Luận án tiến sĩ hán nôm nghiên cứu nhóm văn bản mân hành của lý văn phức 1785 18

ĐẠI HỌC QUOC GIA HÀ NOI TRƯỜNG ĐẠI HOC KHOA HỌC XÃ HOI VÀ NHÂN VAN PHAN THỊ THU HIẾN LUAN AN TIEN SI HAN NOM Hà Nội - 2018 ĐẠI HỌC QUOC GIA HÀ NOI TRƯỜNG ĐẠI HOC KHOA HỌC XÃ HOI VÀ NHÂN VAN PHAN THỊ THU HIẾN NGHIÊN CỨU NHÓM VAN BAN MAN HANH CUA LY VAN PHUC (1785-1849) Chuyén nganh: Han Nom Mã số: 62 22 01 04 LUẬN ÁN TIEN SĨ HAN NOM NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. Trịnh Khắc Mạnh Hà Nội - 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của cá nhân dưới sự hướng dẫn của người hướng dẫn khoa học. Các kết quả nghiên cứu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bồ trong bất kỳ công trình nào khác. Luận án đã được nghiên cứu nghiêm túc, cầu thị.

Kết quả của các nhà nghiên cứu đi trước đã được tiếp thu một cách trung thực, can trọng, có trích nguồn dẫn trong luận án. Hà Nội, ngày 10 tháng 7 năm 2018 Tác giả luận án Phan Thị Thu Hiền LỜI CẢM ƠN Trước tiên, tôi xin trân trọng gửi lời cảm ơn tới PGS. Trịnh Khắc Mạnh - người thầy đáng kính đã tận tình hướng dẫn tôi thực hiện luận án này. Tôi xin bày tỏ lời cảm ơn tới Trường Dai học Khoa học xã hội và Nhân văn, Khoa Văn học, Bộ môn Hán Nôm là các cơ quan đã trực tiếp đào tạo tôi trong các cấp học từ Đại học, Cao học tới Tiến sĩ, và đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi hoàn thành luận án.

Xin cảm ơn gia đình, đồng nghiệp, bè bạn đã luôn giúp đỡ, động viên và khích lệ tôi. Xin trân trọng cảm on! Hà Nội, ngày 10 tháng 7 năm 2018 Tác giả luận án Phan Thị Thu Hiền DANH MỤC CHỮ VIET TAT PNTL Dai Nam thuc luc DOTL Dao Quang thực luc MHTTT Man hành thi thoại tập NXB Nhà xuất bản THKVKL Tây hành kiến văn kỷ lược MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 22c HH HH HH 4 1. Lý do chọn đề tài.

Mục tiêu khoa học. TH HH HH HH TH HH ngu 5 3. Đối tượng và phạm Vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.Ý nghĩa khoa học và thực tiễn.

Cầu trúc của luận án.--- ¿2£ + 2+EE£EE£EEEEEEEEE2E12217121 712121. 8 Chuong 1: TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CỨU LIEN QUAN DEN DE TAL 0. Tổng quan tình hình nghiên cứu. Nghiên cứu về sự nghiệp và trước tác của Lý Van Phức.

Các công trình Dién muc, thu HHỊC. Sách chuyên khảo, luận Án. Các bài viết công bo trên tạp chi và kỷ yếu hội thảo. Biên dịch tác phẩm của Lý Văn Phức.

Nghiên cứu về nhóm văn bản Mân hành. ST HH HT TH HH HH 24 1. Sách chuyên khảo, luận Án. Các bài viết công bồ trên tạp chi và kỷ yếu hội thảo.

Biên dịch, nghiên cứu nội dung tác phẩm Mân hành. Một số nhận xét. Định hướng nghiên cứu của đề tài. Các thuật ngữ trong THẬN úH.

TS knnn HH ghe 28 1. Mục đích nghiên cứu của dé tài. Những đóng góp của dé tài. - 2-5 St ke EEErketrrrrrrrkrree 30 Tidu két Chwonng n8“.

31 Chương 2: KHAO CỨU NHÓM VAN BAN MAN HÀÀNH. Mô tả nhóm văn bản MGn hành,. Loại 1 - văn bản ghi tiêu đề là "Mân hành”".--©ccccccccccerce 32 PIN nh. 32 PIN UN cu.

33 PIN nh NI. 35 PIN DA, BAN 706) nốốố. Loại 2 - van bản không ghỉ tiêu đề là "Mân hành ". Khảo sát ghi chép của 7 văn bản Main hành.

NON nh ca. Danh mục và số lượng bài trong 7 văn bản Main hành. Cấu trúc văn bản Mân hàành. Đối chiếu các văn bản MGN hành,.

Về số lượng và danh mục bài trong 7 văn bản Mân hành. Khảo sát di văn trong những bài trùng nhau ở 7 văn bảnMán 49 2. Đặc điểm nhóm văn bản Mân hành. Thông tin HIÊH QL.

SG HH TH HH Hết 51 P0008 008. Thông tin Chip ÏH Ị. TH HH ket 52 2. Niên đạicác bản sao và chọn ban tin cậy.

Niên đại CAC DAN Sđ0. Sàn HH TH HH rệt 55 2. Chon bản tin cậy (thiện ĐđH). - kg Hy 55 Tiểu kết Chương 2.--- 2-52 2+S22EE2EE2 1E EEEEE21121121121111 71117111211 tre.

56 Chương 3: GIÁ TRI TƯ LIEU LICH SU,VAN HOA CUA TÁC PHAM MAN HANH THI THOẠI TAP. Tác phẩm MHTTT cung cấp tư liệu lịch sử về chuyến công cán năm 1831 của phái đoàn Việt Nam.-- Q Q 2n S* nh Hy nh Hy 58 3. Mục dich của chuyến di Mân năm 1831. Các thành viên trong phái đoàn đi Mân năm I83].

Lịch trình của chuyến Miân hànHh. Diễn biễn ngoại giao trong chuyén công cán đi Mân. Thái độ ứng xử của Trân Khải. Nguyện vọng lên tỉnh yết kiến quan Tổng đóc bị bác bỏ.

Công quán lưu trú của đoàn Việt Nam có dé chữ "Di". Nhận được dé nghị sao lục tên nhà vua vào bản tấM. Tác phẩm MHTTT cung cấp thông tin về địa lý khu vực, bộ máy chính trị và đời sống văn hoá của xã hội Trung Hoa đầu thế kỷ 84 3. Các địa danh Trung Hoa trong tác phẩm MHTTTT.

Hệ thống quan chế và giới quan viên Trung Hoa qua tác phẩm MATT Ắ. Bộ máy quan chế triểu nhà Thanh. Giớiquan viên tinh Phúc ụựttàhaaaũŨẦ. Đời sống văn hoá Trung Hoa qua tác phẩm MHTTT.

Văn hoá trang pỤCC. ch HH Hệ 96 3. Phong tục kính trọng chữ ViẾ|.---+©csccccckcctcckcrkerrrrrrrkerkerrees 99 Tiểu kết Chương 3. --2- 2 SE SE EEEEEEE19E1211217111111.

102 Chương 4: GIÁ TRI VĂN CHUONG CUA TÁC PHẨM MAN HANH THỊ THOẠI TAP ioe cecccccccscscssscssscstssssesesssesesesesesesesesesssssssssuevsueseseecstesenessnseeaes 104 4. Giá trị nội dung của tác phẩm MATT1. Nhan đề và bài tựa của tác phẩm MHTTTT. Nhan đề tác phẩm IMIHTTT.

Bài tựa tác phẩm MIHTTT,. +: s+Ss+Se+E+E£+EEE2EEEEEEEEEEEerkerkererrei 107 4. Cảm hứng học thuật kiến văn của Lý Văn Phức. Lòng trung quán và ý thức trách nhiệm của Ly Văn Phức.

Ý thức tự tôn dân tộc của Lý Văn Phức. Tình cảm với quê hương và lòng hướng về nguôn cội. Giá trị hình thức nghệ thuật của tác phẩm jHTTT. Tính "kỷ sw" của một tập thơ văn nhật trình.

Tính "chuyên đối'' của một tập thơ văn bang giao.---- 135 Tiểu kết Chương 4.- 2-22 SES1SEEEEEEEEE211211271717111121121111 11111 cce. 147 DANH MỤC CONG TRINH CUA TÁC GIALUAN ÁN. 151 TÀI LIEU THAM KHẢO. 163 PHU LUC 1: Khảo sat di văn bài trùng nhau trong 7 văn bản Man hành.

163 PHU LUC 2: Phiên dịch Man hành thi thoại tập VHv. 185 Bản photocopy văn bản VHv.- Án ng ky 278 MỞ DAU 1. Lý do chọn đề tài Văn tho bang giao chiếm một vị trí quan trọng trong tông thé di sản văn học trung đại Việt Nam. Theo sự tìm hiểu bước đầu của các tác giả công trình Tho di sứ, thì "có đến sáu mươi người di sứ làm thơ, với hang trăm thi tập, ngót van bai tho từ thời Trần đến thời Nguyễn" [114, 9].

Qua thật là "con đường di sứ đã trở thành con đường thơ", và "con đường thơ này chạy qua nền thơ Việt Nam như một con đường lớn" [114, 46]. Mảng sáng tác này giúp tìm hiểu về nhiều phương diện của đời sống xã hội như: lịch sử, chính trị, quân sự, địa lý, kinh tẾ, ngoại giao, van hóa, nghệ thuật. Những tập “sứ trình” như Sứ Hoa bút thủ trạch thicủa Phùng Khắc Khoan, Qué Đường thi tập của Lê Quý Đôn,Hoa trình thi tập của Nguyễn Tông Quai,Bắc hành tạp lục của Nguyễn Du, Tinh sà kỉ hành của Phan Huy Ích,Mân hành thi thoại tập và Chu Nguyên tạp vịnh của Lý Văn Phức. vẫn luôn giành được sự quan tâm của các nhà nghiên cứu.

Lý Văn Phức(1785 - 1849) là nha thơ, nhà văn, nhà ngoại giao nồi tiếng đã được lịch sử triều Nguyễn ghi nhận. Đánh giá về mảng sáng tác trong các cuộc sứ trình của Lý Văn Phức, Tirdién văn học (Bộ mới) viết: "Thơ văn chữ Hán của Lý Văn Phức viết trong dip đi công cán ra nước ngoài đã cho người đọc hiểu được cảm xúc vả suy nghĩ của tác giả trên con đường sứ trình, những cảnh ngộ gian truân giữa biển và những điều mới mẻ màông tận mắt nhìn thấy bên ngoài cương giới nước nhà. Vì vậy bộ phận sáng tác này là cứ liệu rất quý cho việc tìm hiểu tâm thế của tầng lớp nhà Nho trước những môi trường hết sức khác lạ mà lần đầu họđược tiếp xúc" [137, 927]. Tác phẩm Mân hành của Ly Van Phức được sáng tác từ chuyến đi công cán năm Tân Mão (1831), khi ôngnhận mệnh vua Minh Mệnh, hộ tống người nước Thanh là Giám sinh Trần Khải cùng gia quyến gặp nạn gió bão dạt vào vùng biển Bình Định trở về trên con thuyền Thuy Long.

Chuyến đi cóđích đến làđất Man (tỉnh Phúc Kiến), cũng chính laquéhuongdat tô của Lý Văn Phức. Hiệnchúng tôitìm thay 4 7 văn bảncủa tác phẩm Man hành lưu trữ tại kho sách Viện Nghiên cứu Hán Nom với các tên gọi Man hành thi thoại tập, Man hành tạp vịnh, Man hành tạp vịnh thảo,. vagoi chung là "nhóm văn bản Man hành". Day là một tập hợp những sáng tác thuộc nhiều thể loại như thơ, phú, luận, biện, ký, vấn đáp,.

hứa hẹn sẽ cung cấp những tư liệu có giá trị khi nghiên cứu về bối cảnh lịch sử, xã hội, tình hình chính trị, quan hệ ngoại giao Việt - Trung đầu thế kỷ XIX, cũng như góp phần tìm hiểu về thân thế, sự nghiệp và tâm tư của Lý Văn Phức. Hiện nay, ngoài một số bài viết giới thiệu tổng quan về nhóm văn bản Manhanh, van còn khuyết một công trình nghiên cứu sâu về văn ban học, chọn ra văn bản tin cậy (thiện bản) déphién dich va công bố, cũng như nghiên cứu về nội dung, nghệ thuật để đi đến nhận định giá tri của tac phẩm. Trên những cơ sở đó, chúng tôi lựa chon van đề “Nghiên cứu nhóm văn bản Man hành của Lý Văn Phức (1785-1849)” làm đề tai luận án của mình. Mục tiêu khoa học Luận án nghiên cứu chuyến đi công cán đến đất Man năm 1831 của Lý Van Phức và bối cảnh ra đời tác phẩm Man hành, nghiên cứu văn bản học nhóm văn ban Man hành, tiễn hành giám định niên đại các bản sao và xác định bản tin cậy (thiện bản) của tác phẩm Man hành thi thoại tập (MHTTT).

Tu đó, nghiên cứu giả trị tắc phẩm MHTTT về nội dung và hình thức nghệ thuật, nhằm giới thiệu tác pham thơ, văn của Lý Văn Phức trong đời sống văn hoá hiện nay. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3. Đối tượng nghiên cứu của luận án Nghiên cứu nhóm văn ban Man hành của Ly Văn Phức hiện lưu trữ tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm gồm7 văn bản: - VHv.2258 Man hành thi thoại tập l#|{T#ññ$§, 102 trang.1990 Man hành thi thoại tập FA4T IIFane, 72 trang.2953 Man hành thi thoại tập {7 AGS, 104 trang.1291 Man hành tập vịnh l#|{T†£Éñ, 110 trang.1250 Man hành thi tập HTT #42, 106 trang.