Thực hiện Công bằng Xã hội qua các Hình thức Phân phối ở TP.HCM (Luận án TS. Nguyễn Thanh Đạt)

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI ------------------------ NGUYỄN THANH ĐẠT THỰC HIỆN CÔNG BẰNG XÃ HỘI THÔNG QUA CÁC HÌNH THỨC PHÂN PHỐI Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC HÀ NỘI – 2018 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI ------------------------ NGUYỄN THANH ĐẠT THỰC HIỆN CÔNG BẰNG XÃ HỘI THÔNG QUA CÁC HÌNH THỨC PHÂN PHỐI Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH HIỆN NAY Chuyên ngành: Chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử Mã số: 92. 002 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC Người hướng dẫn khoa học: 1. Nguyễn Thị Lan Hương 2. Nguyễn Đình Hòa HÀ NỘI – 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.

Nguyễn Thị Lan Hương và TS. Nguyễn Đình Hoà. Các số liệu, tài liệu tham khảo trong luận án đều trung thực và có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng. Hà Nội, ngày tháng năm 2018.

Tác giả luận án Nguyễn Thanh Đạt DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ASXH: an sinh xã hội LLSX: lực lượng sản xuất BHXH: bảo hiểm xã hội QHSX: quan hệ sản xuất BHTN: bảo hiểm thất nghiệp Sở LĐ,TB&XH: Sở Lao động Thương binh và Xã hội BHYT: bảo hiểm y tế TLSX: tư liệu sản xuất CBXH: công bằng xã hội TPKT: thành phần kinh tế CNXH: chủ nghĩa xã hội UBND: uỷ ban nhân dân CNTB: chủ nghĩa tư bản HTPP: hình thức phân phối KTTT: kinh tế thị trường MỤC LỤC Trang PHẦN MỞ ĐẦU. 1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI. Các công trình nghiên cứu lý luận về công bằng xã hội và các hình thức phân phối. Các công trình nghiên cứu về thực trạng thực hiện công bằng xã hội thông qua các hình thức phân phối ở nước ta nói chung và TP.

Hồ Chí Minh nói riêng. Các công trình nghiên cứu về giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện công bằng xã hội thông qua các hình thức phân phối ở nước ta nói chung và TP. Hồ Chí Minh nói riêng. Nhận xét chung về các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài.

30 Chương 2: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ CÔNG BẰNG XÃ HỘI VÀ THỰC HIỆN CÔNG BẰNG XÃ HỘI THÔNG QUA CÁC HÌNH THỨC PHÂN PHỐI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY. Công bằng xã hội và thực hiện công bằng xã hội ở Việt Nam hiện nay. Phân phối và các hình thức phân phối ở Việt Nam hiện nay. Quan hệ giữa thực hiện công bằng xã hội và các hình thức phân phối trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay .50 Kết luận chương 2.

59 Chương 3: THỰC HIỆN CÔNG BẰNG XÃ HỘI THÔNG QUA CÁC HÌNH THỨC PHÂN PHỐI Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH HIỆN NAY: THỰC TRẠNG VÀ NGUYÊN NHÂN. Thực hiện công bằng xã hội thông qua các hình thức phân phối ở TP. Hồ Chí Minh hiện nay: Thành tựu và nguyên nhân. Những thành tựu trong thực hiện công bằng xã hội thông qua các hình thức phân phối ở TP.

Hồ Chí Minh hiện nay. Nguyên nhân của những thành tựu. Thực hiện công bằng xã hội thông qua các hình thức phân phối ở TP. Hồ Chí Minh hiện nay: Hạn chế và nguyên nhân.

Những hạn chế trong thực hiện công bằng xã hội thông qua các hình thức phân phối ở TP. Hồ Chí Minh hiện nay. Nguyên nhân của những hạn chế. 101 Kết luận chương 3.

105 Chương 4: MỘT SỐ PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN CÔNG BẰNG XÃ HỘI THÔNG QUA CÁC HÌNH THỨC PHÂN PHỐI Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH HIỆN NAY. Phương hướng nhằm thực hiện tốt hơn công bằng xã hội thông qua các hình thức phân phối ở thành phố Hồ Chí Minh hiện nay. Những giải pháp cơ bản nhằm thực hiện tốt hơn công bằng xã hội thông qua các hình thức phân phối ở TP. Hồ Chí Minh hiện nay.

Các giải pháp về hoàn thiện chính sách phân phối trong từng hình thức phân phối. Các giải pháp về nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong thực hiện các chính sách phân phối. Các giải pháp về sự hỗ trợ của doanh nghiệp, các tổ chức xã hội và nâng cao nhận thức của người dân. 144 Kết luận chương 4.

152 DANH MỤC CÁC BÀI BÁO KHOA HỌC. 154 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 168 PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Vấn đề CBXH và thực hiện CBXH đã được đặt ra từ rất sớm trong lịch sử nhân loại.

Thực hiện CBXH đến nay vẫn là một yêu cầu bức thiết và là đòi hỏi thường xuyên trước sự vận động của xã hội. Bước vào kỷ nguyên toàn cầu hóa và kinh tế tri thức, vấn đề thực hiện CBXH đang đặt ra thách thức to lớn đối với mỗi quốc gia và cũng là một trong những động lực cơ bản của các mục tiêu phát triển bền vững xã hội. Vì thế, khi tình trạng mất công bằng đang ở mức báo động như hiện nay ở mỗi quốc gia, thì việc xem xét lại vấn đề công bằng với tư cách một trong các giá trị cốt lõi của bảng giá trị xã hội cũng như các chỉ số phát triển xã hội là hết sức quan trọng. Ở Việt Nam, trong những năm qua Đảng Cộng sản Việt Nam luôn hướng đến mục tiêu xây dựng đất nước “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng và văn minh”.

Có thể nói CBXH đã thực sự trở thành mục tiêu xuyên suốt và là định hướng cơ bản trong các chính sách xã hội của Đảng. Quán triệt mục tiêu đó, thông qua các kỳ đại hội đại biểu toàn quốc, Đảng ta luôn nhấn mạnh tầm quan trọng và vai trò của vấn đề CBXH. Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, Đảng ta chỉ rõ cần “tạo bước tiến rõ rệt về thực hiện tiến bộ và CBXH” [37, tr. Tuy nhiên, với thực tiễn xây dựng đất nước hiện nay, để đảm bảo tốt CBXH là một nhiệm vụ khó khăn và đầy thách thức.

Vấn đề thực hiện CBXH thông qua các HTPP cũng đặt ra yêu cầu phải nhận thức cả về lý luận và thực tiễn. Chế độ tập trung bao cấp vừa bình quân, vừa độc quyền đã để lại nhiều bất cập trong các HTPP hiện nay. Mặt khác, cùng với sự xuất hiện những mâu thuẫn mới rất phức tạp, đặc biệt là trong phân phối thu nhập quốc dân và phân phối thu nhập cá nhân khiến phân phối đang trở thành một trong những vấn đề nhạy cảm nhất trong đời sống kinh tế - xã hội. Do đó, tiếp tục “đổi mới quan hệ phân phối, chính sách tiền lương, thu nhập… khắc phục tình trạng bất hợp lý và tác động tiêu cực của quan hệ phân 1 phối, chính sách tiền lương, thu nhập hiện nay” [37, tr.324] để đảm bảo CBXH đã và đang trở thành yêu cầu cấp thiết đồng thời là mối quan tâm của toàn xã hội.

Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII, Đảng ta tiếp tục nhấn mạnh: “Nhà nước sử dụng thể chế, các nguồn lực, công cụ điều tiết, chính sách phân phối và phân phối lại để phát triển văn hoá, thực hiện dân chủ, tiến bộ và công bằng xã hội” [38, tr. Để thực hiện yêu cầu ấy, vấn đề đặt ra là cần phải làm rõ được tác động của các HTPP đối với sự phát triển kinh tế; lựa chọn được cơ chế phân phối thích hợp, điều hòa giữa phân phối theo lao động với nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, tìm ra sự thống nhất giữa phân phối và CBXH… Đây cũng là đòi hỏi bức thiết từ thực tiễn và cũng là nhiệm vụ quan trọng trong việc xây dựng lý luận về phân phối để chỉ dẫn, lựa chọn các HTPP phù hợp nhằm đảm bảo CBXH. Hồ Chí Minh là trung tâm kinh tế, văn hóa, khoa học và công nghệ của phía Nam và cả nước. Đặc biệt, đây là nơi có hoạt động kinh tế năng động với tốc độ tăng trưởng kinh tế hàng năm khá cao.

Dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ và sự chỉ đạo của chính quyền thành phố, trong những năm qua thành phố đã đạt được những thành tựu nổi bật về mọi mặt. Tuy nhiên, để tiếp tục xây dựng và phát triển thành phố trong những năm tới đạt được mục tiêu “gắn tăng trưởng kinh tế với phát triển văn hoá, xây dựng con người, thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội” [32, tr.186], thì vẫn còn nhiều vấn đề cần phải giải quyết, nhất là vấn đề phân phối nhằm đảm bảo CBXH. Trong điều kiện nền kinh tế thị trường hiện nay, tình trạng mất công bằng ở thành phố đang trở nên đáng lo ngại với các biểu hiện như sự phân hóa giàu nghèo trong xã hội ngày càng sâu sắc; sự mất cân đối trong quan hệ phân phối giữa các thành phần kinh tế còn tồn tại; đối tượng người yếu thế còn đông; tình trạng thất nghiệp, thiếu công ăn việc làm của người lao động cao hơn so với cả nước; khoảng cách thu nhập giữa những người lao động, giữa các quận, huyện vẫn chưa được thu hẹp; các chính sách ASXH chưa phát huy hết hiệu 2 quả, v. thì sức ép phải tìm kiếm các giải pháp thiết thực để đảm bảo CBXH một cách hiệu quả trên địa bàn thành phố đang trở nên bức bách.

Có thể khẳng định rằng, giải quyết vấn đề phân phối hiện nay được xem là một giải pháp cơ bản, nó không chỉ góp phần thực hiện CBXH mà còn tạo ra động lực để phát triển thành phố và giữ vững niềm tin của nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng bộ thành phố trong thời gian tới. Như vậy, xét cả từ phương diện lý luận lẫn thực tiễn, việc thực hiện CBXH thông qua các HTPP đã trở thành yêu cầu cấp thiết đối với sự phát triển bền vững TP. Hồ Chí Minh hiện nay. Với ý nghĩa đó, nghiên cứu sinh đã chọn vấn đề “Thực hiện CBXH thông qua các HTPP ở TP.

Hồ Chí Minh hiện nay” làm đề tài nghiên cứu cho luận án tiến sĩ của mình. Mục đích và nhiệm vụ của luận án 2. Mục đích của luận án Trên cơ sở luận giải một số vấn đề lý luận chung về thực hiện CBXH thông qua các HTPP tại Việt Nam, đồng thời phân tích thực trạng thực hiện CBXH thông qua các HTPP ở TP. Hồ Chí Minh hiện nay.

Luận án đề xuất một số phương hướng và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện CBXH thông qua các HTPP ở TP. Hồ Chí Minh trong thời gian tới.