Luận án tiến sĩ kinh tế: Tác động đa dạng hóa cạnh tranh đến ổn định ngân hàng thương mại tại Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH ------------------- NGUYỄN TỪ NHU TÁC ĐỘNG CỦA ĐA DẠNG HÓA VÀ CẠNH TRANH ĐẾN ỔN ĐỊNH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI: NGHIÊN CỨU TẠI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ TP. Hồ Chí Minh – Năm 2019 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH ------------------- NGUYỄN TỪ NHU TÁC ĐỘNG CỦA ĐA DẠNG HÓA VÀ CẠNH TRANH ĐẾN ỔN ĐỊNH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI: NGHIÊN CỨU TẠI VIỆT NAM CHUYÊN NGÀNH : TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG MÃ NGÀNH : 93.201 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC 1.

TRẦM THỊ XUÂN HƯƠNG 2. VÕ XUÂN VINH TP. Hồ Chí Minh – Năm 2019 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án “Tác động của đa dạng hóa và cạnh tranh đến ổn định của ngân hàng thương mại: Nghiên cứu tại Việt Nam” là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi. Tất cả tài liệu tham khảo đều có nguồn gốc rõ ràng, được công bố theo đúng quy định và được trích dẫn đầy đủ.

Nội dung của luận án do tôi tự nghiên cứu một cách trung thực, khoa học và chưa được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào. Nghiên cứu sinh Nguyễn Từ Nhu ii LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành Luận án này tôi nhận được sự quan tâm của Ban Giám hiệu và hỗ trợ của Viện Đào tạo Sau đại học. Kết quả nghiên cứu khoa học dựa trên sự hướng dẫn, động viên và hỗ trợ rất nhiều từ Thầy Cô Trường Đại học Kinh tế TP Hồ Chí Minh. Trước tiên, tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc nhất đến PGS.

Trầm Thị Xuân Hương, người hướng dẫn khoa học chính trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án. Những gợi ý, chỉnh sửa, góp ý và động viên của Cô đã tạo cho tôi nhiều động lực về tinh thần, giúp đỡ tôi trong những lúc tôi cảm thấy khó khăn nhất, mang đến cho tôi những kiến thức khoa học rộng lớn và sâu sắc về chuyên môn. Những kiến thức này không chỉ bổ ích cho luận án mà còn hỗ trợ tôi rất nhiều trong việc nghiên cứu sau này. Tôi cũng gửi lời cảm ơn chân thành nhất đến PGS.

Võ Xuân Vinh, người hướng dẫn khoa học thứ hai cho luận án. Thầy là người gợi ý cho tôi những ý tưởng làm cơ sở để tôi khám phá ra vấn đề nghiên cứu cho luận án của mình. Trong suốt quá trình nghiên cứu, thầy luôn hỗ trợ tôi tìm tòi, phân tích các vấn đề nghiên cứu. sự giúp đỡ của thầy đã góp phần giúp tôi nhanh chóng hoàn thành luận án này.

Tôi xin chân thành cảm ơn TS. Nguyễn Thị Thùy Linh – Trưởng khoa Ngân hàng và PGS.TS Trương Thị Hồng – Trưởng Bộ môn Quản trị ngân hàng, khoa Ngân hàng, Trường Đại học Kinh tế TP.Hồ Chí Minh. Hai cô luôn tạo mọi điều kiện tốt nhất trong công việc để tôi có thể vừa hoàn thành luận án, vừa công tác tốt tại đơn vị. Tôi xin cảm ơn Ban Giám hiệu trường Đại học Kinh tế TP.HCM, Viện đào tạo Sau đại học đã hỗ trợ công tác đào tạo trong suốt thời gian tôi công tác tại đây.

Tôi cũng cảm ơn tập thể giảng viên khoa Ngân hàng đã chia sẻ, động viên để tôi hoàn thành tốt luận án này. Cuối cùng, tôi xin cảm ơn gia đình và người thân đã luôn sát cánh bên tôi, chia sẻ cùng tôi tinh thần và thời gian để giúp tôi hoàn thành luận án. Nguyễn Từ Nhu iii MỤC LỤC Trang TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ĐOAN .ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT.

vi DANH MỤC CÁC BẢNG .vii DANH MỤC CÁC HÌNH. viii TÓM TẮT LUẬN ÁN BẰNG TIẾNG VIỆT. x CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU .2 Mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu .3 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu .4 Phương pháp nghiên cứu.5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án .6 Kết cấu của luận án. 8 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC .1 Lý thuyết kinh tế .1 Lý thuyết về ổn định kinh tế .2 Lý thuyết về ổn định tài chính .2 Lý thuyết về ổn định ngân hàng .1 Ổn định của NHTM .2 Vai trò của ổn định ngân hàng .3 Các yếu tố ảnh hưởng đến ổn định ngân hàng .4 Đo lường ổn định ngân hàng .3 Cạnh tranh trong hoạt động ngân hàng .2 Các lý thuyết về cạnh tranh .3 Đo lường khả năng cạnh tranh của NHTM .4 Đa dạng hóa trong hoạt động ngân hàng .2 Các lý thuyết về đa dạng hóa trong hoạt động ngân hàng .3 Các hình thức đa dạng hóa của NHTM .4 Đa dạng hóa thu nhập ngân hàng .5 Đo lường mức độ đa dạng hóa thu nhập ngân hàng .5 Cơ sở lý thuyết về tác động của đa dạng hóa và cạnh tranh đến ổn định ngân hàng .1 Cơ sở lý thuyết về tác động của đa dạng hóa đến ổn định ngân hàng .2 Cơ sở lý thuyết về tác động của cạnh tranh đến ổn định ngân hàng .6 Tổng quan các nghiên cứu thực nghiệm .1 Tổng quan các nghiên cứu thực nghiệm về tác động của đa dạng hóa đến ổn định ngân hàng .2 Tổng quan các nghiên cứu thực nghiệm về tác động của cạnh tranh đến ổn định ngân hàng .3 Tổng quan các nghiên cứu thực nghiệm về tác động của đa dạng hóa và cạnh tranh đến ổn định ngân hàng .7 Khe hở nghiên cứu.

87 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2. 89 CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .1 Mô hình nghiên cứu .2 Mô tả các biến phụ thuộc và các biến độc lập trong các mô hình nghiên cứu.3 Giả thuyết nghiên cứu .4 Dữ liệu nghiên cứu.5 Các kiểm định sử dụng trong mô hình. 107 v KẾT LUẬN CHƯƠNG 3. 109 CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU .1 Thống kế mô tả các biến nghiên cứu .2 Kết quả nghiên cứu .1 Kết quả nghiên cứu tác động của đa dạng hóa đến ổn định ngân hàng .2 Kết quả nghiên cứu tác động của cạnh tranh đến ổn định ngân hàng .3 Kết quả nghiên cứu tác động của đa dạng hóa và cạnh tranh đến ổn định ngân hàng .4 Kết quả nghiên cứu tác động của các biến kiểm soát đến ổn định ngân hàng .3 Thảo luận kết quả.

130 KẾT LUẬN CHƯƠNG 4. 134 CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ GỢI Ý CHÍNH SÁCH .2 Gợi ý một số chính sách về đa dạng hóa, cạnh tranh trong hoạt động kinh doanh ngân hàng .3 Đóng góp mới của luận án .4 Hạn chế nghiên cứu và hướng nghiên cứu tiếp theo. 146 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 147 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

1-41 vi DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT CSTT : Chính sách tiền tệ ĐDH : Đa dạng hóa FEM : Fixed Effects model HQKD : Hiệu quả kinh doanh HTTC : Hệ thống tài chính NHTW : Ngân hàng trung ương NHTM : Ngân hàng thương mại PSTD : Phương sai thay đổi REM : Random Effects model ROA : Return on Assets ROE : Return on Equity TCTC : Tổ chức tài chính TMCP : Thương mại cổ phần TTS : Tổng tài sản VIF : Variance inflation factor VCSH : Vốn chủ sở hữu vii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2.1: Tóm tắt nội dung lý thuyết mất ổn định tài chính - “Minsky Moment” .2: Các nghiên cứu sử dụng mô hình Z-Score đánh giá ổn định ngân hàng .3: Bảng tóm tắt lý thuyết phân tích động cơ ĐDH: Chi phí và lợi ích .4: Bảng tóm tắt các nghiên cứu về tác động của đa dạng hóa đến ổn định ngân hàng .5: Bảng tóm tắt các nghiên cứu về tác động của cạnh tranh đến ổn định ngân hàng.1: Tóm tắt các biến nghiên cứu sử dụng và kỳ vọng về mối tương quan .2: Danh sách 28 ngân hàng TMCP ở Việt Nam trong nghiên cứu .1: Thống kê mô tả các biến nghiên cứu .2: Kết quả ước lượng các hệ số hồi quy của hàm tổng chi phí theo FEM và REM .3: Bảng tổng hợp kết quả nhân tử phóng đại phương sai VIF .4: Kết quả ước lượng tác động của đa dạng hóa đến ổn định ngân hàng qua các chỉ tiêu Z-Score, ROA, ROE, RARROA, RARROE .5: Kết quả ước lượng tác động của cạnh tranh đến ổn định ngân hàng qua các chỉ tiêu Z-Score, ROA, ROE .6: Kết quả ước lượng tác động của đa dạng hóa và cạnh tranh đến ổn định ngân hàng qua các chỉ tiêu ROA, ROE .7: Tổng hợp kết quả nghiên cứu. 131 viii DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 1.1: Tóm tắt trình tự nghiên cứu .1: Mô tả lập luận của tác giả về lý thuyết ổn định ngân hàng. 26 ix TÓM TẮT LUẬN ÁN BẰNG TIẾNG VIỆT Tiêu đề: Tác động của đa dạng hóa và cạnh tranh đến ổn định của ngân hàng thương mại: Nghiên cứu tại Việt Nam Tóm tắt: Luận án nghiên cứu tác động của ĐDH và cạnh tranh đến ổn định của hệ thống NHTM Việt Nam giai đoạn 2006 – 2017. Đây là vấn đề đang gây tranh cãi trong giới học thuật và thực tiễn hoạt động ngân hàng xuất phát từ nguyên nhân do bất ổn về kinh tế đã gây ra nhiều tổn thất không nhỏ cho hệ thống ngân hàng trên mọi mặt.

Mức độ cạnh tranh giữa các ngân hàng càng trở nên gay gắt, thúc đẩy các NHTM thay đổi phương thức hoạt động, ngày càng mở rộng phạm vi, ĐDH các nguồn thu nhập có thể được để tiếp tục phát triển. Tuy nhiên sự ổn định của hệ thống ngân hàng vì thế cũng bị ảnh hưởng. Mục tiêu chung của luận án thực hiện đánh giá mức độ ảnh hưởng của ĐDH và cạnh tranh đến ổn định của các NHTM Việt Nam. Bằng phương pháp nghiên cứu định lượng với mô hình hồi quy đa biến trên dữ liệu bảng, kết hợp phương pháp tổng hợp, thống kê mô tả, kết quả nghiên cứu cho thấy tồn tại mối tương quan một chiều giữa ĐDH và cạnh tranh đến ổn định ngân hàng.

Từ đó giúp cho các nhà quản trị ngân hàng và các nhà hoạch định chính sách rút ra những kết luận quan trọng. Đồng thời luận án cũng gợi ý chính sách cần thiết góp phần vào việc lựa chọn và điều hành chiến lược ĐDH, cạnh tranh để mang đến ổn định hơn nữa cho hệ thống ngân hàng trong nước. Từ khóa: Đa dạng hóa, cạnh tranh, ổn định ngân hàng, hiệu quả kinh doanh x ABSTRACT Title: The impact of diversification and competition on the stability of commercial banks: A research in Vietnam. Abstract: The thesis "The Impact of diversification and competition on the stability of commercial banks: A research in Vietnam" examines theories of stability, competition and diversification in banking.