Tác động của xuất khẩu đến năng suất các doanh nghiệp Việt Nam - Luận án Tiến sĩ Kinh tế

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN --------------------------------- NGUYỄN ÁNH TUYẾT TÁC ĐỘNG CỦA XUẤT KHẨU LÊN NĂNG SUẤT CỦA CÁC DOANH NGHIỆP Ở VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH KINH TẾ HỌC HÀ NỘI - 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN --------------------------------- NGUYỄN ÁNH TUYẾT TÁC ĐỘNG CỦA XUẤT KHẨU LÊN NĂNG SUẤT CỦA CÁC DOANH NGHIỆP Ở VIỆT NAM Chuyên ngành: KINH TẾ HỌC Mã số: 9310101_KTH LUẬN ÁN TIẾN SĨ Người hướng dẫn khoa học: PGS. HÀ QUỲNH HOA HÀ NỘI - 2020 i LỜI CAM ĐOAN Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật. Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng nghiên cứu này này do tôi tự thực hiện và không vi phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật. Hà Nội, ngày tháng năm 2020 Tác giả Nguyễn Ánh Tuyết Nguyễn Ánh Tuyết ii LỜI CẢM ƠN Trước hết tác giả xin gửi lời cảm ơn chân thành đến toàn thể các thầy cô giáo trường Đại học Kinh tế Quốc Dân, các thầy cô khoa Kinh tế học đã tận tình hướng dẫn, giảng dạy trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và rèn luyện ở trường.

Tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn vô cùng sâu sắc đến Cô giáo hướng dẫn, PGS. Hà Quỳnh Hoa đã luôn theo sát và tận tình hướng dẫn tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và thực hiện Luận án. Xin chân thành cảm ơn Lãnh đạo và các đồng nghiệp cơ quan tôi công tác đã tạo điều kiện thuận lợi nhất cho tôi hoàn thành Luận án. Tôi xin dành tất cả sự yêu thương và lời cảm ơn tới gia đình, bố mẹ, các anh chị em và người thân luôn là niềm động viên mạnh mẽ giúp tôi thực hiện Luận án.

Tác giả nhận thức rằng bản thân mình cần cố gắng thật nhiều trên con đường học thuật sắp tới nên nghiên cứu sau khi hoàn thành luận án tiến sĩ vẫn sẽ nỗ lực học hỏi không ngừng. Tác giả xin chân thành cảm ơn! iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT .vi DANH MỤC BẢNG BIỂU.

viii DANH MỤC HÌNH VẼ. Sự cần thiết của nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu. Mục tiêu chung:.

Mục tiêu cụ thể:. Câu hỏi nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Kết cấu luận án. 6 CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM VỀ TÁC ĐỘNG CỦA XUẤT KHẨU ĐẾN NĂNG SUẤT CÁC DOANH NGHIỆP. Cơ sở lý thuyết về năng suất. Năng suất nhân tố tổng hợp.

Năng suất lao động. Lý thuyết về tác động của xuất khẩu đến năng suất các doanh nghiệp. Các lý thuyết về thương mại quốc tế. Lý thuyết về mối quan hệ của doanh nghiệp tham gia xuất khẩu với năng suất.

Các kênh lan tỏa của doanh nghiệp tham gia xuất khẩu tới các doanh nghiệp khác. Tổng quan tình hình nghiên cứu. Các nghiên cứu ủng hộ việc xuất khẩu tác động tích cực tới năng suất. Các nghiên cứu ủng hộ việc xuất khẩu không có tác động tích cực tới năng suất.

Các phương pháp và mô hình đo lường tác động của xuất khẩu tới năng suất. Tổng quan nghiên cứu về tác động lan tỏa của xuất khẩu. Khung phân tích của luận án. Khoảng trống nghiên cứu.

37 Tóm tắt chương 1 .39 CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VỀ XUẤT KHẨU VÀ NĂNG SUẤT CỦA CÁC DOANH NGHIỆP Ở VIỆT NAM. Phân tích thực trạng xuất khẩu của Việt Nam giai đoạn 2000-2017. Xu hướng xuất khẩu của Việt Nam giai đoạn 2000-2017. Cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam giai đoạn 2000- 2017.

Xu hướng xuất khẩu theo loại hình sở hữu doanh nghiệp. Nhận xét chung về hoạt động xuất khẩu Việt Nam thời kỳ 2000- 2017. Thực trạng về năng suất và hoạt động các doanh nghiệp Việt Nam. Thực trạng về năng suất của Việt Nam giai đoạn 2000 - 2017.

Thực trạng về hoạt động của các doanh nghiệp Việt Nam giai đoạn 2000- 2016. Tác động của xuất khẩu đến hoạt động của doanh nghiệp. Một số chính sách tác động đến hoạt động xuất khẩu của các doanh nghiệp Việt Nam, giai đoạn 2000-2017. Chính sách tín dụng xuất khẩu đối với doanh nghiệp.

Chính sách khuyến khích, tạo điều kiện cho doanh nghiệp tham gia xuất nhập khẩu. Chính sách đối với công nghiệp hỗ trợ .72 Tóm tắt chương 2 .74 CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ PHÂN TÍCH THỰC NGHIỆM VỀ TÁC ĐỘNG CỦA XUẤT KHẨU LÊN NĂNG SUẤT CỦA CÁC DOANH NGHIỆP VIỆT NAM. Các giả thuyết nghiên cứu và chỉ định mô hình ước lượng thực nghiệm. Giả thuyết nghiên cứu.

Chỉ định mô hình kiểm định các giả thuyết. Phương pháp thực hiện ước lượng. Mô tả số liệu. Kết quả ước lượng.

Năng suất nhân tố tổng hợp của các doanh nghiệp. Kết quả ước lượng mô hình hồi quy tác động lan tỏa của xuất khẩu đến năng suất nhân tố tổng hợp, năng suất lao động các doanh nghiệp .102 Tóm tắt chương 3 .120 CHƯƠNG 4 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. Kiến nghị giải pháp. Nhóm giải pháp hỗ trợ các doanh nghiệp xuất khẩu theo nghành.

Nhóm giải pháp theo loại hình doanh nghiệp. Nhóm giải pháp theo quy mô doanh nghiệp. Nhóm giải pháp theo vùng. Nhóm giải pháp nâng cao năng suất từ chính các doanh nghiệp.

Hàm ý chính sách cho chính phủ. Đóng góp của luận án. Hạn chế của luận án và hướng nghiên cứu mới. 133 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ .135 TÀI LIỆU THAM KHẢO.147 vi DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Từ viết tắt Từ nguyên nghĩa tiếng Anh Từ nguyên nghĩa tiếng Việt ASEAN- Australia -New Hiệp định thương mại tự do ASEAN – AANFTA Zealand Free Trade Agreement Úc và New Zealand ASEAN-China Free Trade Hiệp định thương mại tự do ASEAN – ACFTA Agreement Trung Quốc AEC ASEAN Economic Community Cộng đồng kinh tế ASEAN Hiệp định khu vực mậu dịch tự do AFTA ASEAN Free Trade Agreement ASEAN ASEAN-Korea Free Trade Hiệp định thương mại tự do ASEAN – AKFTA Agreement Hàn Quốc Associtation of South East ASEAN Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á Asian Nations Associtation of South East Gồm Brunei, Thái Lan, Singapo, ASEAN 6 Asian Nations Indonesia, Malaysia, Philippin Hiệp định thương mại giữa mà 1 bên Associtation of South East ASEAN, 1 bên lần lượt là các nước ASEAN+6 Asian Nations Trung Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ, Hàn Quốc, Úc và New Zealand Cooperation Economic Partner CEPA Hiệp định đối tác Kinh tế toàn diện Agreement Comprehensive and Progressive Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ CPTPP Agreement for Trans-Pacific Xuyên Thái Bình Dương Partnership EAEU Eurasian Economic Union Liên minh kinh tế Á Âu EFTA European Free Trade Association Hiệp định mậu dịch tự do châu Âu EU European Union Liên minh Châu Âu EU – Vietnam Free Trade EVFTA Hiệp định thương mại tự do Việt Nam - EU Agreement vii Từ viết tắt Từ nguyên nghĩa tiếng Anh Từ nguyên nghĩa tiếng Việt FDI Đầu tư trực tiếp nước ngoài Foreign Direct Investment FE Mô hình ảnh hưởng cố định Fix effects model FTA Free Trade Agreement Hiệp định thương mại tự do NSLĐ Labor productivity Năng suất lao động RE Mô hình ảnh hưởng ngẫu nhiên Random effects model Region Comprehensive Hiệp định Đối tác kinh tế Toàn diện RCEP Economic Partnership khu vực ODA Official Development Assistance Hỗ trợ phát triển chính thức TFP Total-Factor Productivity Năng suất nhân tố tổng hợp TPP Trans-Pacific Partnership Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương Vietnam – Chile Free Trade Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – VCFTA Agreement Chi lê Vietnam Japan Economic Hiệp định đối tác kinh tế Việt Nam – VJEPA Partner Agreement Nhật Bản Vietnam - Korea Free Trade Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – VKFTA Agreement Hàn Quốc WB World Bank Ngân hàng thế giới WTO World Trade Organization Tổ chức thương mại thế giới viii DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 1.

Tổng hợp các nghiên cứu thế giới về đo lường tác động của XK đến năng suất .1: Thực trạng năng suất lao động của Việt Nam với một số nước Châu Á .2: Bảng đóng góp các thành phần K, L, TFP vào tăng trưởng kinh tế .3: Bảng so sánh hoạt động của doanh nghiệp xuất khẩu và không xuất khẩu .4: Bảng so sánh hoạt động của doanh nghiệp xuất khẩu và không xuất khẩu theo nhóm ngành xuất khẩu nhiều, xuất khẩu ít .5: Bảng so sánh hoạt động của doanh nghiệp xuất khẩu và không xuất khẩu theo vùng miền kinh tế .6: Bảng so sánh hoạt động của doanh nghiệp xuất khẩu và không xuất khẩu theo vùng miền kinh tế .7: Bảng so sánh hoạt động của doanh nghiệp xuất khẩu và không xuất khẩu theo loại hình doanh nghiệp .8: Bảng so sánh hoạt động của doanh nghiệp xuất khẩu và không xuất khẩu theo quy mô doanh nghiệp. Ký hiệu, giải thích và kỳ vọng chiều tác động của các biến số trong mô hình 1. Ký hiệu, giải thích và kỳ vọng chiều tác động của các biến số trong mô hình 2. Ký hiệu, giải thích và kỳ vọng chiều tác động của các biến số trong mô hình 3.

Ký hiệu, giải thích và kỳ vọng chiều tác động của các biến số trong mô hình 4. Thống kê mô tả các biến số. Kết quả ước lượng hàm sản xuất và ước tính TFP .7: TFP của doanh nghiệp xuất khẩu và không xuất khẩu .8: TFP theo quy mô doanh nghiệp .9: TFP của doanh nghiệp xuất khẩu và không xuất khẩu theo vùng lãnh thổ 100 Bảng 3.10: TFP theo ngành nghề .11: TFP theo loại hình sở hữu doanh nghiệp .12: Kết quả hồi quy tác động của xuất khẩu đến TFP, năng suất lao động của doanh nghiệp.13: Kết quả hồi quy tác động của xuất khẩu đến TFP, năng suất lao động của doanh nghiệp tương tác theo nhóm ngành nghề xuất khẩu chính, loại hình doanh nghiệp, quy mô doanh nghiệp .14: Kết quả hồi quy tác động lan tỏa của các doanh nghiệp xuất khẩu đến TFP, năng suất lao động của doanh nghiệp .110 x DANH MỤC HÌNH VẼ Hình 1.1: Kênh tác động của xuất khẩu đến năng suất của các doanh nghiệp.2: Tác động lan tỏa của doanh nghiệp tham gia xuất khẩu đến doanh nghiệp cung ứng nội địa thông qua liên kết ngang, liên kết dọc.3: Tác động lan tỏa của doanh nghiệp FDI xuất khẩu đến doanh nghiệp nội địa thông qua liên kết ngang, liên kết dọc .4: Khung phân tích nghiên cứu tác động của việc xuất khẩu tới năng suất .1: Xu hướng xuất khẩu chung của Việt Nam giai đoạn 2000-2017 .2: Kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam theo nhóm hàng xuất khẩu giai đoạn 2000- 2017 .3: Cán cân thương mại của doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp FDI .