Luận án Tiến sĩ Kinh tế: Quản trị rủi ro thị trường tại Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM HỌC VIỆN NGÂN HÀNG HOÀNG XUÂN PHONG QUẢN TRỊ RỦI RO THỊ TRƯỜNG TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ HÀ NỘI - 2014 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM HỌC VIỆN NGÂN HÀNG HOÀNG XUÂN PHONG QUẢN TRỊ RỦI RO THỊ TRƯỜNG TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM CHUYÊN NGÀNH : TÀI CHÍNH – NGÂN HÀNG MÃ SỐ: 62.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. TÔ NGỌC HƯNG 2. HOÀNG VIỆT TRUNG HÀ NỘI - 2014 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các thông tin và kết quả nghiên cứu trong luận án là do tôi tự tìm hiểu, đúc kết và phân tích một cách trung thực, phù hợp với tình hình thực tế.

Nghiên cứu sinh Hoàng Xuân Phong ii MỤC LỤC DANH MỤC CÁC THUẬT NGỮ VIẾT TẮT. v DANH MỤC BIỂU ĐỒ. vii DANH MỤC HÌNH VẼ. viii DANH MỤC CÁC BẢNG.

Tính cấp thiết của đề tài. Tình hình nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu của luận án. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Các đóng góp của luận án. Kết cấu luận án. 7 CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO THỊ TRƯỜNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI.

RỦI RO THỊ TRƯỜNG TRONG HOẠT ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI. Khái niệm rủi ro thị trường. Các loại rủi ro thị trường. Định lượng rủi ro thị trường.

QUẢN TRỊ RỦI RO THỊ TRƯỜNG TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI. Mục tiêu của quản trị rủi ro thị trường. Nội dung quản trị rủi ro thị trường. Các nhân tố ảnh hưởng đến quản trị rủi ro thị trường tại ngân hàng thương mại.

KINH NGHIỆM QUẢN TRỊ RỦI RO THỊ TRƯỜNG TẠI MỘT SỐ NGÂN HÀNG NƯỚC NGOÀI VÀ BÀI HỌC ĐỐI VỚI NHTM VIỆT NAM. Kinh nghiệm quản trị rủi ro thị trường tại một số Ngân hàng nước ngoài. Bài học kinh nghiệm cho các NHTM Việt Nam về quản trị rủi ro thị trường. 66 Kết luận chương 1.

67 iii CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN TRỊ RỦI RO THỊ TRƯỜNG TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẨN CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM. TỔNG QUAN VỀ NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM. Sự ra đời và phát triển của Ngân hàng thương mại cổ phần Công thương Việt Nam. Tổ chức bộ máy.

Năng lực hoạt động. THỰC TRẠNG QUẢN TRỊ RỦI RO THỊ TRƯỜNG TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM. Thực trạng quản trị rủi ro lãi suất. Thực trạng quản trị rủi ro hối đoái.

ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO THỊ TRƯỜNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM. Những kết quả đã đạt được. Các hạn chế trong việc quản trị rủi ro thị trường và nguyên nhân. 119 Kết luận chương 2.

123 CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO NĂNG LỰC QUẢN TRỊ RỦI RO THỊ TRƯỜNG TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM. ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM. Định hướng chung. Định hướng cho việc quản trị rủi ro thị trường của Ngân hàng thương mại cổ phần công thương Việt Nam.

CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO NĂNG LỰC QUẢN TRỊ RỦI RO THỊ TRƯỜNG TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM. Xây dựng một khung quản trị rủi ro thị trường theo chuẩn mực quốc tế. Xây dựng, hoàn thiện chính sách quản trị rủi ro thị trường. Hoàn thiện mô hình, quy trình, phương pháp và công cụ quản trị rủi ro thị trường.

Nâng cao trang thiết bị kỹ thuật hiện đại, thiết lập các phần mềm quản lý rủi ro. Tăng cường khả năng dự báo biến động của thị trường. Đào tạo đội ngũ cán bộ quản trị rủi ro thị trường có năng lực và trình độ chuyên môn. MỘT SỐ KIẾN NGHỊ.

Kiến nghị với Chính phủ. Kiến nghị với Ngân hàng Nhà nước. Kiến nghị với Hiệp hội Ngân hàng. 172 Kết luận chương 3.

173 KẾT LUẬN CHUNG. 174 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC 1 PHỤ LỤC 2 v DANH MỤC CÁC THUẬT NGỮ VIẾT TẮT ALCO Ủy ban quản lý tài sản Nợ và Có ALM Quản lý tài sản nợ có BĐH Ban điều hành BH&PTKD Bán hàng và phát triển kinh doanh BLĐ Ban Lãnh đạo BO (Back office) Bộ phận tác nghiệp BTKTS Bảng tổng kết tài sản CSTT Chính sách tiền tệ ĐCTC Định chế tài chính ECB Ngân hàng trung ương Châu Âu FED Cục dự trữ liên bang Hoa kỳ FO (Front office) Bộ phận kinh doanh FRAs Hợp đồng lãi suất kỳ hạn FTP Định giá điều chuyển vốn nội bộ GAP/MISMATCH Khe hở nhạy cảm lãi suất HĐKD Hoạt động kinh doanh HĐQT Hội đồng Quản trị IRS Hợp đồng hoán đổi lãi suất KDNT Kinh doanh ngoại tệ KDV Kinh doanh vốn LNH Liên ngân hàng MBNT Mua bán ngoại tệ MHMP Mô hình mô phỏng MO (Middle office) Bộ phận quản trị rủi ro NHNNVN Ngân hàng Nhà nước Việt nam NHTM Ngân hàng Thương mại NHTMCP Ngân hàng Thương mại Cổ phần NHTMQD Ngân hàng Thương mại Quốc doanh NHTMVN Ngân hàng Thương mại Việt nam QLCĐV Quản lý cân đối vốn vi QLRRLS Quản lý rủi ro lãi suất QTRR Quản trị rủi ro QTRRTT Quản trị rủi ro thị trường RRLS Rủi ro lãi suất RRTG Rủi ro tỷ giá RRTT Rủi ro thị trường TCKT Tổ chức Kinh tế TCTD Tổ chức Tín dụng TQTVKD Thanh quyết toán vốn kinh doanh TSC Tài sản Có - Tài sản TSN Tài sản Nợ - Nguồn vốn TTQT Thanh toán quốc tế Vietinbank NHTMCP công thương Việt Nam WTO Tổ chức thương mại thế giới vii DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 1.1: Khe hở nhạy cảm lãi suất.2: Biểu đồ độ lệch vốn và biểu đồ độ lệch của độ nhạy cảm .3: Giá trị chịu rủi ro – Value at Risk .1: Mô hình hoạt động mục tiêu giai đoạn 2013 - 2015.2: Các lãi suất cơ bản 2008-6/2013 .3: Đường cong lợi suất VND .4: Diễn biến lãi suất huy động và cho vay năm 2011, năm 2012 .5: Tỷ lệ khe hở nhạy cảm lũy kế .6: Tỷ giá USD NHTM và thị trường tự do 2009-6/2013.7: Biến động tỷ giá USD/VNĐ từ 2008 đến 6/2013.8: Doanh số mua bán ngoại tệ của Vietinbank .1: Vốn chủ sở hữu .2: Tổng tài sản nợ .3: Tổng tài sản có. 128 viii DANH MỤC HÌNH VẼ Hình 1.1: Mô hình quản trị rủi ro .2: Cơ cấu tổ chức bộ phận quản trị rủi ro .3: Mô hình tổ chức QTRR của KDB .4: Hệ thống tính VaR của KDB .5: Quản lý hạn mức của KDB .1: M« h×nh qu¶n trÞ rñi ro l·i suÊt cña Vietinbank .2: Mô hình quản trị rủi ro hối đoái của Vietinbank .1: Các cấu phần quản trị rủi ro chủ yếu .2: Khung quản trị rủi ro của các Ngân hàng tiên tiến trên thế giới. Cấu trúc hệ thống thông tin của KDB .159 ix DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1.1: Các phương pháp định lượng rủi ro thị trường .2: Khe hở nhạy cảm lãi suất .3: Khe hở nhạy cảm lãi suất và rủi ro.4: Bảng tổng kết Tài sản/Nguồn vốn của ngân hàng được sắp xếp theo độ nhạy cảm lãi suất giảm dần .5: Quản trị khe hở nhạy cảm lãi suất năng động .6: Loại trừ khe hở nhạy cảm lãi suất .7: Nghĩa vụ của người mua và bán.1: Hoạt động tín dụng của Vietinbank .2: Diễn biến các mức lãi suất điều hành của NHNN 2010-6/2013 .3: Các công cụ quản trị rủi ro định giá lại .4: Rủi ro lãi suất 31/12/2012 của Vietinbank .5: Biểu lãi suất điều chuyển vốn nội bộ áp dụng từ ngày 12.6: Các lần điều chỉnh biên độ tỷ giá .7: Hạn mức trạng thái ngoại tệ tại các chi nhánh .8: Trạng thái ngoại tệ và các hạn mức giao dịch, hạn mức lỗ .9: Báo cáo rủi ro ngoại tệ Vietinbank 23/12/2012 .10: Bảng dự báo tỷ giá sử dụng mô hình ARIMA .1: Tốc độ tăng trưởng vốn chủ sở hữu và tổng tài sản của Ngân hàng TMCP công thương VN đến năm 2015 .2: Hạn mức về độ nhạy cảm của giá trị kinh tế ròng của tài sản.

Hạn mức của độ nhạy cảm thu nhập ròng và sự thay đổi lãi suất. Tính cấp thiết của đề tài Hoạt động của các NHTM thường đối mặt với rất nhiều rủi ro, trong đó có rủi ro thị trường. Hiện nay, cùng với quá trình đổi mới cơ chế quản lý là xu thế toàn cầu hóa, khu vực hóa đang diễn ra ngày càng mạnh mẽ và trở thành xu thế tất yếu đối với bất kỳ nền kinh tế nào, điều đó cũng hoàn toàn đúng đối với Việt Nam. Sau khi gia nhập vào tổ chức thương mại thế giới (WTO), mức độ hội nhập của Việt Nam vào nền kinh tế toàn cầu ngày càng sâu và rộng.

Hội nhập có thể mang đến cho các ngân hàng Việt Nam cơ hội trong việc học hỏi, tiếp thu kinh nghiệm quản trị cũng như tận dụng công nghệ tiên tiến, đa dạng hóa sản phẩm dịch vụ từ những quốc gia có nền kinh tế phát triển. Tuy nhiên, hội nhập cũng làm nảy sinh ngày càng nhiều những khó khăn và thách thức, mà thách thức khôn lường đối với NHTM là những lực lượng rủi ro trong kinh doanh cùng với các yếu tố thị trường ngày càng phức tạp đã được giải phóng và xuất hiện ngày một nhiều hơn và có tính chất phức tạp hơn. Bởi lẽ: Sự đa dạng hóa sản phẩm tài chính ngân hàng thì mức độ rủi ro ngày càng lớn; môi trường tài chính biến động không ngừng và khó kiểm soát, rất dễ xảy ra phản ứng dây chuyền. Trong khi đó, các NHTM Việt Nam lại thiếu kinh nghiệm thực tế, lúng túng trong cách điều hành và kiểm soát các hoạt động kinh doanh tiền tệ.

Vì vậy, song song với mục tiêu phát triển toàn diện thì quản trị tốt rủi ro thị trường để tạo ra một môi trường kinh doanh ổn định đang là áp lực lớn của tất cả các NHTM Việt Nam hiện nay. Trong bối cảnh đó, việc nghiên cứu quản trị rủi ro thị trường nhằm giảm thiểu những mất mát cho NHTM là vấn đề hết sức quan trọng, có ý nghĩa lý luận và thực tiễn bức xúc, cả trên bình diện toàn cầu cũng như ở từng quốc gia.