Luận án tiến sĩ: Tác động của đầu tư đến tăng trưởng kinh tế và hội tụ thu nhập tại Việt Nam - Trường Đại học Kinh tế TP.HCM

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HỒ CHÍ MINH NGUYỄN THẾ KHANG TÁC ĐỘNG CỦA ĐẦU TƯ ĐẾN TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VÀ HỘI TỤ THU NHẬP TẠI VIỆT NAM Chuyên Ngành: Tài Chính Ngân Hàng Mã Số: 62.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Người hướng dẫn khoa học: PGS. Nguyễn Ngọc Hùng TP. HỒ CHÍ MINH – NĂM 2016 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Luận án Tiến sĩ với đề tài “Tác động của đầu tư đến tăng trưởng kinh tế và hội tụ thu nhập tại Việt Nam” là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của riêng tôi. Các thông tin, số liệu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng, cụ thể và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác.

Nghiên cứu sinh Nguyễn Thế Khang MỤC LỤC Trang LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC DANH MỤC CÁC HÌNH DANH MỤC CÁC BẢNG DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Chương 1. Tính cấp thiết của nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Ý nghĩa khoa học của luận án.

Ý nghĩa khoa học. Ý nghĩa thực tiễn. Kết cấu của luận án. 07 Tóm tắt chương 1.

Tổng quan lý thuyết và các nghiên cứu có liên quan. Tăng trưởng kinh tế. Hội tụ thu nhập. Lý thuyết đầu tư và tăng trưởng kinh tế.

Lý thuyết số nhân đầu tư. Lý thuyết gia tốc đầu tư. Lý thuyết đầu tư trong mô hình Harrod – Domar. Lý thuyết tân cổ điển Solow về đầu tư và tăng trưởng.

Lý thuyết hội tụ thu nhập. Những giả thuyết. Phương pháp đánh giá về hội tụ thu nhập. Các nghiên cứu có liên quan.

Các nghiên cứu về tác động của đầu tư đến tăng trưởng kinh tế. Các nghiên cứu về hội tụ thu nhập. 56 Tóm tắt chương 2. Phương pháp nghiên cứu.

Quy trình nghiên cứu. Mô hình nghiên cứu. Mô hình đánh giá tác động của đầu tư đến tăng trưởng kinh tế. Mô hình đánh giá hội tụ.

Dữ liệu nghiên cứu. Phương pháp ước lượng. Kiểm định tính dừng dữ liệu bảng (Panel unit root test). Mô hình nghiên cứu thực nghiệm.

80 Tóm tắt chương 3. Kết quả nghiên cứu. Tăng trưởng kinh tế, đầu tư và hội tụ thu nhập tại Việt Nam. Khái quát tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam.

Tình hình đầu tư ở Việt Nam thời gian qua. Quan hệ giữa đầu tư và tăng trưởng kinh tế. Hội tụ thu nhập Việt Nam thời gian qua. Quan hệ giữa đầu tư và hội tụ thu nhập.

Kết quả nghiên cứu. Tác động của đầu tư đến tăng trưởng kinh tế. Cơ sở lựa chọn dạng hàm. Thống kê mô tả các biến.

Tương quan giữa các biến. Kiểm định tính dừng (Panel unit root test). Kết quả ước lượng tác động của đầu tư đến tăng trưởng kinh tế. Kết quả ước tính hội tụ.

Thảo luận kết quả nghiên cứu. 110 Tóm tắt chương 4. Kết luận và khuyến nghị. Tóm tắt kết quả nghiên cứu chính và đóng góp của luận án.

Các hàm ý chính sách về đầu tư ở Việt Nam. Đầu tư công trong nền kinh tế. Đầu tư tư nhân trong nước và FDI trong nền kinh tế. Nguồn nhân lực cho tăng trưởng kinh tế.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo. Hạn chế của nghiên cứu. Hướng nghiên cứu tiếp theo. 134 Tóm tắt chương 5.

137 MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ TÀI LIỆU THAM KHẢO BẰNG TIẾNG VIỆT TÀI LIỆU THAM KHẢO BẰNG TIẾNG ANH PHỤ LỤC 4. KIỂM ĐỊNH NGHIỆM ĐƠN VỊ CÁC BIẾN PHỤ LỤC 4. KẾT QUẢ HỒI QUY PMG PHỤ LỤC 4. KẾT QUẢ HỒI QUY MÔ HÌNH HỘI TỤ DANH MỤC CÁC HÌNH STT NỘI DUNG Trang Hình 2.

Hàm sản xuất tân cổ điển (hệ số biến đổi). Hàm sản xuất trong mô hình tăng trưởng Solow. Biểu đồ mô hình tăng trưởng Solow cơ bản. Gia tăng tỉ lệ tiết kiệm trong mô hình Solow.

Thay đổi tỉ lệ tăng trưởng dân số trong mô hình Solow. Quy trình nghiên cứu. GDP và tăng trưởng GDP qua các năm. Vốn đầu tư cả nước và các vùng.

Tỷ phần vốn đầu tư/GDP. Quan hệ giữa tăng trưởng của đầu tư và GDP. Biểu đồ biểu diễn hệ số biến thiên CV của các vùng và cả nước. Biểu đồ mối quan hệ đầu tư và hội tụ.

Mô tả dạng hàm các biến. 100 DANH MỤC CÁC BẢNG STT NỘI DUNG Trang Bảng 3. Cách tính và dấu kỳ vọng của các biến trong mô hình. Chỉ số CV của Việt Nam.

Thống kê mô tả các biến. Hệ số tương qua các biến. Kết quả kiểm định nghiệm đơn vị dữ liệu bảng. Kết quả ước theo mô hình PMG.

Kết quả hội tụ tuyệt đối. Kết quả ước tính hội tụ có điều kiện.Tóm tắt kết quả các kiểm định các giả thuyết nghiên cứu. 123 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ARDL Autoregressive Distributed Lag BOT Hợp đồng xây dựng - kinh doanh - chuyển giao BT Hợp đồng xây dựng - chuyển giao BTO Hợp đồng xây dựng - chuyển giao - kinh doanh CPI Consumer Price Index (Chỉ số giá tiêu dùng) DI Đầu tư tư nhân trong nước ECM Error Correction Model FDI Đầu tư trực tiếp nước ngoài FE Tác động cố định GDP Thu nhập quốc dân GSO Tổng Cục Thống kê Việt Nam ICOR Hệ số sử dụng vốn IMF Quỹ tiền tệ quốc tế OECD Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế OLS Ordinary Least Square (phương pháp bình phương nhỏ nhất) PMG Pooled Mean Group RE Tác động ngẫu nhiên SI Đầu tư công UNCTAD Diễn đàn Thương mại và Phát triển Liên Hiệp quốc VAR Mô hình tự hồi quy véctơ VECM Vetor Error Correction Model WB World Bank WTO Tổ chức thương mại thế giới [1] CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU 1. Tính cấp thiết của nghiên cứu Xây dựng mô hình đánh giá tác động của đầu tư đến tăng trưởng kinh tế là một trong những hoạt động phổ biến của các nhà kinh tế học vĩ mô nhằm củng cố lý thuyết đầu tư và lý thuyết tăng trưởng kinh tế.

Hơn nữa, các nhà quản lý kinh tế, các nhà đầu tư cũng rất quan tâm đến mức độ tác động của các yếu tố đến tăng trưởng kinh tế để có thể hoạch định chính sách điều hành kinh tế tối ưu cho đất nước, hoặc các nhà đầu tư có cơ sở trong việc lựa chọn phương án đầu tư của mình ở lĩnh vực nào, nước nào để có hiệu quả tốt nhất cho doanh nghiệp mình. Mức độ tác động của đầu tư đến tăng trưởng kinh tế đã được rất nhiều các tác giả trên thế giới nghiên cứu với nhiều không gian, thời gian và nhiều phương pháp nghiên cứu khác nhau. Do vậy, có những sự nhận định trái chiều nhau về tác động của đầu tư đối với tăng tưởng kinh tế như: Aschauer (1989a, 1989b); Hadjimichael and Ghura (1995); Jwan and James (2014); Blomstrom and Persson (1983); Aviral Kumar Tiwari and Mihai Mutascu (2011). Các tác giả này cho rằng đầu tư công, đầu tư tư nhân và FDI có tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế.

Trong khi đó, Deverajan et al (1996); Karikari (1992); Carkovic and Levine (2002) đã không tìm thấy mối quan hệ, hoặc phát hiện mối quan hệ ngược chiều của đầu tư và tăng trưởng kinh tế. Ở Việt Nam, việc nghiên cứu vấn đề này cũng được nhiều tác giả quan tâm. Tuy nhiên, chưa có nghiên cứu nào mà xây dựng trong mô hình nghiên cứu gồm có đồng thời ba loại nguồn đầu tư: Đầu tư công, đầu tư tư nhân trong nước và FDI, để xem xét mức độ tác động của từng loại đầu tư đến tăng trưởng kinh tế. [2] Ngoài ra, một trong những dự đoán quan trọng của các mô hình tăng trưởng tân cổ điển của Solow (1956) và Cass (1965) đó là các nước hoặc khu vực nghèo có xu hướng tăng trưởng kinh tế nhanh hơn các nước hoặc khu vực giàu có hơn.

Nếu dự đoán này là đúng thì theo thời gian sẽ có sự hội tụ thu nhập giữa các nước hoặc khu vực. Nhân tố chính quyết định giả thuyết này đó là đặc tính lợi tức biên giảm dần của vốn trong các mô hình tăng trưởng tân cổ điển. Tức là nếu các nước hoặc khu vực có cùng lựa chọn về tỷ lệ tiết kiệm và tiến bộ công nghệ thì những nước hoặc khu vực nghèo, nơi có tỷ suất vốn/lao động thấp hơn sẽ có sản phẩm biên của vốn cao hơn và do vậy đạt được tốc độ tăng trưởng cao hơn trong quá trình chuyển đổi về trạng thái cân bằng dài hạn. Từ các nghiên cứu của Baumol (1986); Barro (1991); Sala-i-Martin (1996a, 1996b) thì việc kiểm định mối quan hệ ngược chiều giữa tốc độ tăng trưởng và mức thu nhập bình quân đầu người ở thời điểm ban đầu đã trở thành phổ biến trong các nghiên cứu thực nghiệm về tăng trưởng kinh tế.

Tuy nhiên, vấn đề này ở Việt Nam còn rất ít nghiên cứu để đánh giá sự đóng góp của từng loại nguồn đầu tư cụ thể đến quá trình hội tụ thu nhập bình quân đầu người trong nền kinh tế. Với chủ trương xây dựng một Nhà Nước của dân, do dân và vì dân, lấy lợi ích chính đáng của nhân dân làm căn cứ cho toàn bộ hoạt động của Nhà Nước. Việt Nam cũng đã khẳng định mục tiêu cuối cùng của việc xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam chính là thực hiện dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ và văn minh. Do đó, bên cạnh mục tiêu thúc đẩy tăng trưởng nhanh một cách bền vững bằng việc cân đối các nguồn lực cho sự tăng trưởng kinh tế, Việt Nam còn phải thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội, đảm bảo cho mọi người chứ không phải chỉ một vài nhóm người được hưởng lợi từ thành quả tăng trưởng kinh tế chung của đất nước.

Trong quá trình đổi mới theo hướng tự do hóa, mở cửa và hội [3] nhập vào khu vực và thế giới, nền kinh tế Việt Nam ngày càng khởi sắc: Tốc độ tăng trưởng GDP đạt cao, thu nhập của người dân được cải thiện đáng kể và ngày càng được biết đến là một quốc gia thành công chuyển đổi từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung, quan liêu, bao cấp sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Mặc dù vậy, quá trình này cũng đã làm nảy sinh những mặt trái, gây trở ngại cho sự phát triển bền vững của nền kinh tế.