Luận án thu hút FDI cho phát triển công nghiệp hỗ trợ của Việt Nam

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ PHẠM THU PHƢƠNG THU HÚT FDI CHO PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP HỖ TRỢ CỦA VIỆT NAM Chuyên ngành: Kinh tế thế giới và Quan hệ kinh tế quốc tế Mã số : 62 31 07 01 LUẬN ÁN TIẾN SỸ KINH TẾ ĐỐI NGOẠI Người hướng dẫn khoa học : 1.TS Phùng Xuân Nhạ 2. Vũ Anh Dũng HÀ NỘI – 2013 i TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu độc lập của riêng tôi, không sao chép bất kỳ một công trình hay một luận án của các tác giả khác. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án này là trung thực, các tài liệu tham khảo có nguồn gốc trích dẫn rõ ràng. Tác giả luận án Phạm Thu Phƣơng ii TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỤC LỤC DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT.

vi DANH MỤC CÁC BẢNG. viii DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ. ix DANH MỤC HỘP .1 Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ FDI CHO PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP HỖ TRỢ .1 Cơ sở lý luận về FDI và công nghiệp hỗ trợ .1 FDI và vai trò của FDI đối với các nƣớc đang phát triển .2 Công nghiệp hỗ trợ trong chuỗi giá trị và mạng sản xuất toàn cầu .3 Vai trò của FDI đối với phát triển công nghiệp hỗ trợ .2 Tiêu chí đánh giá việc thu hút FDI cho phát triển CNHT.3 Xu hƣớng thu hút FDI cho phát triển CNHT ở các nƣớc ĐFT .1Thu hút FDI vào ngành công nghiệp lắp ráp trƣớc ngành sản xuất linh kiện.2 Thu hút FDI vào ngành sản xuất linh kiện trƣớc các ngành lắp ráp.4 Những nhân tố ảnh hƣởng đến thu hút FDI cho phát triển công nghiệp hỗ trợ .1 Những nhân tố quốc tế .2 Những nhân tố trong nƣớc .5 Kinh nghiệm thu hút FDI cho phát triển công nghiệp hỗ trợ ở một số nƣớc châu Á.1 Kinh nghiệm thu hút FDI cho phát triển công nghiệp hỗ trợ ở Thái Lan .2 Kinh nghiệm thu hút FDI cho phát triển công nghiệp hỗ trợ ở Malaysia.3 Kinh nghiệm thu hút FDI cho phát triển công nghiệp hỗ trợ ở Đài Loan.4 Một số bài học kinh nghiệm. 88 Chƣơng 2: THỰC TRẠNG THU HÚT FDI CHO PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP HỖ TRỢ CỦA VIỆT NAM .1 Sự cần thiết thu hút FDI cho phát triển CNHT tại Việt Nam.1 Thuận lợi và thách thức của hội nhập KTQT đối với thu hút FDI cho phát triển CNHT của Việt Nam.

95 iii TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2 Công nghiệp hỗ trợ của Việt Nam còn nhiều yếu kém .3 FDI là nguồn vốn bổ sung cần thiết cho sự phát triển CNHT .2 Môi trƣờng luật pháp và chính sách liên quan đến phát triển CNHT tại Việt Nam .3 Tình hình thu hút FDI cho phát triển công nghiệp hỗ trợ của Việt Nam .1 Dòng vốn FDI vào các ngành CNHT .2 Các nƣớc và vùng lãnh thổ có ngành công nghiệp hỗ trợ phát triển là các nhà đầu tƣ lớn ở Việt Nam .3 Trình độ công nghệ và chuyển giao công nghệ của khu vực FDI cho các doanh nghiệp CNHT .4 Sự liên kết giữa doanh nghiệp trong nƣớc và doanh nghiệp FDI.5 Tạo việc làm - Phát triển nguồn nhân lực .6 Vấn đề môi trƣờng .4 Thu hút FDI cho các ngành CNHT: trƣờng hợp ngành ô tô và điện tử .1 Trƣờng hợp CNHT ngành ô tô .2 Trƣờng hợp CNHT ngành điện tử .5 Đánh giá chung. 163 Chƣơng 3: GIẢI PHÁP THU HÚT FDI CHO PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP HỖ TRỢ CỦA VIỆT NAM .1 Triển vọng thu hút FDI vào Việt Nam nói chung và CNHT nói riêng .2 Quan điểm, định hƣớng thu hút FDI cho phát triển CNHT.1 Quan điểm về cách thức về thu hút FDI cho phát triển CNHT .2 Định hƣớng về thu hút FDI cho phát triển CNHT của Việt Nam .3 Một số giải pháp thu hút FDI cho phát triển công nghiệp hỗ trợ của Việt Nam. Ổn định kinh tế vĩ mô, hoàn thiện môi trƣờng pháp lý cho hoạt động đầu tƣ, tạo hành lang pháp lý nhất quán và đồng bộ. Mở rộng thị trƣờng tiêu thụ nội địa và thúc đẩy xuất khẩu để kích thích sản xuất.3 Phát triển các doanh nghiệp CNHT vừa và nhỏ nội địa .4 Tăng cƣờng liên kết giữa doanh nghiệp trong nƣớc với các doanh nghiệp iv TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.5 Hình thành các cụm công nghiệp tập trung cho các ngành CNHT .6 Nâng cao chất lƣợng nguồn nhân lực.7 Lựa chọn sản phẩm công nghiệp hỗ trợ phù hợp cho Việt Nam để thu hút FDI.

193 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 195 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 201 v TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT 1. Danh mục cụm từ viết tắt tiếng Anh Chữ viết tắt Giải nghĩa tiếng Anh Giải nghĩa tiếng Việt AFTA ASEAN Free Trade Area Khu vực Mậu dịch tự do ASEAN APEC Asia - Pacific Economic Diễn đàn Hợp tác kinh tế khu vực Cooperation châu Á - Thái Bình Dƣơng ASEAN The Association of South East Hiệp hội các nƣớc Đông Nam Á Asian Nations FDI Foreign Direct Investment Đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nội GVC Global Value Chain Chuỗi giá trị toàn cầu GPN Global Production Network Mạng sản xuất toàn cầu IT Information Technology Công nghệ thông tin ITA Information Technology Hiệp định Công nghệ thông tin Agreement MNCs Multi National Corporations Các công ty đa quốc gia NICs Newly Industrialized Countries Các nƣớc công nghiệp mới OBM Own Brand Manufacturing Nhà sản xuất đăng ký nhãn hiệu của riêng mình ODM Own Design Manufacturing Nhà sản xuất thiết kế gốc OECD Organization for Economic Tổ chức hợp tác và phát triển kinh Co-operation and Development tế OEM Original Equipment Nhà sản xuất thiết bị gốc Manufacturing R&D Research and Development Nghiên cứu và phát triển SMEs Small and Medium Enterprises Các doanh nghiệp vừa và nhỏ TNCs Trans National Corporations Các công ty xuyên quốc gia UNIDO The United Nations Industrial Tổ chức Phát triển Công nghiệp của Development Organization Liên hợp quốc WTO World Trade Organization Tổ chức Thƣơng mại thế giới vi TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

Danh mục cụm từ viết tắt tiếng Việt Chữ viết tắt Giải nghĩa tiếng Việt CNĐT Công nghiệp điện tử CNHT Công nghiệp hỗ trợ HNKTQT Hội nhập kinh tế quốc tế KHCN Khoa học công nghệ KCN Khu công nghiệp KCX Khu chế xuất XNK Xuất nhập khẩu vii TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1. 1: Minh họa chiến lƣợc đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài của TNCs, MNCs theo ngành. 2: Các yếu tố tác động tới thu hút FDI (theo Peter 2001). 3: Những sản phẩm của Đài Loan đứng đầu thế giới năm 2005.

4: Chi phí cho R&D ở Đài Loan do các khu vực thực hiện (2006-2010). 5: Các giai đoạn thu hút FDI cho phát triển CNHT của Đài Loan, Thái Lan, Malaysia.1 : Các vấn đề của doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ Việt Nam .2: Vai trò của FDI đối với phát triển CNHT của nƣớc nhận đầu tƣ .3: 10 dự án đứng đầu của Nhật Bản tại Việt Nam (từ tháng 1-10/2012) .4: Dự án đầu tƣ của Đài Loan vào Việt Nam đến tháng 3 năm 2011.5: Dự án đầu tƣ của Hàn Quốc vào Việt Nam đến tháng 4 năm 2011 .6: Số lƣợng doanh nghiệp CNHT phân theo loại hình sở hữu (2006 - 2008) .7: Số lƣợng doanh nghiệp theo ngành công nghiệp chính và các ngành CNHT (2006-2008) .8: Tốc độ tăng vốn FDI thực hiện trong một số ngành công nghiệp gây ô nhiễm .9: Các doanh nghiệp có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài lắp ráp, sản xuất ô tô ở Việt Nam .10: Giá trị nhập khẩu linh kiện và chi tiết xe ô tô .11: Tỷ lệ nội địa hoá của một số doanh nghiệp liên doanh trong ngành ô tô .12: Các chi tiết đƣợc sản xuất tại Việt Nam của công ty Toyota Việt Nam .13: Số lao động làm trong các doanh nghiệp lắp ráp và sản xuất ô tô (2009) .14: Thống kê FDI vào lĩnh vực CNHT ngành điện tử. 156 viii TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.15: Thị trƣờng nhập khẩu máy tính và linh kiện điện tử 7 tháng đầu năm 2012 .16: Thị trƣờng xuất khẩu máy tính, sản phẩm điện tử và linh kiện 7 tháng đầu năm 2012 .17: Các yếu tố đƣợc xem là có thể ảnh hƣởng lớn đến thúc đẩy thu hút FDI cho phát triển công nghiệp hỗ trợ tại Việt Nam. 170 DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ Hình 1.1: Công nghiệp hỗ trợ theo quan điểm của Nhật Bản.2: Phạm vi của công nghiệp hỗ trợ theo MITI .3: Công nghiệp hỗ trợ theo Bộ công nghiệp năm 2007.4: Phạm vi của CNHT trong luận án .5: Chuỗi giá trị toàn cầu .7: Chuỗi giá trị toàn cầu, mạng sản xuất toàn cầu.8: Các lớp cung ứng trong CNHT .9: Năng lực cung ứng trên thị trƣờng .10: Tình hình thu hút FDI vào Malaysia (1996-2000).11: Cơ cấu đầu tƣ nƣớc ngoài vào Malaysia năm 1980 .12: Cơ cấu đầu tƣ nƣớc ngoài vào Malaysia năm 2004 .13: FDI vào Malaysia từ năm 2001-2011 .14: Các liên kết chính trong hệ thống hạt nhân vệ tinh của Đài Loan .1 Kim ngạch nhập khẩu máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện năm 2010, 2011, 2012 .2: Tỷ lệ đầu tƣ của các thành phần kinh tế trong tổng vốn đầu tƣ xã hội .3: Dòng vốn FDI vào các ngành CNHT .4: FDI vào CNHT phân theo ngành .5: FDI vào CNHT phân theo quy mô doanh nghiệp .6: Dòng vốn FDI vào Việt Nam phân theo đối tác .7: FDI của Nhật Bản vào Việt Nam giai đoạn 1993 - 2012 .8: Quy mô dự án FDI của Nhật Bản vào Việt Nam (2007 - 2012) .9: So sánh FDI từ Nhật Bản vào Thái Lan, Indonesia và Việt Nam.

114 ix TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.10: Cơ cấu xuất khẩu theo mặt hàng năm 2011 .11: Cơ cấu dòng vốn đầu tƣ đăng ký phân theo đối tác .12: Quy mô vốn bình quân của DN trong lĩnh vực CNHT (2006-2008) .13: Kim ngạch xuất khẩu, nhập khẩu và nhập siêu giai đoạn 2006-2011 .14: Hàng hóa nhập khẩu năm 2011 .15: Tỷ trọng lao động làm việc trong khu vực có vốn nƣớc ngoài .16: Tỷ trọng lao động trong các doanh nghiệp CNHT phân theo loại hình doanh nghiệp (2007, 2008) .17: Sản lƣợng tiêu thụ ô tô Việt Nam từ năm 2005-2010 .18: Tỷ trọng các loại hình doanh nghiệp sản xuất ô tô năm 2010 .19: Tỷ trọng doanh nghiệp CNHT sản xuất linh kiện ô tô.20: Tỷ trọng các doanh nghiệp FDI sản xuất linh kiện điện tử phân theo quy mô doanh nghiệp .21: Mức độ hấp dẫn của các nƣớc với nhà sản xuất hỗ trợ .1: FDI toàn cầu, giai đoạn 2005-2014 (đơn vị 1.2: Khả năng xuất khẩu.