2020 về cơ bản nước ta sẽ trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện ñại. Quá trình ñô thị hóa, công nghiệp hóa ngày càng tăng gây áp lực rất lớn ñến ñất ñai, ñặc biệt là quỹ ñất sản xuất nông nghiệp. Giai ñoạn 2006 - 2010 sản xuất nông nghiệp của nước ta ñạt mức tăng trưởng cao trung bình 4,93%. Hơn 72,8% dân số sống ở nông thôn, 55,65% lao ñộng trong lĩnh vực nông nghiệp ñã góp phần quan trọng vào sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của ñất nước.

Chính vì vậy, trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của nước ta, nông nghiệp luôn ñược coi là “mặt trận hàng ñầu” và quá trình ñổi mới của Việt Nam cũng bắt ñầu từ lĩnh vực nông nghiệp. Thành phố Thái Nguyên là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa của tỉnh Thái Nguyên và vùng Trung du miền núi phía Bắc, là một trong những trung tâm công nghiệp và giáo dục ñào tạo lớn của cả nước. Những năm qua, tốc ñộ ñô thị hóa và công nghiệp hóa tăng nhanh ñã tạo ñiều kiện và cơ hội thuận lợi cho nhiều hoạt ñộng kinh tế xã hội phát triển.